21.07.2020, 20:13 75

Kazakistan'ın bağımsızlığı ve yükselişi

“Kazaklar,  birçok  defa topyekûn kırgına  uğramak  tehlikesiyle  yüz yüze geldi.

Fakat hayata bağlılık ve hürriyet  aşkıyla, 

eğik başlarını doğrultup  Allah’ın  takdirine  umut bağladılar.”

Nursultan Nazarbayev

SSCB 1991’de tarihi bir karar alarak birliği oluşturan devletlerin Moskova’dan ayrılmasına izin verdi. Her ne kadar SSCB 200 civarındaki dil, din ve milliyetten insanlar ülkesi olsa da 1940-45 arasında gerçekleşen Anavatan Savaşı’nda birlikte kan dökmüşler, birlikte ölüp, birlikte dirilmişlerdir. SSCB’yi oluşturan halkların kafasında, Brents-Baltık-Himalaya-Sibirya-Kamçatka aynı vatanın parçaları fikri oluşmuştu. Bu fikir geçmiş asırlarda Hun-Moğol-Çağatay Hanlıklarının hükümranlık alanlarını kaplayan yüksek bir ideal, yüksek bir emeli temsil ediyordu. SSCB sınırları içinde yaşayan Türk halkları böyle bir ideale alışık olduğu için milli İslami hâkimiyetin, Türklüğün yeniden ayağa kalkışının, dirilişinin simgesi olarak kabul ediyordu. Nitekim bu büyük “Anavatan Savaşı’nda” Kazakistan, Azerbaycan, Tataristan, Başkurdistan, Özbekistan, Kırgızistan, Türkmenistan, Dağıstan,Tacikistan SSCB kahramanı unvanını taşıyan binlerce kahraman gazi çıkarttı. Bu savaştan sonra Ortaasya’da milli İslami ruh dirilişe geçti, yeniden yükselişe geçti, Türkler büyük fikir adamları, edebiyatçılar ve devlet adamları yetiştirdi.

SSCB’nin yönetimini elinde tutan Rus derin devleti şunu gördü; böyle giderse Ortaasya’nın yükselişi devam edecek devlet yönetimi Rusların elinden çıkacak, Ruslar nüfus itibariyle azınlık durumuna düşecek, devlet bir Türk devletine dönüşecek… Moğolların akıbetine Ruslarda uğrayacaktır. Karar aldılar; Rusya elinde tutacağı kadar azami toprağı tutacak, stratejik alanları bırakmayacak, Ruslar azınlıkta kaldıkları yerleri terk edecek, SSCB içinde bir araya gelmiş olan Müslüman halklar dağıtılacak, böylece sıklet merkezi oluşturmaları önlenmiş olacaktır. Bu plan uygulandı. Devlet 16 cumhuriyete bölündü.

SSCB; Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, Kırgızistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, Tacikistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, Türkmenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, Özbekistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, Kazakistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyet, Beyaz Rusya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, Estonya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti,  Gürcistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, Letonya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, Litvanya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, Moldova Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, Ukrayna Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti, Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti şeklinde bölündü.

4  Nisan  1990' da  daha SSCB dağılmadan Kazakistan Yüksek Sovyeti, Kazak Devlet Başkanlığı makamını tesis etmiştir. Meclis’te yapılan gizli oylamada Kazakistan'ın ilk Devlet Başkanı olarak Nursultan Abişulı Nazarbayev seçildi.

1 Aralık 1991'de Kazakistan’da ilk  defa  devlet  başkanlığı  için  halk  oylaması  yapılmış ve N. Nazarbayev, oyların %98,7’sini  alarak Kazakistan’ın  halk  tarafından  seçilen  ilk  devlet  başkanı olmuştur. Bu oylamaların önemi şudur: N. Nazarbayev daha SSCB dağılmadan liderliğini tescil etmiş, karizmatik kişiliğini Ruslara da kabul ettirmiştir. (O tarihlerde Kazaklar Kazakistan’da çoğunluğu temsil etmiyordu.)

SSCB dağıldıktan sonra, Kazakistan 2 Mart 1992'de de Birleşmiş Milletler tarafından üyeliğe kabul edilmiştir. 1995  yılında  kabul  edilen  Kazakistan anayasasının verdiği hukuki yetki ile 1992 tarihinde Uluslararası Kazak Dili Kurumu kurulmuştur. Bu kararlar neden çok önemlidir. Devletin kültür temeli din ve dildir. Milli kültür tarih şuuru olmadan teşekkül etmez.

1995  yılında  ise,  Kazakistan  Devlet  Başkanı  Nazarbayev’in yönetimindeki  Devlet  Politikası  Milli  Kurulu’nca  “Kazakistan  Cumhuriyeti  Tarih Bilincini Kurma Belgesi” oluşturulmuştur. Kazakistan  Cumhuriyeti  Tarih  Bilincini Kurma  Belgesi’ne  göre  Kazak  tarihçiliği,  anayurt  ve  ata  mitleri  üzerinden şekillendirilmeye çalışılmıştır. Artık bağımsız Kazakistan tarih yazımında Kazak devleti,  “Antik  çağlardan  beri  Kazak  topraklarında  var  olan  büyük  göçer imparatorlukların ve kağanlıkların devamı” şeklinde ele alınmıştır. Böylece Rus milletinin ağabey ulus oluşu, Rus tarihinin devamlılığı içinde Kazakistan’ın Rus tarihinin bir parçası olmak düşüncesi ret edilmiştir. Bunu başaran çelik irade Kazakistan’ın eşsiz lideri, kurucu lider Nazarbayev’e ait olmuştur.

Kazak  Hanlığının kurucuları Kerei ve Janibek Hanlar (1465–1480), Çarlık Rusya’sı ve Çin’in çift yönlü baskısına  direnmeye  çalışan  Abılay  Han  (1771–1781)  ve  Kazak  Hanlığının  Çarlık Rusya’sı  egemenliği  altındaki  döneminden,  1847  yılındaki ölümüne  kadar  Rus güçleriyle savaşan Kenesarı Han (1841–1847) ata miti, kurucu ata, devletin banisi, milletin temel direği olarak sunulmakta ve kahramanlıkları gün yüzüne çıkartılmaktadır. Devlet  Başkanı  Nazarbayev  de  “Kurucu  Baba”  ve ulusun  sembolü  olarak  Kazak  tarihindeki yerini alır.

Bağımsızlık süreci içinde Kazakistan’ın Astana Şehrinde Bayterek Anıtı açılmış, 11 Aralık 1992 yılında ulusal bayrak yapılmış ve milli marş yazılmıştır.

Kazak halkının farklı Rus rejimleri altında milli varlığını sürdürme mücadelesi ve bu mücadeleyi kazandıktan sonra, ulus  inşa  sürecinde  izlediği  ekonomi  politikaları Kazakistan’ı Türk dünyasının kalpgâhı olarak tarih sahnesine çıkartmanın kutlu yolu olmuştur.

Kazakistan, 16 Aralık 1991’de bağımsızlığını ilan ettikten sonra, ulus inşa sürecinde  ekonomi  politiğin  önemini  iyi  kavrayan  Cunhurbaşkanı  Nazarbayev  öncülüğünde,  büyük  bir  kalkınma  hamlesi  içerisine  girmiştir.

15 Kasım 1993'te milli para birimi Tenge tedavüle sokularak, Rus Rublesinin Kazak ekonomisi üzerindeki etkisi saf dışı bırakılmıştır. İzlenen planlı kalkınma hamleleriyle, Kazakistan ekonomisinin Rus iktisadına bağlılığı ortadan kaldırılmış, Rus sömürge ekonomisi kurumları tasfiye edilmiş, milli kimliği ve yüksek bağımsızlık idealleriyle Kazakistan yeni bir yıldız gibi doğmuştur. Bu mücadelenin sonunda Kazakistan fert başına milli gelir itibariyle Türk dünyasının en zengin ülkesi olmuştur.

Bu mücadelenin büyüklüğünü anlatan en büyük delil şudur: Kazakistan’da Kazaklar azınlık durumuna düşmüşken bu işler başarılmıştır. Nazarbayev’i büyük yapan matematik deha, stratejik vizyon, büyük hesap adamlığı, azimkar çalışma ve davaya sarsılmaz bir inançla bağlı olmak gibi yüksek hasletlerin tek bir yürekte toplanmasıdır. Kazakistan halkının milli liderin etrafında toplanması bir ve beraber olarak tek bir yürek gibi hareket etmesiyle imkânsız zannedilen çok büyük işler başarılmıştır.

Konuya devem edeceğiz. Bundan sonraki yazılarımızda Başkent Günü ve Dombra Bayramı konusunu ele alacağız.

Yorumlar (0)
18
açık
Namaz Vakti 18 Haziran 2021
İmsak 03:24
Güneş 05:24
Öğle 13:10
İkindi 17:10
Akşam 20:46
Yatsı 22:37
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 40 84
2. Galatasaray 40 84
3. Fenerbahçe 40 82
4. Trabzonspor 40 71
5. Sivasspor 40 65
6. Hatayspor 40 61
7. Alanyaspor 40 60
8. Karagümrük 40 60
9. Gaziantep FK 40 58
10. Göztepe 40 51
11. Konyaspor 40 50
12. Başakşehir 40 48
13. Rizespor 40 48
14. Kasımpaşa 40 46
15. Malatyaspor 40 45
16. Antalyaspor 40 44
17. Kayserispor 40 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 40 38
20. Gençlerbirliği 40 38
21. Denizlispor 40 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 38 86
2. M. United 38 74
3. Liverpool 38 69
4. Chelsea 38 67
5. Leicester City 38 66
6. West Ham 38 65
7. Tottenham 38 62
8. Arsenal 38 61
9. Leeds United 38 59
10. Everton 38 59
11. Aston Villa 38 55
12. Newcastle 38 45
13. Wolverhampton 38 45
14. Crystal Palace 38 44
15. Southampton 38 43
16. Brighton 38 41
17. Burnley 38 39
18. Fulham 38 28
19. West Bromwich 38 26
20. Sheffield United 38 23
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 38 86
2. Real Madrid 38 84
3. Barcelona 38 79
4. Sevilla 38 77
5. Real Sociedad 38 62
6. Real Betis 38 61
7. Villarreal 38 58
8. Celta de Vigo 38 53
9. Granada 38 46
10. Athletic Bilbao 38 46
11. Osasuna 38 44
12. Cádiz 38 44
13. Valencia 38 43
14. Levante 38 41
15. Getafe 38 38
16. Deportivo Alaves 38 38
17. Elche 38 36
18. Huesca 38 34
19. Real Valladolid 38 31
20. Eibar 38 30
Günün Karikatürü Tümü