26.08.2017, 00:22 633

Malatya Arapkir İlçesi

M.Ö. 1200 yıllarında kurulduğu tahmin edilen Arapkir ilçemiz, Malatya civarındaki eski yerleşim merkezlerinden biridir. Sırasıyla Asur, Met, Danişment, Anadolu Selçuklu, Karakoyunlu egemenliğinde kalmıştır. Çaldıran savaşından sonra 1514’de Osmanlı Devletinin egemenliğine girmiştir. 1518 yılından beri tutulan Osmanlı Tesnit Tahrir defterinde, Sivas eyaletinin 7 sancağından biri olmuş, 1834’te Diyarbakır’a, 1874’te Elazığ’a bağlanmıştır. 1927 yılında ise, Malatya iline bağlı bir ilçe yapılmıştır. İlçenin yüzölçümü 956 km2 olup, engebeli ve dağlık bir bölgeye sahiptir. İlçe merkezinde rakım 1250 metredir. 2000 genel nüfus sayımına göre ilçe merkezi 10.180, köylerin nüfusu 6.445 olup, toplam nüfus 17.070'tir. İlçenin Taçdelen olmak üzere 1 bucağı, merkez olmak üzere 1 belediyesiyle 42 köyü ve 49 mezrası bulunmaktadır. İlçe, coğrafi yapısı nedeniyle yazın hareketli, kışın tabiat şartlarının çetin geçmesi sebebiyle hareketsizdir. Halk, gelenek ve göreneklerine bağlıdır. İlçede okuma yazma oranı 2000 yılında %99 'a ulaşmıştır. Tarihi eser açısından oldukça zengin olan ilçemiz, 19. yüzyıl ortalarında eski Arapkir terk edilerek bugünkü yerine taşındığından sanat değeri yüksek birçok tarihi yapı eski Arapkir'de kalmıştır. Bu tarihi eserlerin birçoğu harap haldedir.

Malatya Arapkir İlçesi

Eski Arapkir’de Romalılar tarafından yapılan kale beşken olarak, sert kayalar üzerine inşa edilmiş olup, temel kısımları blok taştan diğer kısımları ise kesme taştan yapılmıştır. Ancak bugün harap vaziyettedir. Kaleye ulaşan yol üzerinde, Selçuklular döneminde Arapkir çayına inşa edilmiş olan bir köprü ve yol boyunca gözetleme mazgalları bulunmaktadır.

arapkir ulu cami

Arapkir ilçemizde bulunan ulu cami, 14.yy.da yapıldığı tahmin edilen Malatya’nın ikinci ulu camisi olup, kayalık bir alanda yapılmıştır. Osman Paşa Camisi’nin kuzeyinde olan Ulu Cami’nin kitabesi bulunmadığından, yapım tarihi kesinlik kazanamamıştır. Bununla beraber mimarisi ve bezemesi dikkate alındığında 14.yüzyılda yapıldığı sanılmaktadır. Büyük olasılıkla da İlhanlı döneminde yapıldığı tahmin edilmektedir. Bazı iddialara göre de, çevresindeki yapı kalıntıları ve hankâh ile birlikte bir dergâha ait yapı olduğudur. Caminin dış duvarları kesme taştan, iç duvarları moloz taştan yapılmıştır. Dikdörtgen planlı olan caminin üzerini iki kubbe örtmektedir. Giriş kapısı kuzeyde olup, kapının çevresi geometrik, vazo biçimli sütun başlıkları, palmet, kıvrık dal ve yıldız motifleri ile kesme taştan kabartma olarak yapılmıştır. Portal yapının en görkemli bölümü olup, sütuncelerin yanında bulunduğu sivri kemerlidir. Kapının iki yanına sivri kemerli nişler yerleştirilmiştir. İbadet mekânının üzeri giriş kapısı üzerinde sıralanmış iki kubbeli bölüm ve bunların dışında kalan alanlar da paye ve kemerlerin taşıdığı beşik tonozlu bir üst örtü ile kapatılmıştır.
Mihrap nişi beş sıra bordürlü olup, bunlardan dışta kalan ilk bordür altı sıra halinde, sekizgen geçmeler ve palmetlerle bezenmiştir. Mihrap nişinin iki yanında köşe sütunçeleri bulunmaktadır. Bunun taban ve başlıkları bitkisel ve geometrik motiflerle bezelidir. Caminin minaresi bulunmamaktadır.

Cafer Paşa Cami, Arapkir ilçemizin Osmanpaşa mahallesindedir. 14. asırda yapıldığı tahmin edilen Cafer Paşa Camii, 1694 yılında Cafer Paşa tarafından tamir ettirildiği için bu isimle anılmaktadır. Ahşap olan minaresi çok güzel işlemelere sahiptir. Caminin, üzeri üç çapraz tonozla örtülü bir ibadet mekânı ve mihrap önü mekânından meydana geldiği bilinmektedir. Onarım sırasında doğu duvarı cami içerisine alınmış ve tonozla örtülü mekânlar üçten ikiye indirilmiştir. Böylece cami kareye yakın dikdörtgen planlı şekle dönüştürülmüş, üzeri de sekiz köşeli kasnağa oturan bir kubbe ile örtülmüştür. Caminin doğu duvarında giriş kapısı bulunmaktadır. Giriş kapısı sivri kemerlidir. Bunun önünde ahşap çatılı bir son cemaat yeri bulunmaktadır. Mihrap yaprak motiflerle bezelidir. Ahşap minberi ağaç işçiliğinin en güzel örneklerini sergilemektedir. Minber üzerinde 1694 tarihli bir onarım yazıtı bulunmaktadır.

İsaoğlu Mahallesi’nde bulunan Mirliva Ahmet Paşa Camii. Kaybolan kitabesinin tekrar bulunması ile Valide Sultan Kethüdası Arapkirli Hacı Muhammed Efendi tarafından yaptırıldığı anlaşılmıştır. Kitabesinde ebcet hesabı ile düşürülen tarih hicri 1128 miladi 1716 olduğu tahmin edilmektedir. Cami çarşı içerisinde olmasından ötürü de halk arasında Çarşı Camisi olarak da tanınmaktadır. Cami kesme taştan yapılmış olup, dikdörtgen planlıdır. İbadet mekânı birbirlerine kemerlerle bağlanmış sekiz sütun ile üç nefe ayrılmıştır. Üzeri düz bir damla örtülüdür. İbadet mekânının çevresi ahşap mahfillerle çevrilmiştir. Giriş eksenindeki mihrap nişi alçı bezemelidir ve bitkisel motiflerle süslenmiştir. Minberi ağaç olup, oldukça sade bir görünümdedir.

Osman Paşa Mahallesi’nin güneyinde bulunan Molla Eyüp Camisi kaynaklarda Ispanakçı Mustafa Paşa Kütüphanesi olarak geçmektedir. Kütüphane olarak yaptırılan bu yapı, sonradan camiye çevrilmiştir. Kitabesi bulunmayan caminin yapı üslubu 18.yüzyıla işaret etmektedir. Kayalıklar üzerindeki bu yapı dikdörtgen planlı olup, kesme taş ve moloz taştan yapılmış, üzeri kubbe ile örtülmüştür. Batı yönündeki giriş kapısı arazinin altında kalmıştır. Kuzey duvarı ise içeriden payandalarla güçlendirilmiştir. İbadet mekânı paye ve bunları birbirine bağlayan sivri kemerlerle iki nefe ayrılmıştır. Minber ve mihrabında dikkate değer bir özellik görülmemektedir.

Osman Paşa Mahallesi’nde, Arapkir Çayı kıyısında bulunan Gümrükçü Osman Paşa Camisi üzerinde üç kitabe bulunmaktadır. Bunlardan en eski tarihli olan ve dış avlunun taç kapısı üzerindeki kitabeden öğrenildiğine göre; Gümrükçü Osman Paşa tarafından 1824 yılında yaptırılmıştır. Cami kesme taştan, kareye yakın dikdörtgen planlı olarak yapılmıştır. Arazi konumundan ötürü cami, dıştan payandalarla desteklenmiştir. İbadet mekânının üzeri yüksek bir kasnak üzerine oturan kubbe ile örtülmüştür. Son cemaat yeri sekiz ağaç sütunun meydana getirdiği bölümlerden oluşmuştur. Mihrap nişi ortadan ikiye ayrılmış olup, kalem işleri, kandil motifleri ile bezenmiş, üzerine kufi bir yazı yazılmıştır. Mermer minber de geometrik bezemelidir. Son cemaat yerinin sağında bulunan minare on altı köşelidir. Kare kaide üzerine kesme taştan oturtulmuştur. 2008 yılında kapsamlı olarak restore edilmiştir. Çarşı hamamı, Çobanlı Camii ve Çobanoğlu konağı sayılabilecek tarihi eserlerden bazılarıdır.

Oldukça hareketli bir toplumsal yapısı olan Arapkir, çevre ilçeler açısından merkezi bir konuma sahiptir. Tarihte önemli bir kültür, ticaret ve sanat beldesi olan, bir zamanların 40.000 nüfuslu yerleşim birimi Arapkir, sanayileşme ve ekonomik gelişmenin yarattığı ortama ayak uyduramaması sonucu, hızla nüfus kaybetmektedir. İlçemizde, Türkiye’nin sanayileşme çabalarının başlangıcı olan 1950’lere kadar Manusa dokumacılığı, önemli gelir kaynağıydı. Yakın tarihe kadar Manusa dokumaları Mısır, Şam, Bağdat gibi önemli ticaret merkezlerine, Tokat, Amasya, Sivas, Çorum gibi Anadolu şehirlerine götürülüp satılırdı. Geçmiş yıllarda ilçede 1070 el ve jakarlı tezgâhın varlığından söz edilmekteyse de günümüzde önemini yitirmiştir.

Malatya Arapkir İlçesi

Arapkir’den başka bir yerde yetişmeyen siyah köhnü ile aşık beyazı üzümünü tanıtmak için, her yıl eylül ayında Bağ Bozumu Şenlikleri yapılmaktadır. İlçe halkını, diğer il ve ilçelerle kaynaştırmak amacıyla 1971 yılından beri geleneksel olarak yapılmaktadır. Eylül ayının ilk haftası’nda, ulusal boyutta Arapkir Hizmet Vakfı tarafından organize edilmektedir. Özellikle Arapkir toprağından başka yerde yetişmeyen siyah Köhnü üzümü ile Âşık Beyazı üzümünün üretiminin sürdürülmesine çalışılmaktadır. Bu amaçla üzüm teşvik yarışması düzenlenmekte ve ayrıca şenlikler boyunca çeşitli sosyal etkinlikler ve Zehra Ana Türkü yarışması düzenlenmektedir. Arapkir’de İnönü Üniversitesine bağlı Meslek Yüksek Okulu bulunmaktadır.

Yorumlar (1)
Gezgin 2 ay önce
Kopyala yapıştırı dedemde yapar
12°
hafif yağmur
Namaz Vakti 26 Ocak 2021
İmsak 06:45
Güneş 08:13
Öğle 13:22
İkindi 15:56
Akşam 18:20
Yatsı 19:43
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 20 44
2. Fenerbahçe 20 42
3. Galatasaray 20 39
4. Gaziantep FK 20 35
5. Alanyaspor 20 34
6. Trabzonspor 20 33
7. Hatayspor 20 32
8. Karagümrük 20 30
9. Malatyaspor 20 27
10. Antalyaspor 20 26
11. Göztepe 20 25
12. Kasımpaşa 20 25
13. Rizespor 20 25
14. Sivasspor 20 24
15. Başakşehir 20 24
16. Konyaspor 20 23
17. Kayserispor 20 19
18. Gençlerbirliği 20 19
19. Ankaragücü 20 18
20. Erzurumspor 20 17
21. Denizlispor 20 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 18 38
2. İstanbulspor 18 37
3. Samsunspor 18 36
4. Altay 18 32
5. Adana Demirspor 18 31
6. Ankara Keçiörengücü 18 31
7. Bursaspor 18 30
8. Tuzlaspor 18 30
9. Altınordu 18 28
10. Bandırmaspor 18 27
11. Adanaspor 18 21
12. Ümraniye 18 20
13. Boluspor 18 19
14. Menemen Belediyespor 18 19
15. Akhisar Bld.Spor 18 16
16. Balıkesirspor 18 16
17. Ankaraspor 18 10
18. Eskişehirspor 18 4
Takımlar O P
1. M. United 19 40
2. Man City 18 38
3. Leicester City 19 38
4. Liverpool 19 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. West Ham 19 32
8. Aston Villa 17 29
9. Chelsea 19 29
10. Southampton 18 29
11. Arsenal 19 27
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Burnley 18 19
16. Newcastle 19 19
17. Brighton 19 17
18. Fulham 18 12
19. West Bromwich 19 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 18 47
2. Real Madrid 19 40
3. Barcelona 19 37
4. Sevilla 19 36
5. Villarreal 20 34
6. Real Sociedad 20 31
7. Granada 20 28
8. Real Betis 20 27
9. Athletic Bilbao 19 24
10. Celta de Vigo 20 24
11. Cádiz 20 24
12. Levante 19 23
13. Getafe 19 23
14. Valencia 20 20
15. Eibar 20 20
16. Real Valladolid 20 20
17. Osasuna 20 19
18. Deportivo Alaves 20 18
19. Elche 18 17
20. Huesca 20 13