18.10.2020, 17:06 121

Türkiye’nin Kafkas Politikası 2

1858-1863 yılları arasında Türkiye’ye sığınan Kafkasların sayısı 1.5 milyondur. Türkiye, Kafkas halkları ile kardeş ülkedir. Türkiye’nin Orta Asya ile arasındaki ilişki Kafkaslar üzerinden sağlanacağından bölge ile yakın ilişki kurmak zorundadır. Kafkaslar, bir dil, din, mezhep ve etnik mozaiktir. Toplam 25 milyon nüfusa sahip olan Kafkaslarda 40 civarında farklı dil ve lehçe konuşulmaktadır. Bu nedenle bölgedeki ortak dil ve yazı dili Rusça’dır. Kafkasya’da 3 bağımsız cumhuriyet (Azarbaycan, Ermenistan ve Gürcistan) ile 10 özerk Cumhuriyet bulunmaktadır.

Kafkasları etnik yapı olarak üç grupta incelemek gerekir.

1. Türk soyundan olanlar; Azeriler (Güney Kafkasya), Kumuk, Karaçay, Balkar ve Nogaylar (Kuzey Kafkasya)

2. İndo-Germenler; Ermeniler ve Osetinlerdir.

3. İber-Kafkas Halkları; Bunlar da Gürcü, Dağıstanlar, Abhaza ve Çeçenlerdir.

Dini açıdan da çeşitlik göstermektedir. Bölgenin %60’i Müslüman, %43 Hristiyan ve %0,4 Musevidir. Hristiyanlar da kendi içerisinde bölünmüş olup Ortodoks ve Gregoryen mezhebine bağlıyken, Müslümanlar da Şii, Sünni (Şafi ve Hanefi) mezhebi olarak ayrılmışlardır.

Rusya, İran ve Türkiye arasında Kafkas egemenliği uğruna yüzyıllarca savaş yapılmıştır. Osmanlı Devleti bu rekabette İran’ı saf dışı bırakırken Ruslar tarafından da saf dışı bırakılmışlardır. Kafkaslarda son hamlemizi Birinci Dünya savaşında yaparak Azerbaycan’ın Ermeni işgaline uğramasını engellemiş olduk. Osmanlı için bölge, Orta Asya Türk toplulukları ile ilişkileri kurmayı sağlyan bir geçiş güzergahı, Kırım’ın güvenliğini sağlayan bir unsur, İran’ı kuzeyden kuşatmaya yarayan bir bölge ve Rusya’nın da bölgeye sarkmasını engelleyen bölge olarak görmüştür. Rusya da aynı şekilde baktığı gibi Avrupalılar için de Hazar denizi ve zengin yeraltı kaynakları bakımından önem kazanmıştır.

Türkiye – Kafkasya ilişkileri ve politikasına baktığımızda da şunu görürüz:

1. Rusya ile aramızda tampon bölge görevini görmesi

2. Hazar Petrollerinin ülkemiz üzerinden Avrupa’ya taşınması

3. Kardeş topluluklarının ve tarihsel ilişkilerinin olduğu coğrafya olması.

Kafkaslarda her ne kadar Türkiye dostu bir iklim olsa da Ermenistan’ın bölgedeki varlığı tüm ilişkileri zor zemine hapsetmektedir. Ermenistan’ın Rusya ve Avrupa ülkeleri ile kurduğu yakın ilişki, Türkiye ile tarihten gelen husumet bölgede ortak tavır alınmasını engellemektedir. Ermenistan ile yakın vadede tüm sorunların çözülmesi imkansız olsa da ticari partnerlikle başlayacak ilişkiler diplomatik ilişkilerdeki tansiyonu düşürebilir. Ermenistan’ın Azerbaycan ile yaşadığı sorunlar ve Dağlık Karabağ’ı işgal altında tutması da ilişkileri zora sokmaktadır. Buna rağmen, Ermenistan’ın gelişmek için Türkiye’ye ihtiyacı olduğunu düşünmesi ilişkileri geliştirme potansiyeline ulaşmamızı sağlar. İran ise, bölgede Türkiye ve Azerbaycan’a karşı Ermenistan’ı bir denge unsuru olarak görmekte ve Ermenistan ile çok yakın ilişki içerisinde bulunmaktadır. İran’ın bölge ile ilgili siyaseti iyi takip edilmelidir. Türkiye’nin bölgede önünü kesecek hamleler İran tarafından gerçekleşebilir. Rusya ve Ermenistan ile yakın ilişki içinde olması onun elini kuvvetlendirirken Güney Azerbaycan’ı işgal altında tutması da zayıf noktasıdır. Fakat İran, Azerbaycan’ı Şiilik kartı ile vurup bize karşı kullanma temayülleri gösterse de milli bilince sahip Azeriler bu oyuna gelmemektedir. Fakat Azerbaycan içerisindeki Azerilerin İran üst yönetiminde bulunması ve dini hiyerarşide Ayetullahlık makamına kadar yükselmesi İran’ın elinin de zayıf olmadığını göstermektedir.

Türkiye’nin Ermenistan ile ilişkileri makul bir seviyeye taşıması bölge için kazanım olacaktır. Türkiye’nin Ermenistan ile tarihten gelen problemlere rağmen ilişkilerini düzeltmeye çalışması uzun vadede çıkarına olacaktır. Çünkü Türkiye’nin olmadığı bir Ermeni pazarında yerini İran ve Rusya dolduracaktır ve bu devletlerle Türkiye arasında bölgede ciddi rekabet ve çıkar çatışması bulunmaktadır. Türkiye’nin en azından Ermenistan’da bir etki oluşturarak denge unsuru olması gerekir. Bölgede oluşabilecek bir istikrarsızlık en çok Rusların işine gelecek ve istikrarsızlık Rusya’yı bölgeye davet edecektir.

Türkiye’nin Gürcistan ile ilişkileri beklenenin çok üzerinde seyretmiştir. Gürcistan’ı ilk tanıyan devlet olduğumuz gibi, Rusya ve Gürcistan arasında yaşanan savaşta arabuluculuk yapması da iki ülkeyi yakınlaştırmıştır. Gürcülerin bir kısmının Müslüman olması da iki ülke ilişkileri için bir avantaj hüviyetine sahiptir.

“Türkiye için kardeş halklarla dolu Kafkasya ile ilgilenmek, her bakımdan zorunludur. Üstelik Kafkaslar Türkiye’yi Orta Asya’ya bağlayan kuşak içinde stratejik açıdan anahtar konumunda olduğu gibi Kafkas ülkeleri için de Türkiye, onların Batı dünyasına açılan kapılarıdır. Türkiye Kafkaslarla eskiyi ihya amacıyla ilgilenmemektedir.

Aksine, Türkiye’nin barış ve istikrar arayışı, yakın eksenindeki Kafkasya’nın bir barış kıtası olmasını istemesi, bu ilginin asıl sebebidir. Kafkasya’nın hareketli bölge olmaktan çıkışı ve dünya ekonomisiyle bütünleşme sürecinin tamamlanması, bu bölgenin bir an evvel barış ve huzura kavuşmasıyla ve bölge halklarının birbirleriyle karşılıklı işbirliğine girmeleri ile mümkün olabilecektir. Bölgedeki huzursuzluk, daimî surette Rusya gibi, Batı dünyasının da işine yaramıştır ve halen yaramaktadır.

Rusya, Türkiye olmadan Kafkasya’da kendisini hep daha rahat hissetmiştir. Batı dünyası ise, coğrafî olarak uzak bulunduğu ve Rusya faktörü nedeniyle kolay ulaşamadığı Kafkasya’ya, Türkiye vasıtasıyla kolayca ulaşma ve bölgede var olma arzusundadır. Oysa bu tür müdahalelerin yaramadığı tek ülke Türkiye’dir. Bitişik olduğu bu coğrafyaya, hem Rusya faktörü yüzünden, hem de batının çıkarcı yaklaşımları ve Rusya’nın batının Kafkasya’da bulunma ihtimaline duyduğu tepkiler nedeniyle adeta uzak bir ülke konumunda kalmıştır.

2006’da dünyanın ikinci en uzun petrol boru hattı projesi olan Bakû-Tiflis-Ceyhan projesini hayata geçirerek ve bir yıl sonra da Bakû-Tiflis-Erzurum doğal gaz boru hattı projesine geçerlilik kazandırarak Rusya’ya karşı büyük avantajlar elde eden Türkiye, günümüze uzanan süreçte Rusya’ya olan önemli derecedeki enerji bağımlılığı nedeniyle, Kafkaslarda etkinliğini artırırken ve artırmayı sürdürürken, Rusya’nın tepkisini de kendi üzerine çok fazla çekmemeye özellikle dikkat etmektedir ve enerji bağımlılığı devam ettikçe de dikkat etmelidir.

Türkiye’nin yanı başındaki Kafkasya kıtasına karşı zaman zaman yansıttığı ilgisizliği ve onun getirdiği sorunların tekrar gündeme gelmesi istenmiyorsa, Türkiye Cumhuriyeti Kafkasya politikalarını yeniden gözden geçirmeli, sürekli güncellemeli ve bu politikaları devletin birinci derecede öncelikleri arasına koymalıdır. Bu sadece, devletin bu bölgeyle ilgili çıkarları ve Türk Dünyası ile bağlantılarını temin etme açısından değil, istikbaldeki güvenliği, emniyeti ve bölgedeki çıkarları açısından da en gerekli hususlardan birisidir. (Enis Şahin, Yeni Türkiye 71/2015)

Yorumlar (0)
12°
orta şiddetli yağmur
Namaz Vakti 25 Ocak 2021
İmsak 06:46
Güneş 08:14
Öğle 13:21
İkindi 15:55
Akşam 18:19
Yatsı 19:42
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 20 44
2. Galatasaray 20 39
3. Fenerbahçe 19 39
4. Gaziantep FK 20 35
5. Trabzonspor 20 33
6. Hatayspor 20 32
7. Alanyaspor 19 31
8. Karagümrük 20 30
9. Malatyaspor 20 27
10. Antalyaspor 20 26
11. Göztepe 20 25
12. Rizespor 20 25
13. Sivasspor 19 24
14. Başakşehir 20 24
15. Konyaspor 20 23
16. Kasımpaşa 19 22
17. Kayserispor 19 19
18. Gençlerbirliği 20 19
19. Ankaragücü 19 18
20. Erzurumspor 20 17
21. Denizlispor 20 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 18 38
2. Samsunspor 18 36
3. İstanbulspor 17 34
4. Altay 18 32
5. Adana Demirspor 18 31
6. Ankara Keçiörengücü 18 31
7. Bursaspor 18 30
8. Tuzlaspor 18 30
9. Altınordu 17 28
10. Bandırmaspor 18 27
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 18 20
13. Boluspor 18 19
14. Akhisar Bld.Spor 18 16
15. Menemen Belediyespor 17 16
16. Balıkesirspor 18 16
17. Ankaraspor 18 10
18. Eskişehirspor 18 4
Takımlar O P
1. M. United 19 40
2. Man City 18 38
3. Leicester City 19 38
4. Liverpool 19 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. West Ham 19 32
8. Aston Villa 17 29
9. Chelsea 19 29
10. Southampton 18 29
11. Arsenal 19 27
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Burnley 18 19
16. Newcastle 19 19
17. Brighton 19 17
18. Fulham 18 12
19. West Bromwich 19 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 18 47
2. Real Madrid 19 40
3. Barcelona 19 37
4. Sevilla 19 36
5. Villarreal 20 34
6. Real Sociedad 20 31
7. Granada 20 28
8. Real Betis 20 27
9. Celta de Vigo 20 24
10. Cádiz 20 24
11. Levante 19 23
12. Getafe 18 23
13. Athletic Bilbao 18 21
14. Valencia 20 20
15. Eibar 20 20
16. Real Valladolid 20 20
17. Osasuna 20 19
18. Deportivo Alaves 20 18
19. Elche 18 17
20. Huesca 20 13