Medreselerde Teşkilat Yapısı

İslam dünyasında medreseler, vakıflarca idare edildikleri için medrese binalarına müessesenin mali durumuna göre imaret, kütüphane, hamam gibi diğer müesseselerde ilave edilirdi. Medresenin bir vakfiyesi bulunur, bunda vâkfın şartlarına göre medresenin nasıl işleyeceği, müderris, talebe ve memurların ne kadar maaş alacakları yer alırdı.

EĞİTİM 27.03.2022, 14:46 27.03.2022, 15:36 Ramazan Peri
Medreselerde Teşkilat Yapısı

Kuruluş tarihi bakımından medrese sisteminin yapısı, fıkıh ilmi uzmanları tarafından tanımlanan, yorumlan ve korunan hukuki bir temele dayanıyordu. Teşkilat bakımından medreselerde yürütülen tahsilde fıkıh ve ona yardımcı olan bütün sahalara öncelik tanınmıştır (İhsanoğlu, 1999).

Başlangıçtan beri İslam dünyasında medreseler, vakıflarca idare edildikleri için medrese binalarına müessesenin mali durumuna göre imaret, kütüphane, hamam gibi diğer müesseselerde ilave edilirdi. Bunun için her medresenin bir vakfiyesi bulunur, bunda vâkfın şartlarına göre medresenin nasıl işleyeceği, müderris, talebe ve memurların ne kadar maaş alacakları ve daha başka konular yer alırdı. (Kazıcı, 1995).

Büyük Selçuklu Devleti vezirlerinden Nizamülmülk'ün inşa ettirdiği Nizamiye Medreseleri'nin yönetimi Nizamülmülk ve çocuklarının elindeydi (Bozkurt, 2003). Bağdat'ta inşa edilen Nizamiye Medresesinde talebeye sadece ders verilmekle kalınmıyor, talebenin yiyecek ve barınma ihtiyaçları da karşılanıyordu. Bunu sağlamak için ünlü Vezir medreseye, Bağdat'ta Dicle Nehir kenarına karşı, han, hamam ve çiftlikler vakfetmişti (Kütükoğlu, 2000).

Anadolu Selçuklu medreselerindeki teşkilat yapısının klasik İslam medrese yapısına paralel olarak devam ettiği de bilinen bir gerçektir. Devlet tarafından maddi ve manevi yardım gören ve saray tarafından himaye edilen Nzamiyeler'in gerek teşkilat, gerekse öğretim bakımlarından o çağın diğer öğretim kurumlarından çok üstün olduğu muhakkaktır.

Osmanlı döneminde medreselere baktığımız zaman ise Osmanlı Devletinin kuruluşunun ilk yıllarından itibaren daha önce Anadolu'daki Türk devletlerinde de görüldüğü gibi bilimsel yapılanmaya gereken önemi vermiş; siyasi varlığını devam ettirdiği sürede kurduğu medreselerde gerek teşkilat ve gerekse idari bakımdan öncüllerini örnek almıştır (Halaçoğlu, 1999). Bu yönüyle ilk Osmanlı medreseleri, teşkilatlanma ve idari yapılanma bakımından Selçuklu devri medreselerinin bir devamı olarak kabul edilmektedir.

Osmanlı Devleti'nde ilk defa Orhan Bey zamanında kurulan medreseler, zaman içinde büyük gelişme göstermiş, gerek Fatih, gerekse Kanuni döneminde gerçekleştirilen düzenlemelerle de mükemmel bir işlerliğe kavuşturulmuştur. Böylece medreseler, bir yandan ilim adamları yetiştirirken, diğer yandan da zamanın toplum ve ihtiyaçlarına cevap verir hale gelmişlerdir.

Osmanlı medreselerinde ilk teşkilatlanmanın Yıldırım Bayezid devrinde gerçekleştirildiği belirtiliyor (İzgi, 1997). Ayrıca Fatih'in meydana getirdiği medrese teşkilatı öncesinde Osmanlı medreselerinin Telvih, Miftah ve Haşiye-i Tecrid okunan medreseler olarak üç kısma ayrıldığı bilinmektedir (Tekindağ, 1973).

Osmanlı medreselerinde asıl teşkilatlanma Fatih döneminde gerçekleşmiştir. Fatih, İstanbul'u alıp Sahn-ı Seman Medreselerini kurduktan sonra bir teşkilatlanmaya gidilmiştir. Öyle ki, Sahn-ı Seman Medreselerinin inşasından sonra medreselerin dereceleri; Haşiye-i Tecrid (Yirmili), Miftah (Otuzlu), Kırklı, Hariç, Dâhil ve Sahn-ı Seman şeklinde ayrılmıştır. II. Bayezid devrinden itibaren de altmışlı medreseler yapılmıştır (Halaçoğlu, 1999).

Kanuni döneminde ise medreseler; İbtida-i Hariç, Hareket-i Hariç, İbtida-i Dâhil, Hareket-i Dâhil, Muvassıla-i Sahn, Sahn-ı Seman, İbtida-i Eletmişli, Hareket-i Eletmişli, Muvassıla-i Süleymaniye, Hamis-i Süleymaniye, Süleymaniye ve Daru'l Hadis şeklinde sıralanmışlardır (Ahmet Cevdet Paşa, Tarihsiz).

Tüm bunların yanında Osmanlı medreseleri amaçları ve gördükleri hizmetler bakımından iki gruba ayrılmıştır. Bunlar; Umumi Medreseler ve İhtisas Medreseleredir. Umumi Medreseler; İslami ilimler ile İslam dünyasına dışarıdan giren ilimlerin çeşitli nispetlerde okutulduğu medreselerdir. Genel olarak kadı, müderris ve müftü yetiştirmek için kurulmuşlardır. Bu medreseler köylere varıncaya kadar Osmanlı ülkesinin her tarafına yayılmıştır (Baltacı, 1976).

İhtisas medreseleri ise; doğrudan doğruya ihtisası gerektiren Ulum-i İslamiyye'den birini yahut da Ulum-i Dahile'den birini öğrenmeyi hedef alan ve o ilmin tahsiline mahsus metodlarla öğretim faaliyetlerinde bulunan medreselerdir (Baltacı, 1976)

İhtisas medreseleri de kendi aralarında üç gruba ayrılmaktadır. Bunlar; ilki I. Murad devrinde açılmış ve Hz. Muhammed'in ( SAV) hadis-i şerifleriyle ilgili ilimleri öğrenmek maksadı taşıyan Darü'l Hadisler, ilki Yıldırım Bayezid tarafından Bursa'da açılan ve Kur'an-ı Kerim'in doğru okunuşu ile Hz. Peygamber'e dayanan okunuş rivayetlerini öğreten Darü'l Kurralar ve daha önceleri Darü'ş Şifa olarak anılan ve tıp ilimlerinin ve uygulamasının beraberce öğretildiği medreseler olan Darü't Tıblar'dır (Baltacı, 1976).

Tunay KARAKÖK

BARTIN ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM FAKÜLTESİ DERGİSİ

Yorumlar (0)
15
açık
Namaz Vakti 14 Haziran 2024
İmsak 03:24
Güneş 05:24
Öğle 13:09
İkindi 17:09
Akşam 20:45
Yatsı 22:35
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 38 102
2. Fenerbahçe 38 99
3. Trabzonspor 38 67
4. Başakşehir 38 61
5. Kasımpasa 38 56
6. Beşiktaş 38 56
7. Sivasspor 38 54
8. Alanyaspor 38 52
9. Rizespor 38 50
10. Antalyaspor 38 49
11. Gaziantep FK 38 44
12. A.Demirspor 38 44
13. Samsunspor 38 43
14. Kayserispor 38 42
15. Hatayspor 38 41
16. Konyaspor 38 41
17. Ankaragücü 38 40
18. Karagümrük 38 40
19. Pendikspor 38 37
20. İstanbulspor 38 16
Takımlar O P
1. Eyüpspor 34 75
2. Göztepe 34 70
3. Sakaryaspor 34 60
4. Bodrumspor 34 57
5. Ahlatçı Çorum FK 34 56
6. Kocaelispor 34 55
7. Boluspor 34 53
8. Gençlerbirliği 34 51
9. Bandırmaspor 34 50
10. Erzurumspor 34 44
11. Ümraniye 34 43
12. Manisa FK 34 40
13. Keçiörengücü 34 40
14. Adanaspor 34 39
15. Şanlıurfaspor 34 38
16. Tuzlaspor 34 38
17. Altay 34 10
18. Giresunspor 34 7
Takımlar O P
1. M.City 38 91
2. Arsenal 38 89
3. Liverpool 38 82
4. Aston Villa 38 68
5. Tottenham 38 66
6. Chelsea 38 63
7. Newcastle 38 60
8. M. United 38 60
9. West Ham United 38 52
10. Crystal Palace 38 49
11. Brighton 38 48
12. Bournemouth 38 48
13. Fulham 38 47
14. Wolves 38 46
15. Everton 38 40
16. Brentford 38 39
17. Nottingham Forest 38 32
18. Luton Town 38 26
19. Burnley 38 24
20. Sheffield United 38 16
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 95
2. Barcelona 38 85
3. Girona 38 81
4. Atletico Madrid 38 76
5. Athletic Bilbao 38 68
6. Real Sociedad 38 60
7. Real Betis 38 57
8. Villarreal 38 53
9. Valencia 38 49
10. Deportivo Alaves 38 46
11. Osasuna 38 45
12. Getafe 38 43
13. Celta Vigo 38 41
14. Sevilla 38 41
15. Mallorca 38 40
16. Las Palmas 38 40
17. Rayo Vallecano 38 38
18. Cadiz 38 33
19. Almeria 38 21
20. Granada 38 21
Günün Karikatürü Tümü