Piyes, Sahneye Konmak İçin Nasıl Yazılır?

Tiyatroda veya herhangi bir sahnede oynanmak için yazılan eserlere “piyes” denir. Karakter, olay, zaman, mekân, konu, plân ve benzeri unsurlardan dolayı hikâye ve romana benzer. Fakat onlardan çok önemli bir farkı vardır: Piyes, sahneye konmak için yazılır.

EĞİTİM 07.12.2020, 00:21 13.12.2020, 00:19 Ramazan Peri
Piyes, Sahneye Konmak İçin Nasıl Yazılır?

Piyesin konusu yaşanılan hayattır. Hayatı bütün ayrıntılarıyla görmeye, insanlar arasındaki münasebetleri anlamaya çalışan yazar, eserinde bunu yansıtmaya çalışır. Fakat onu eksiksiz taklit etmez, kendinden bir şeyler de ilave eder. Hayatı oluşturan unsurları bir malzeme gibi kullanır, ondan hareketle bir senteze ulaşır.

Tema ve anafikir metne sızmış durumdadır. Tema ile diğer unsurlar arasında tam bir uygunluk vardır. Eser, seyircinin önünde temsil edileceği için buna çok dikkat edilir.

Karakterleri yazar tanıtmaz. Okuyucu, daha doğrusu seyirci, şahısları olaylar ilerledikçe tanımaya başlar. Kahramanların konuşmaları, davranışları ve giyinişleri onların mizaçlarını, karakter hususiyetlerini nazara verir.

Karakterler konusunda yazarın yaptığı tek şey, yaşlarını, birbirleriyle münasebetlerini, fizikî portrelerini eserin başında açıklayarak yönetmene yardımcı olmaktır.

Yazar, mekânı teşkil ederken şu hususa dikkat etmelidir: Olayların geçtiği yer sahneye aktarılabilecek özellikte olmalıdır. Denizin ortasında geçen bir vakayı sahnede canlandırmak mümkün değildir.

Dekor sayesinde mekana gerçeklik duygusu uyandıracak bir şekil verilir. Mesela, olay bir sınıfta geçiyorsa, sahneye bir sınıf havası kazandırılır. Dekoratör, bunu yaparken resimden de faydalanır. Pencereden görünen gökyüzü manzarasını sahneye getirmenin tek yolu, resimdir.

Ayrıca, "ışık" günümüz tiyatrosunun vazgeçilmiz bir parçası haline gelmiştir. Olaya uygun bir ortam oluşturmak için ışıktan faydalanılmaktadır.

Denilebilir ki, piyesin esasını konuşmalar teşkil eder. Bu sebeple yazar, dili, bilhassa, konuşulan dili çok iyi kullanabilmelidir. Kahramanları tanıtan, ruh hallerini, duygularını, fikirlerini ortaya çıkaran konuşma, itina isteyen önemli bir faktördür. Konuşmalar, günlük hayattaki gibi tabii, canlı, sıcak ve samimi olmalıdır. Her kahramanı içinde bulunduğu ruh hâline, kültür seviyesine, mesleğine, yaşına uygun biçimde konuşturmak büyük bir maharetin ürünüdür.

Yaşayan insanlar sadece konuşmazlar, yer, içer, hareket ederler. Bunlar da eserde gösterilir. Kahramanın hareketi, jesti, mimiği parantez içinde belirtilir. Söz seylenirken, aynı anda yapılan hareketler, konuşmanın özelliğini tayin eder.

Hikâye ve romanda olduğu gibi piyeste de olay, iskelet vazifesi görür. Heyecan uyandıran, seyirciyi meraklandıran, gerilimi sağlayan olaydır. Eserde bütünlüğü sağlayacak olan olay, hayattan alınmalı ve seyirciler arasında gerçek izlenimi uyandırabilmelidir.

Bazı tiyatro eserlerinde bir tek vaka vardır, günümüzde bazı yazarlar ise, yazdıkları piyeste birden fazla vakaya yer vermekte, bunları bir karakterin veya bakış açısının etrafında toplamaktadırlar. Her iki usûlle de başarılı eserler vücuda getirilmiştir.

Piyes, “perde” adı verilen, ortalama üç bölümden oluşur. Perdeler de sahnelere bölünür. Bir perdelik piyesler de vardır ve bunlar kısadır. Piyes yazmak isteyenlerın, işe tek perdelik eserler yazmakla başlamaları tavsiye edilmektedir.

Şimdi de, piyese çok benzeyen iki türden, "senaryo" ile "radyofonik oyun"dan bahsedelim:

Senaryo, film veya dizi film haline getirilmek için yazılır. Piyese oranla mekân daha geniştir. Yazar, daha fazla açıklamalar yapar, böylece yönetmene yardım eder. Kimin ne konuşacağını gösterirken, o anda kameranın nereyi, hangi açıdan görüntüleyeceğini de söyleyebilir. Çoğu zaman, senaryo yazarıyla rejisör birlikte çalışırlar.

Radyofonik oyunda ise bütün yükü taşıyan "ses" unsurudur. Yazar bunu bilir ve eserini ona göre yazar. Mekânı, şahsı ve hareketi gösterme imkânı yoktur. Bunlar, konuşmalarla ve diğer yardımcı sesler vasıtasıyla duyurulur, hissettirilir. Mesela, mekânın neresi olduğunu biz bir kahramanın konuşmasından anlarız. Orda bir köpek varsa bunu anlatmanın yolu köpeği havlatmaktır. Kahraman yürüyorsa ayak sesleri, yemek yiyorsa kaşık çatal şakırtıları, yüzüyorsu su şıpıltıları verilir. Bunu bildiren “efekt” tir. Şahısların ruh hallerini, heyecanlarını ve fikirlerini, biz yine ses tonlarından ve sözlerinden anlarız.

Gerek piyes yazarı, gerekse radyofonik oyun yahut senaryo yazarı, başarılı eserler ortaya koymak istiyorsa tiyatro, radyo ve sinema ile yakından ilgilenmelidir. Sahne, dekor, mikrofon, kamera, rejisör, aktör, aktris, efekt, makyaj, kostüm ve benzeri daha nice teknik kelimenin neye tekâbül ettiğini yerinde müşahede etmeyen yazar, başarılı eserler yazamaz. Sık sık tiyatroya gitmek, oyunlar seyretmek, provalarda hazır bulunmak, ilgili tenkit yazılarını okumak çok faydalı olacaktır.

Keza, senaryo yazmak isteyen kişi de filmleri izlemek, çekim esnasında hazır bulunmak, televizyon dizilerini takip etmek durumundadır.

Radyofonik oyunlar yazmak arzusunda olanlar ise, bol bol radyo oyunu dinlemelidirler. Bu tür yazarların, teorik bilgi kadar pratik bilgiye de ihtiyaçları vardır.

Yorumlar (0)
Namaz Vakti 28 Ocak 2023
İmsak 06:44
Güneş 08:12
Öğle 13:22
İkindi 15:58
Akşam 18:22
Yatsı 19:45
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 19 45
2. Fenerbahçe 19 41
3. Beşiktaş 19 38
4. Başakşehir 19 37
5. Trabzonspor 19 35
6. Adana Demirspor 19 34
7. Konyaspor 19 27
8. Kayserispor 19 26
9. Alanyaspor 20 25
10. Karagümrük 19 22
11. Ankaragücü 19 22
12. Giresunspor 19 21
13. Gaziantep FK 19 19
14. Kasımpaşa 19 19
15. Antalyaspor 18 18
16. Sivasspor 19 18
17. Hatayspor 18 17
18. İstanbulspor 19 15
19. Ümraniye 19 14
Takımlar O P
1. Eyüpspor 20 41
2. Samsunspor 20 38
3. Keçiörengücü 20 36
4. Bodrumspor 20 35
5. Pendikspor 20 34
6. Rizespor 20 34
7. Bandırmaspor 20 34
8. Boluspor 20 33
9. Sakaryaspor 20 31
10. Göztepe 21 30
11. Manisa FK 19 28
12. Adanaspor 20 22
13. Tuzlaspor 20 19
14. Altay 20 18
15. Erzurumspor 20 18
16. Altınordu 20 16
17. Ö.K Yeni Malatya 20 13
18. Denizlispor 20 12
19. Gençlerbirliği 20 10
Takımlar O P
1. Arsenal 19 50
2. M.City 20 45
3. Newcastle 20 39
4. M. United 20 39
5. Tottenham 21 36
6. Brighton 19 31
7. Fulham 21 31
8. Brentford 20 30
9. Liverpool 19 29
10. Chelsea 20 29
11. Aston Villa 20 28
12. Crystal Palace 20 24
13. Nottingham Forest 20 21
14. Leicester City 20 18
15. Leeds United 19 18
16. West Ham United 20 18
17. Wolves 20 17
18. Bournemouth 20 17
19. Everton 20 15
20. Southampton 20 15
Takımlar O P
1. Barcelona 17 44
2. Real Madrid 17 41
3. Real Sociedad 18 38
4. Atletico Madrid 18 31
5. Villarreal 18 31
6. Real Betis 17 28
7. Osasuna 18 28
8. Athletic Bilbao 18 26
9. Rayo Vallecano 18 26
10. Mallorca 18 25
11. Almeria 19 22
12. Girona 18 21
13. Valencia 17 20
14. Espanyol 19 20
15. Sevilla 18 18
16. Getafe 18 17
17. Celta Vigo 18 17
18. Real Valladolid 18 17
19. Cadiz 18 16
20. Elche 18 6
Günün Karikatürü Tümü