Altın Çilek Efsanesi

Ülkemiz, altın çilek meyvesini Başbakan iken, Sayın Tayyip Erdoğan’ın bir baha­ratçıdan satın alması ile tanıdı. O dönemlerde Güney Amerika’dan kurutulmuş halde ithal edilen 60 ton ürün için 3 milyon lira ödenmiş. Aslında bitkinin gör­düğü talep, yetiştiği bölgelerin ekonomisine katkı sağlaması amacıyla yapılan abartılı iddialar ile ilişkilidir

SAĞLIK 09.02.2021, 23:35 10.02.2021, 15:11 Ramazan Peri
Altın Çilek Efsanesi

Latince bilimsel adı ile Physalis peruviana bitkisinin meyveleri Güney Amerika ülkelerinde (Peru, Kolombiya, Venezüella, Şili) yaygın şekilde kulla­nılmaktadır. Ülkemizde doğal olarak yetişmemesine karşılık İngilizce adı olan “goldenberry’den türetilen bir isim olanaltın çilek’’ kurutulmuş meyveleri son dönemlerde yoğun talep görmektedir. Ayrıca İngilizce’den tercüme bazı isimler ile anılıyor; inka kirazı, yer kirazı vb. Artan talep nedeniyle ülkemizde de bazı üreticiler tarafından yetiştirilmeye başlanmıştır. Aslında bitkinin gör­düğü talep, yetiştiği bölgelerin ekonomisine katkı sağlaması amacıyla yapılan abartılı iddialar ile ilişkilidir. Çünkü meyvelerin bu ülkelerdeki kullanılış öne­rileri, fazla dayanağı bulunmayan iddialar şeklindedir. Etkinliği bilimsel olarak açık bir şekilde ortaya konulmamıştır. Dolayısıyla meyvelerin biyolojik etkileri ile ilgili çalışmaların büyük çoğunluğu son 5-6 yılda yürütülmüştür.

Peru ve Kolombiya’da halk arasında ekşimsi lezzetli meyveler, daha çok taze halde tüketilmekte ya da tatlandırılarak meyve suyu halinde veya şurup, marmelât yapımında kullanılmaktadır. Kurutulmuş halde ise pastalarda ve et/ balık yemekleri için hazırlanan soslarda kullanılmaktadır. Bu ülkelerde ileri sürülen şifalı özellikleri ise farklılık göstermektedir. Kolombiya’da spazmları giderici, idrar artırıcı, yatıştırıcı, ağrı kesici, görüşü artırıcı, kataraktı tedavi edici, bağırsak kurtlarını düşürücü, böbreklerde kanın temizlenmesini artırıcı, albümini azaltıcı etkileri bulunduğu ileri sürülmektedir. Buna karşılık Peru’da kanser tedavisinde, astım, hepatit, dermatit, sıtma gibi hastalıklarda etkili ola­bileceği kabul edilmektedir.

Altın Çilek

Bilimsel olarak desteklenen etkileri nelerdir?

Bu kadar çeşitli yararlı özellikleri atfedilmesine karşılık şimdiye kadar yü­rütülmüş bilimsel yayın sayısı kısıtlıdır. Meyvelerin en belirgin ve üzerinde durulan özelliği antioksidan etkisidir. Bu etkisi, meyvelerin sarı rengini ve­ren karotenoit bileşenleri ve fenolik içeriği ile ilişkilidir. Ancak antioksidan etkisinin bekleme sırasında (kurutma dâhil) C vitamini ve fenolik bileşenle­rin parçalanması ile kayba uğradığı bildirilmektedir. Meyvelerin halk arasında ileri sürülen karaciğer işlevleri, görme sorunları ve yüksek kolesterolün dü­şürülmesi ile ilgili etkileri antioksidan özelliği ile ilişkilendirilebilir. Nitekim deneysel çalışmalarda, sıçanlarda karaciğer harabiyetini önleyici etkisi bulun­duğu gösterilmiştir. Diyabetik sıçanlar üzerinde yürütülen bir yeni çalışmada ise 15 gün süre ile uygulandığında, kan şekerini yüzde 30 oranında düşürdüğü bildirilmektedir. Günde 5 taze meyve yenmesi halinde, yemek sonrası yükse­len kan şekerinin kontrolünü sağlayabileceği önerilmektedir. Meyve suyunun görüşü artırdığına ilişkin iddialar, tavşan gözü ve fıbroblast primer kültürle­rinde yapılan deneyler ile desteklenmektedir. Son dönemde yapılan deneysel çalışmalarda akciğer kanseri, karaciğer kanseri hücreleri (in vitro) üzerinde baskılayıcı etkisi bildirilmektedir. Ancak bağırsak kurtları üzerinde bir etki gözlenmemiştir.

Etkinliği hakkında fikir verebilecek bir çalışma, 2009 tarihinde yayımlan­mış. Çeşitli Peru meyvelerinin şeker hastalığı ve yüksek tansiyon üzerindeki olası etkilerinin deneysel (in vitro) olarak incelendiği bu çalışmada, altın çilek (Aguaymano-Physalis peruvianum) meyvelerinin etkisi, diğer Peru meyveleri­ne göre oldukça zayıf çıkmış. Gerek antioksidan etkisi ve gerekse antioksidan etkiye önemli katkısı olduğunu bildiğimiz fenolik bileşenlerin oranları ince­lenen diğer meyvelere göre en düşük seviyede. Şeker hastalığında ve yüksek tansiyon üzerindeki etkinliğini değerlendirmek üzere, bağırsaklarda nişastalı ve şekerli gıdaların emilimini sağlayan enzimler (alfa-amilaz ve alfa glikozidaz enzimleri) ve damar daraltıcı etkiye sahip enzim (anjiotensin-I dönüştürücü enzim) üzerindeki baskılayıcı etkisi incelendiğinde, diğer incelenen meyvelere oranla yine düşük bulunmuş. Halbuki bu meyvenin pazarlanmasında yüksek antioksidan etkisi bulunduğu, şeker hastaları ve yüksek tansiyon hastalarında yararlı olduğu sloganı ön plana çıkarılıyor.

Altın Çilek

Zaytflattct etkisi var mı?

Zayıflatıcı etkisi hakkında internette yer alan yoğun iddiaları destekle­yen herhangi bir bilimsel çalışma bulunmamaktadır. Aslında bitkinin Güney Amerika’da halk arasındaki kullanım iddiaları arasında da bu şekilde bir kul­lanım yer almamaktadır. Mevcut bulgular da bu konuda herhangi olumlu bir delil sağlamamaktadır.

Geçtiğimiz yılların moda olan bitkisi altın çilek. Bir dönem piyasada yok sattı. Bitkinin Güney Afrika’daki adı “cape gooseberry”, Türkçe’ye çevirirsek “kaz yemişi”. Bu isim bana halk arasında bilinen bir deyimi hatırlattı!

Aklıma 15 yıl önce Başbakan olan Sayın Tansu Çiller'in kilosunu korumak amacıyla kullandığı kuşburnu meyveleri geliyor. O zamanda müthiş bir satış patlaması sağlanmıştı. Şimdilerde kuşburnu satışı o kadar yüksek olmasa da, kuşburnu yerli malı bir ürün, yani herhangi bir döviz kaybı söz konusu değil. Kaldı ki, kuşburnu meyvelerinin sağlık için yararlarını ortaya koyan çok sayı­da bilimsel yayın bulunuyor. Yapılan bilimsel çalışmalarda kuşburnu meyvele­rinin C vitamini bakımından en zengin kaynaklardan biri olduğu tespit edil­miş. Gerek C vitamini, karotenoitler ve gerekse taşıdığı polifenolik bileşikler nedeniyle kuşburnu meyveleri kuvvetli antioksidan etki göstermektedir. Alıç, üvez gibi meyvelerin antioksidan etkisi ile karşılaştırıldığında kuşburnunun dikkati çeken şekilde belirgin antioksidan etkisi tespit edilmiştir. Bizim deney hayvanları üzerinde yaptığımız çalışmalarda, kuşburnunun kuvvetli ödem gi­derici, ağrı kesici, şeker düşürücü, ülseri iyileştirici etkileri belirlenmiştir.

Sonuç olarak, yerli ürünümüz kuşburnu meyvelerinin, şişirilen altın çilek meyvelerine göre sağlığımız için çok daha etkili olduğu bilimsel olarak da ya­pılan çalışmalar ile ortaya konulmuştur. Ama her nedense, kendi değerlerimize sahip çıkmak yerine hep yabancı ürünleri daha değerliymiş gibi düşünüyoruz.

Prof. Dr. Erdem Yeşilada

Yorumlar (1)
Dr yaşar kayapınar 2 yıl önce
Erdem yeşilada hocamaaçıklamaları için teşekkğrler. Altın çileğe aşık olmaya gerek olmadığını ortaya koymuş
Namaz Vakti 26 Kasım 2022
İmsak 06:27
Güneş 07:57
Öğle 12:56
İkindi 15:23
Akşam 17:46
Yatsı 19:10
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Fenerbahçe 13 29
2. Galatasaray 13 27
3. Adana Demirspor 13 24
4. Konyaspor 14 24
5. Başakşehir 13 24
6. Kayserispor 14 23
7. Trabzonspor 13 23
8. Beşiktaş 13 22
9. Alanyaspor 14 17
10. Gaziantep FK 13 16
11. Antalyaspor 12 16
12. Giresunspor 13 15
13. Kasımpaşa 13 15
14. Hatayspor 13 14
15. Karagümrük 13 13
16. Ankaragücü 13 13
17. Sivasspor 14 11
18. İstanbulspor 13 8
19. Ümraniye 13 7
Takımlar O P
1. Eyüpspor 14 33
2. Pendikspor 13 24
3. Keçiörengücü 13 24
4. Samsunspor 13 23
5. Rizespor 13 22
6. Bodrumspor 14 22
7. Boluspor 13 22
8. Manisa FK 13 20
9. Sakaryaspor 14 19
10. Altay 14 18
11. Bandırmaspor 13 18
12. Adanaspor 14 17
13. Göztepe 13 17
14. Tuzlaspor 14 16
15. Erzurumspor 13 14
16. Altınordu 13 12
17. Ö.K Yeni Malatya 15 11
18. Gençlerbirliği 13 7
19. Denizlispor 14 6
Takımlar O P
1. Arsenal 14 37
2. M.City 14 32
3. Newcastle 15 30
4. Tottenham 15 29
5. M. United 14 26
6. Liverpool 14 22
7. Brighton 14 21
8. Chelsea 14 21
9. Fulham 15 19
10. Brentford 15 19
11. Crystal Palace 14 19
12. Aston Villa 15 18
13. Leicester City 15 17
14. Bournemouth 15 16
15. Leeds United 14 15
16. West Ham United 15 14
17. Everton 15 14
18. Nottingham Forest 15 13
19. Southampton 15 12
20. Wolves 15 10
Takımlar O P
1. Barcelona 14 37
2. Real Madrid 14 35
3. Real Sociedad 14 26
4. Athletic Bilbao 14 24
5. Atletico Madrid 14 24
6. Real Betis 14 24
7. Osasuna 14 23
8. Rayo Vallecano 14 22
9. Villarreal 14 21
10. Valencia 14 19
11. Mallorca 14 19
12. Real Valladolid 14 17
13. Girona 14 16
14. Almeria 14 16
15. Getafe 14 14
16. Espanyol 14 12
17. Celta Vigo 14 12
18. Sevilla 14 11
19. Cadiz 14 11
20. Elche 14 4
Günün Karikatürü Tümü