Bitkilerin Çayı Nasıl Hazırlanır?

Bitki çayları, bitkilerin sağlığımızın korunması ve bazı hastalıkların tedavi­si amacıyla şifalı etkilerinden yararlanmak için kullanılan, en eski ve en kolay ilaç hazırlama şeklidir.

SAĞLIK 19.01.2021, 22:43 20.01.2021, 14:36 Ramazan Peri
Bitkilerin Çayı Nasıl Hazırlanır?

Basit bir şekilde, binlerce yıldır, kurutulmuş bitki kısmı (yaprak, kök, çiçek, vb) üzerine kaynar su ilave edilerek hazırlanan bitki ça­yının etkilerinden en yüksek seviyede yararlanabilmek için, bazı önemli püf noktaları bulunmaktadır. Bu konuda 2010 yılında basılan “Doğadan Gelen Sağlık: Bitki Çayları” isimli kitabımda ayrıntılı bilgiler verilmişti. Ben burada elinizde bulunan kitabımdaki bilgilerden yararlanabilmeniz için gerekli bazı temel bilgileri vermekle yetineceğim.

Öncelikle bitki çayları ile ilgili iki temel tanımı bilmek gerekir:

Dekoksiyon “kaynatma”

Bitkilerin kök, kabuk, odun gibi sert kısımları genel olarak dekoksiyon şeklinde hazırlanmalıdır. Bu amaçla çaydanlık içerisine bitki kısmı konur ve üzerine gerekli miktar su ilave edilerek ateşin üzerinde kaynatılır. Kaynatma süresi, bazı özel koşullar haricinde ortalama 30 dakikadır. Eğer bitki kısmı ısı uygulaması ile bozunacak uçucu veya ısıya hassas etkili bileşikler içeriyorsa, dekoksiyon hazırlanmasından kaçınılmalıdır. Bazı durumlarda su kaynadık­tan sonra ateşi kısarak 5 dakika daha kaynatarak hazırlamak, aroma verici bi­leşenlerin kaybının en aza indirilebilmesi bakımından önerilebilir.

İnfüzyon “demleme”

Bitkilerin yaprak, çiçek gibi yumuşak dokulu organları demlenerek hazırlanmalıdır. Özellikle uçucu ve ısıya hassas bileşenler içeren bitki kısımları için dikkatle uygulanmalıdır. Bitki kısmı ağzı kapaklı bir çaydanlık ya da kapaklı fincan içerisine konur ve üzerine taze kaynatılmış yumuşak içme suyu ilave edilerek önerilen miktarda bekletilerek içilir. Süre istenen etkinin ve lezzetin derecesine göre 5 ile 20 dakika arasında değişebilmektedir.

Uyanlar ve püfnoktalar

Her bitkinin çayı olmaz.

Çay olarak yararlanılabilmesi için, kullanılan bitki organı içerisindeki et­kili bileşenlerin suda çözünmesi ya da en azından suya geçerek içerisinde dağılım gösterebilmesi gerekir.

Bitkinin etkili bileşenlerinin sıcak su içerisinde dayanıklı olması, yani bo- zunarak etkisiz hale dönüşmemesi gerekir.

Taze bitkinin çayı istenen etkiyi göstermeyebilir. Çünkü genellikle etkili bileşenler bitki hücrelerinin içerisinde bulunmaktadır. Ancak bitki kuru­tulduktan sonra hücre duvarı parçalanarak açığa çıkan etkili bileşenler, suyun içerisinde çözünür veya dağılabilir. Fakat nane gibi bazı kokulu bitkilerde (Lamiaceae ailesi bitkileri) uçucu bileşenler yaprak yüzeyinde tüyler içerisinde bulunduğundan, sıcak su içerisinde kolaylıkla parçala­narak su içerisinde dağılabilirler.

Bitkinin her organının bileşimi farklıdır. Bu bakımdan yaprak yerine kökten ya da meyvesinden aynı etkiyi beklememek gerekir.

Bitkilerin infüzyon (demleme) veya dekoksiyon (kaynatma) şeklinde hazırlanması, bitki çayının farklı etki göstermesine yol açabilmektedir. Mesela adaçayı infüzyonu uçucu bileşenlerine bağlı olarak iyi bir ağız- boğaz antiseptiği etkiye sahipken, dekoksiyon halinde hazırlandığında bu etkisini kaybeder, içerisindeki rozmarinik aside bağlı olarak beyin iş­levleri üzerinde bir miktar olumlu etki gösterir. Aynı şekilde ıhlamur da dekoksiyon ve infüzyon şekillerinde farklı etkilere sahiptir.

Bitki çaylarını hazırlarken istenen etkinin sağlanabilmesi için derişimin ayarlanabilmesi son derece önemlidir. Eğer keyif için veya sağlığınızı ko­rumak için bitki çayı hazırlıyorsanız genellikle yüzde 2’lik derişim yeterli olabilmektedir. Ben genellikle tercihimi kalitesi belirli poşet çaylardan yana kullanırım. Bunun nedenini bitki çayları ile ilgili kitabımda ayrın­tıları ile tartışmıştım. Dolayısıyla yüzde 2 derişimi sağlamak için bir fin­can içerisine bir poşet yeterli olmaktadır. Gün içerisinde birkaç defa bu şekilde hazırlanan bitki çayı içilir. Ancak tedavi amacıyla uygulanacaksa, bitki çaylarının derişimi daha koyu olmalıdır. Bu durumda lezzet öğesi arka plandadır. Yani istediğiniz lezzet kaybolabilir. Genellikle yüzde 5’lik bazen ise yüzde lO’luk hazırlanmaktadır. Bu durumda fincan içerisine 2-3 bitki çayı poşeti ilave edilirse yüzde 5’lik, 5 poşet ilave edilirse yüzde lO’luk olarak kabul edilir.

Genel olarak, eğer tedavi amacıyla kullanılıyorsa, bitki çaylarına şeker ila­ve edilmesi önerilmez.

Bitki çayları taze hazırlanarak tüketilmelidir. Bekleme ile içerisindeki bile­şenlerin bir kısmının çözünürlüğü değişeceğinden istenen etki sağlanamaz.

Bitki çaylarının etkili olabilmesi için uygulama zamanı son derece önem­lidir. Genel olarak bitki çayları hafif etkili olduğundan öğün aralarında, yani yemeklerden 1-2 saat sonra mide boşken, uygulanması daha yüksek etki sağlayabilmektedir. Ancak sindirimi kolaylaştırmak amacıyla içilen çayın yemekten sonra içilmesi ya da yemekte kan şekerinin ani yüksel­mesini önlemek için hazırlanan çayın yemeklerden 30 dakika önce içil­mesi gerekir.

Prof. Dr. Erdem Yeşilada

Yorumlar (0)
Namaz Vakti 05 Şubat 2023
İmsak 06:38
Güneş 08:04
Öğle 13:23
İkindi 16:06
Akşam 18:32
Yatsı 19:53
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 21 51
2. Fenerbahçe 21 45
3. Başakşehir 21 40
4. Beşiktaş 21 39
5. A.Demirspor 21 38
6. Trabzonspor 21 38
7. Kayserispor 21 32
8. Konyaspor 21 27
9. Karagümrük 21 26
10. Gaziantep FK 22 25
11. Alanyaspor 21 25
12. Sivasspor 22 24
13. Antalyaspor 21 24
14. Ankaragücü 21 22
15. Kasımpaşa 21 22
16. Giresunspor 21 21
17. Hatayspor 20 20
18. İstanbulspor 21 18
19. Ümraniye 21 14
Takımlar O P
1. Samsunspor 21 41
2. Eyüpspor 21 41
3. Bodrumspor 21 38
4. Pendikspor 22 37
5. Rizespor 21 37
6. Keçiörengücü 21 37
7. Sakaryaspor 21 34
8. Bandırmaspor 21 34
9. Boluspor 22 34
10. Göztepe 21 30
11. Manisa FK 20 29
12. Adanaspor 22 25
13. Tuzlaspor 22 22
14. Altay 22 19
15. Erzurumspor 22 18
16. Altınordu 21 17
17. Denizlispor 22 16
18. Yeni Malatyaspor 22 17
19. Gençlerbirliği 21 13
Takımlar O P
1. Arsenal 20 50
2. M.City 20 45
3. M. United 21 42
4. Newcastle 21 40
5. Tottenham 21 36
6. Brighton 20 34
7. Brentford 21 33
8. Fulham 22 32
9. Chelsea 21 30
10. Liverpool 20 29
11. Aston Villa 21 28
12. Crystal Palace 21 24
13. Leicester City 21 21
14. Nottingham Forest 20 21
15. Wolves 21 20
16. West Ham United 21 19
17. Leeds United 19 18
18. Everton 21 18
19. Bournemouth 21 17
20. Southampton 21 15
Takımlar O P
1. Barcelona 19 50
2. Real Madrid 19 45
3. Real Sociedad 19 39
4. Atletico Madrid 20 35
5. Villarreal 20 31
6. Real Betis 20 31
7. Athletic Bilbao 20 29
8. Rayo Vallecano 19 29
9. Osasuna 20 29
10. Mallorca 19 25
11. Celta Vigo 20 23
12. Almeria 19 22
13. Girona 19 21
14. Sevilla 19 21
15. Espanyol 20 21
16. Valencia 19 20
17. Real Valladolid 19 20
18. Cadiz 20 19
19. Getafe 20 18
20. Elche 20 9
Günün Karikatürü Tümü