İdrar Yolu Enfeksiyonlarına Kranberi Tedavisi

Kadın­larda idrar yolunun, erkeklere oranla daha kısa olması nedeniyle, bakteriler daha kolaylıkla mesaneye girebiliyor. İdrarda, bakteri oranının belirli sınırların üzerinde olması, tedavi amacıyla antibiyotiklerin kullanılması ise özellikle dirençli bakterilerin geliş­mesine neden olmaktadır. İşte kranberi suyu veya formülasyonları bu bakım­dan koruyucu ve tedavilerde sıklıkla önerilmektedir.

SAĞLIK 25.04.2021, 01:08 25.04.2021, 01:33 Ramazan Peri
401
İdrar Yolu Enfeksiyonlarına Kranberi Tedavisi

İngilizce “cranberry”, bilimsel Latince adı ile Vaccinium macrocarpon bit­kisinin meyvelerinden hazırlanan meyve suyu ve meyve suyunun yoğunlaştı­rılması ile hazırlanan meyve özütünden hazırlanan kapsül, tablet gibi formü- lasyonlar Amerika Birleşik Devletleri’nde ve Avrupa ülkelerinde antioksidan olarak ve bilhassa kadınlarda idrar yolu enfeksiyonları ve adet dönemlerinde sıklıkla tüketilmektedir. Ülkemizde bu bitki yetişmiyor, dolayısıyla gerçek bir Türkçe adı bulunmuyor, ama bilimsel olmayan kaynaklara bakıldığında ben­zer türlerin isimleri ile karıştırılarak “yabanmersini” gibi yanlış adlar ile bili­niyor. İthal edilen kurutulmuş meyveleri market raflarında amerikan üzümüadı altında satılıyor. Eczanelerde ise kapsül veya tablet gibi hazır formülasyon- ları bulunuyor. Ben “kranberi” olarak isimlendirmeyi tercih ediyorum.

İdrarda, bakteri oranının belirli sınırların üzerinde olması, idrar yolu en­feksiyonu olarak kabul edilir (genellikle mililitresinde 100.000 hücre). Kadın­larda idrar yolunun, erkeklere oranla daha kısa olması nedeniyle, bakteriler daha kolaylıkla mesaneye girebiliyor. Dolayısıyla idrar yolu enfeksiyonları ge­nellikle kadınlarda, erkeklere göre 50 misli daha sıklıkla görülmektedir. Tedavi amacıyla antibiyotiklerin kullanılması ise özellikle dirençli bakterilerin geliş­mesine neden olmaktadır. İşte kranberi suyu veya formülasyonları bu bakım­dan koruyucu ve tedavilerde sıklıkla önerilmektedir. Ne şekilde bir koruma sağladığı henüz kesin olarak bilinmemekle birlikte, en akla yakın öneri, mey­velerin içerisindeki bileşenlerden proantosiyanidinlerin (kondanse tanenler) kolibasilinin mesaneyi çevreleyen epitel hücrelerinin yüzeyine bakterilerin yapışmasını önlediği, diğer bileşeni olan meyve şekeri (früktoz) ile prosiya- nidinlerin birlikte bakterileri öldürücü etki gösterdiği şeklinde. Kranberinin gerek deneysel ve gerekse klinik olarak ispatlanan bu etkisinin haricinde, ülse­re neden olan helikobakter mikroorganizmasının (helicobacter pylori), mide cidarına yapışmasını engellediği ve grip virüsünün gelişimini durdurduğu şek­lindeki bazı bulgular henüz tam olarak doğrulanmamış.

İdrar Yolu Enfeksiyonlarına Kranberi Tedavisi

2008 tarihli bir bilimsel değerlendirme (meta analiz) çalışmasında, şimdiye kadar yapılmış klinik çalışmaların sonuçları iki ayrı kişi tarafından bağımsız olarak incelenmiş. Bilimsel kriterlere uygun 10 çalışmada 1.049 kişiye ait so­nuçlar göz önüne alınmış. Bu çalışmalardan yedisinde kranberi suyu verilen hastalar ile su ya da meyve suyu verilen hastalarda gözlenen sonuçlar, diğer üçünde ise kranberi tableti/kapsülü ile etkisiz ilaç verilenler karşılaştırılmış. Çalışmalar 1 ay ile 12 ay süre ile uygulanmış. Sonuçta 12 ay süre ile kranberi suyu (günde üç defa bir büyük bardak) veya kranberi kapsülü (günde iki defa) uygulanması ile üriner sistem enfeksiyonlarında belirgin bir düzelme sağlan­dığı sonucuna varılmış. Ancak bazı sınırlamalara dikkat çekilmiş. Kranberi meyve suyunun kadınlarda daha etkili olduğu, yaşlılarda etkinliğin belirgin bir şekilde azaldığı görülmüş. Yan etki olarak en önemli dezavantajın mey­ve suyunun tadının pek iyi olmaması. Bu nedenle klinik çalışmalarda deney programından çıkanların oranı bir hayli yüksek. Dolayısıyla tablet ya da kap­sül şeklinde tüketilmesi daha akılcı.

Burada bir hususa dikkat çekmek isterim. Piyasada satılan bazı kranbe­ri kapsüllerinin içeriğinin nemli olduğunu gözledim. Bu son derece önemli; nemlenmesi demek ilacın içeriğinin “bozunması” ya da “bozunmaya başlama­sı” demektir. Kullanmadan önce bunu kontrol etmekte yarar var.

İdrar yolu enfeksiyonlarında sürekli olarak antibiyotik kullanmanın son derece sakıncalı olduğunu biliyoruz. Gerek kullanan hasta bakımından ve ge­rekse antibiyotiklere dirençli mikroorganizma gelişmesine yol açması nede­niyle, hafif vakalarda bile antibiyotiklerden medet ummak doğru bir yaklaşım değil. Bu bakımdan kranberi formülasyonlarının öncelikle tercih edilmesinin ve ağır seyreden vakalarda ise son çare olarak antibiyotik kullanılmasının akıl­cı bir uygulama olacağı görüşündeyim.

Hamile ve emziren annelerde kranberi güvenli mi?

Kranberi meyvelerinin bence en dikkati çekici özelliklerinden biri hami­leler ve emziren annelerde idrar yolu enfeksiyonlarının önlenmesi ve tedavisi amacıyla sıklıkla kullanılması. Bildiğiniz gibi, hamilelik sırasında dölüte ve emzirme dönemlerinde bebeğe zarar verebileceği için ilaçların büyük bir kıs­mının kullanılmasından kaçınılmaktadır. 2004 yılında yayınlanan ve Norveç’te 400 hamile kadın arasında yürütülen bir anket çalışmasında, hamilelik döne­minde en çok kullanılan bitkisel ürünün “kranberi” olduğu tespit edilmiş.

Şüphesiz, su dâhil hiçbir şeyin tamamen güvenilir olduğunu söylemek mümkün değil. Diğer taraftan, hamile ve emziren annelerdeki söz konusu et­kilerin tespit edilmesine yönelik ayrıntılı klinik çalışma yapılabilmesi de etik olarak uygun değil. 2008 yılında yayınlanan bir çalışmada, kranberi ile ilgi­li mevcut tüm bilimsel nitelikte etkinlik ve risk verilerinden yararlanılarak, hamile ve emziren annelerdeki güvenilirliği incelenmiş. Sonuç olarak, kulla­nılan kranberi (meyve suyu veya kapsülü) miktarını abartmamak koşulu ile herhangi bir riskin söz konusu olmayacağı ileri sürülüyor. Risk olarak tespit edebildiğim tek uyarı, günde 3-4 litreden fazla meyve suyu içilmesi halinde böbrektaşı oluşumuna yol açabileceği şeklinde. Zaten bu kadar çok miktar içil­mesi mümkün değil!

İdrar Yolu Enfeksiyonlarına Kranberi Tedavisi

Menopoz döneminde stk tekrarlayan idraryolu enfeksiyonlarında kranberi

Kadınlarda, özellikle de menopoz öncesi dönemde sık tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları önemli bir sorundur. Eğer idrar yolu enfeksiyonu yıl içe­risinde iki defadan fazla tekrarlıyorsa, önlem olarak kişilere koruyucu olarak antibiyotik tedavisi önerilmektedir. Ancak antibiyotiklerin bu şekilde sık ve kontrolsüz kullanımı, doğal olarak antibiyotiğe dirençli kolibasili (escherichia coli) tiplerinin gelişmesine yol açmaktadır. Dolayısıyla, ciddi enfeksiyon vaka­larında uygulanabilecek antibiyotik seçeneği azalmakta, çaresizlik içerisinde gereksiz yere daha kuvvetli antibiyotiklerin kullanılması gerekebilmektedir. Bu tip istenmeyen dirençli bakteri tipleri gelişimine yol açmayacak çözüm öneri­leri için bitkisel ilaçlar önemli bir kaynak oluşturmaktadır.

Önemli bir tıp dergisi olan Archives of Internal Medicine dergisinde yayım­lanan ve Hollanda’da yürütülen bir bilimsel (çift körlü, randomize) klinik ça­lışmanın sonuçlarından bahsetmek istiyorum.

Çalışma, geçtiği bir yıl içerisinde 3 veya daha fazla idrar yolu enfeksiyonu geçiren menopoz öncesi dönemdeki kadınlar üzerinde yürütülmüş. Çalışma öncesinde 2 haftalık süreçte antibiyotik ya da kranberi kullananlar çalışmaya alınmamış. Hastalar gelişigüzel şekilde gruplandırılarak 1 yıl boyunca bir gru­ba (110 kişi) antibiyotik olarak trimetoprim-sülfametoksazol (ülkemizde ecza­nelerde birkaç ürünü var), diğer gruba (111 kişi) ise kranberi kapsülü verilmiş. Antibiyotik grubuna günde bir defa akşam 480 miligram antibiyotik, sabah ve öğlen de boş ilaç (plasebo) verilmiş. Kranberi grubuna ise günde 2 defa 500 miligram standart kranberi özütü (tip A proantosiyanidin üzerinden) taşıyan kapsüllerden ve bir tane de plasebo kapsül verilmiş. Her gruba verilen kapsül­lerin (etken maddeli ya da etkisiz maddeli) görüntü ve lezzet olarak birbirinin aynı olmasına dikkat edilmiş.

İdrar Yolu Enfeksiyonlarına Kranberi Tedavisi

Çalışmada her ay alınan idrar ve dışkı örneklerinden ilk ay ve son ay (12. ay) örneklerinde ve çalışma tamamlandıktan 1 ve 3 ay sonra alınan örneklerde antibiyotiğe dirençli kolibasili test edilmiş. Deney süresince idrar yolu enfek­siyonu tekrarlama sıklığı izlenmiş. Ayrıca hastalara uygulanan sorgulama ile izlenimleri (yan etki vb) kayıt altına alınmış.

Sonuç olarak, idrar yolu enfeksiyonu tekrarlama sıklığı (tahmin edilebile­ceği gibi) antibiyotik verilen grupta, kranberi verilen gruba kıyasla yarı yarıya daha az görülmüş. Diğer taraftan, antibiyotiklere dirençli kolibasili sayısında bir ay antibiyotik kullanımı ile bile müthiş bir artış gözlenmiş. Başlangıçta yüzde 21-28 arasında olan dirençli bakteri sayısı, bir ay antibiyotik kullanıl­ması sonunda yüzde 73-91 gibi büyük bir orana yükselmiş. Hatta 12 aylık süre sonunda diğer önemli antibiyotiklere (siprofloksasin, norofloksasin) bile direnç gelişmiş. Halbuki kranberi verilen grupta herhangi bir direnç gelişimi gözlenmemiş. Bence bu en dikkati çekici sonuç. Burada bir hususu hatırlat­makta yarar görüyorum. Çalışmada standart kranberi özütü taşıyan bir ilaç formülasyonu kullanılmış. Etkili bir tedavi cevabının kranberi meyvesi yenil­mesi suretiyle alınması mümkün olmayabilir. Benim gözlemlediğim piyasada satılan kranberi meyveleri, diğer yaban üzümü, ayı üzümü gibi yakın görünüş­lü kurutulmuş meyveler ile karıştırılıyor. Dolayısıyla doğru ürün aldığınızdan nasıl emin olacaksınız?

Prof. Dr. Erdem Yeşilada 

Yorumlar (0)
24
açık
Namaz Vakti 15 Mayıs 2021
İmsak 03:53
Güneş 05:39
Öğle 13:05
İkindi 17:01
Akşam 20:22
Yatsı 22:00
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 39 81
2. Galatasaray 39 81
3. Fenerbahçe 39 79
4. Trabzonspor 39 68
5. Sivasspor 39 62
6. Hatayspor 39 61
7. Alanyaspor 39 57
8. Karagümrük 39 57
9. Gaziantep FK 39 55
10. Göztepe 39 51
11. Konyaspor 39 49
12. Rizespor 39 48
13. Kasımpaşa 39 46
14. Malatyaspor 39 45
15. Başakşehir 39 45
16. Antalyaspor 39 43
17. Kayserispor 39 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 39 38
20. Gençlerbirliği 39 38
21. Denizlispor 39 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 36 83
2. M. United 36 70
3. Leicester City 36 66
4. Chelsea 36 64
5. Liverpool 35 60
6. West Ham 35 58
7. Tottenham 35 56
8. Everton 35 56
9. Arsenal 36 55
10. Leeds United 35 50
11. Aston Villa 35 49
12. Wolverhampton 35 45
13. Crystal Palace 35 41
14. Southampton 35 40
15. Burnley 35 39
16. Newcastle 36 39
17. Brighton 35 37
18. Fulham 35 27
19. West Bromwich 35 26
20. Sheffield United 35 17
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 36 80
2. Real Madrid 36 78
3. Barcelona 36 76
4. Sevilla 36 74
5. Real Sociedad 36 56
6. Real Betis 36 55
7. Villarreal 36 55
8. Celta de Vigo 36 50
9. Athletic Bilbao 36 46
10. Granada 36 45
11. Osasuna 36 44
12. Cádiz 36 43
13. Levante 36 40
14. Valencia 36 39
15. Deportivo Alaves 36 35
16. Getafe 36 34
17. Huesca 36 33
18. Real Valladolid 36 31
19. Elche 36 30
20. Eibar 36 30
Günün Karikatürü Tümü