Karaciğerimizin Dostu Mübarek Diken

Tohumlarının karaciğer işlevleri üzerindeki etkisi bilimsel çalışmalar ile ortaya konulmuş. Çeşitli etkenlere bağlı akut ve kronik karaciğer yetmezlik­lerinin tedavisinde etkili olabileceğine ilişkin gerek deneysel ve gerekse kli­nik bulgular bulunmaktadır.

SAĞLIK 30.01.2021, 23:12 30.01.2021, 23:33 Ramazan Peri
Karaciğerimizin Dostu Mübarek Diken

Karaciğer, vücudumuzun en cefakâr ve en önemli organlarından biri. Bura­da işlevlerini tek tek sıralamaya gerek yok, ancak üstlendiği görevlerini düzenli bir şekilde görmesini sağlamak ve desteklemek için onu korumamız, bakımını yapmamız gerekiyor.

Latince bilimsel adı ile Silybum marianum ya da İngilizce bilinen adıylamilk thistle bitkisinin tohumları ve tohum özütü, karaciğer işlevlerinin onarımı için yararlanılabilecek en önemli bitkilerin başında geliyor. Kitaplarda yer alan mübarek diken’’ ya da meryemanadikeniadı muhtemelen İngilizce (St. Mary thistle, Holy thistle) adından tercüme. Halk arasındagengel, deve di­keni:eşek dikeni gibi çeşitli isimler ile biliniyor. Ancak burada önemli bir hususu belirtmek istiyorum. Halk arasında birbirine benzeyen dikenli çok sa­yıda bitki aynı şekilde adlandırılıyor, ancak diğer türlerin de mübarek diken gibi etki göstermesi beklenmemeli. Bu durumda doğru bitkiyi bulup kullan­mak son derece önemli.

Mübarek Diken tohumları

Tohumlarının karaciğer işlevleri üzerindeki etkisi bilimsel çalışmalar ile ortaya konulmuş. Çeşitli etkenlere bağlı akut ve kronik karaciğer yetmezlik­lerinin tedavisinde etkili olabileceğine ilişkin gerek deneysel ve gerekse kli­nik bulgular bulunmaktadır. Bazı karaciğer enzimleri (transaminazlar, AST, ALT) seviyelerinin kan tahlillerinde yüksek görülmesi, karaciğer hücrelerinin hasara uğradığının işaretidir. Karaciğer hücrelerinde hasara yol açan etken­ler enfeksiyon (hepatit), toksinler (mantar zehirlenmesi, gıda toksinleri gibi), kimyasalllar (kullandığınız ilaçlar veya tarım ilaçları) ya da alkol alışkanlığı olabilir. Bu gibi durumlar günlük yaşantımız içerisinde herhangi bir etkene bağlı olarak ortaya çıkabilmektedir. Ancak bu durumun tedavi edilmemesi, kronikleşerek büyük sorunlara yol açabilir. İşte mübarek diken tohumlarının uygun miktarlarda ve yeterli süre kullanıldığında, karaciğer enzimlerinin kan­daki düzeylerini normal seviyelere düşürdüğü tespit edilmiştir.

Almanya’da mantar zehirlenmelerinin (Amanita phalloides ve diğerleri) te­davisinde de enjeksiyon yoluyla uygulanan bir standart formülünün başarı ile

kullanıldığı bilinmektedir. Zehirli mantar ölümlerinde karaciğer hasarı önemli bir etken olduğundan, bu gibi durumlarda tohumlardan hazırlanan özütlerin yararlı olması mümkün. Şüphesiz tedavi yanıtı, yenen mantar miktarı ve mü­dahale süresine bağlı olarak değişecektir.

Akut alkolik hepatit ve akut viral hepatit hastalarında komplikasyonları azalttığı, karaciğer enzim seviyelerinin normale dönmesi sürecini ve hastala­rın hastanede yatma sürelerini kısalttığı bildirilmektedir. Son yıllarda bitki­nin hepatit virüsü üzerinde bir miktar antiviral etkisinin bulunduğu, özellikle hepatit ilaçları ile birlikte uygulandığında ilaçların etkisini kuvvetlendirdiği bildiriliyor.

Kronik alkolik hepatit hastalarında ise daha uzun süreler ile kullanılması gerekmektedir. Bu hastalarda yürütülen bir klinik çalışmada, 6 ay kullanılması ile karaciğer işlevlerinin normale döndüğü, karaciğer hücrelerindeki hasarın önemli ölçüde azaltılabildiği ve dolayısıyla enzim seviyelerinin düzeltilebildiği bildirilmektedir. Kronik hepatit hastası 2.500 kişide uygulanması ile karaciğer işlevlerinde bazı düzelmeler sağlanabilmiştir. Ayrıca karaciğer nakli hastala­rında başarı ile uygulandığına dair kayıtlar bulunmaktadır.

Öncelikle kullanılan ürünün doğru olup olmadığından emin olmak gere­kiyor. İçerisinde etkili bileşik olarak tespit edilen silimarin, benzer kimyasal yapıda (flavolignan) bir grup bileşiğin karışımı ve diğer deve dikeni türlerin­de bulunmuyor. Etkili bileşenlerinin (silimarin) suda yeterince çözünmemesi nedeniyle, çay şeklinde kullanılmasının beklenen yararı göstermesi mümkün değil. İstenen etkinin sağlanabilmesi için, bitkinin tohumlarından hazırlanan standart özütünü taşıyan güvenilir markaların ürünlerinin kullanılması gere­kiyor. Standart özüt içerisinde silibinin miktarının yüksek olması etkisini artı­rıyor. Ülkemizde eczanelerde bu tip ürünler mevcut.

Hemoroit hastasının başına gelenlerden alınacak dersler

Gazete ve televizyonlarda yer alan bir haber benim açımdan dikkat çekiciy­di. Hemoroit şikâyeti olan 66 yaşında Bursalı bir hastanın, arkadaşının önerisi ile kullandığı “deve dikeni” bitkisini kaynatıp içerek komaya girdiğine ilişkin haber, tam bir ibret hikâyesi. Burada yapılan yanlışları tartışmak istiyorum.

Bitkinin yerel isminin kullanılması son derece sakıncalı!

Halk arasında bitkiler isimlendirilirken görünüşü, rengi (sarıot), kullanım amacı (basurotu) gibi özellikleri, öncelikle dikkate alınmaktadır. Dolayısıyla Anadolu’da halk arasında çok sayıda kaba dikenli bitki “deve dikeni” olarak ad­landırılmaktadır. Bu bitkilerin çoğunun birbiri ile hiçbir akrabalığı bulunma­maktadır. Kesin bir rakam bilinmiyor ama en az yüz-ikiyüz kadar farklı (cins ve tür) bitkinin, halk arasında deve dikeniolarak adlandırıldığını tahmin ediyo­rum. Daha önce papatyaya benzeyen bir grup bitkinin (Senecio türleri) taşıdığı zehirli maddeler (pirazolidin alkaloiti) nedeniyle, papatya yerine kullanılması ile ölüm ve zehirlenmelere (karaciğer büyümesi) yol açmıştı. 1993 yılında Çince yerel adı ile toplanan bitkilerin yol açtığı zehirlenme olayı nedeniyle, düzineler­ce kişinin böbreklerinin iflas ettiği, böbrek nakli yapıldığı basında yer almıştı.

Bitkinin kullantlan kısmı hangisi?

Bitkinin her kısmı aynı şekilde kullanılmaz. Hangi kısmının kullanılaca­ğı önemlidir; kök, yaprak, çiçek, meyve, gövde, kabuk. Herbirinin bileşimi ve etkileri farklıdır. Hatta bitkinin meyvesi yenebilirken, diğer kısımları zehirli olabilir. Mesela, nar meyvesinin kabuğu yerine, nar ağacının kabuğunu fazla miktarda tüketirseniz ölebilirsiniz. Çünkü gövde kabuğu pelletierin grubu al­kaloitler taşır.

Bitkisel ilacın hazırlanış şekli

Halk arasında bazı zehirli bitkiler özel olarak işlemden geçirildikten sonra tedavi amacıyla kullanılabilmektedir. Mesela burçak tohumunu, şeker hastaları kan şekerini düşürmek için kullanır. Ancak tohum içerisinde bulunan damar büzücü proteinleri parçalamak için, önce tavada iyicene kavurup sonra kulla­nırlar. Eğer bu protein parçalanmadan tohumlar doğrudan kullanılırsa önce el ve ayaklarda uyuşmalara yol açar, fazla kullanılırsa da kangrene kadar ilerle­yebilir. Esasında yapılan basit bir detoksifikasyon (zehirsizleştirme) işlemidir.

Bitkisel ise zararsız mıdır?

Bu şekilde bir düşüncenin yanlış olduğunu çeşitli defalar örnekler ile açık­lamaya çalıştım. Belli bir miktarı yararlı olabilen bir bitkinin fazla miktarda ölümcül olabileceğini unutmamak gerekir.

Sanırım bu tip olaylar hemoroit hastalarının başına sıklıkla geliyor. Ağrı o kadar fazla olunca dindirmek için ölçüyü kaçırıp fazla kullanabiliyorlar. Yine bir hemoroit hastasında yıllar önce şahit olduğum bu şekilde bir zehirlenme olayını hatırladım. Ankara’da bir aktarın şikâyetlerini gidermesi için verdiği bitki kökünü fazla miktarda kullanınca, tipik atropin zehirlenmesi bulgularıy­la hastane aciline yatırılan hastanın getirdiği materyali inceleyince, adamo­tu (Mandragora officinarum) kökü olduğunu tespit ettik. Bu bitki atropin tipi alkaloitler taşır. Bu maddelerden çok düşük miktarlarda ilaç olarak modern tıpta yararlanılırken, miktar biraz fazla olursa öldürebilir. Bu nedenle bu tip bitkilerin aktarlarda satılması yasaklanmıştır.

Deve dikeninin hemoroit şikâyetlerinde kullanılması ile ilgili olarak bilim­sel kaynaklarda yaptığım incelemede, halk arasında deve dikeni veya mübarek diken olarak adlandırılan Silybum marianum (Latince bilimsel adı) meyvele­rinin hafifçe kavrularak balla karıştırılıp yutulduğuna dair kayıt buldum. Bu bitkinin meyveleri karaciğer hastalıklarının en etkili ve güvenilir ilacıdır. Ama halk arasında o kadar farklı bitkiler deve dikeni olarak adlandırılıyor ki, Bur­salı hastanın hangi bitkinin, hangi kısmını, ne miktarda kullandığını merak ediyorum doğrusu. Sonuç olarak, bitkisel de olsa ilaç hazırlama ve kullanımı bilimsel bilgi ve ustalık ister.

ÖNERİLER I UYARILAR

Mübarek diken özütü satın alırken nelere dikkat edilmeli?

Standart mübarek diken (Silybum marianum) özütünü taşıyan kapsüller eczane­lerde bulunuyor. Ancak özütte bulunan silimarin karışımı içerisindeki silibininin en az yüzde 80 oranında olması gerekiyor. Bu konuda eczacınızdan yardım isteyiniz.

Hangi sıklıkta ve ne miktarda kullanılmalı?

Mübarek diken kapsüllerinin hastalık durumunda tedavi amacıyla istenen ceva­bı sağlayıncaya kadar kullanılması gerekir. Ancak karaciğer sağlığının korunması amacıyla, bilhassa sık ilaç kullananların yıl boyunca bahar aylarında kişilerin 30­-45 günlük iki kür uygulaması yararlı olacaktır

Prof. Dr. Erdem Yeşilada

Yorumlar (0)
15
açık
Namaz Vakti 23 Nisan 2024
İmsak 04:31
Güneş 06:06
Öğle 13:07
İkindi 16:54
Akşam 19:59
Yatsı 21:28
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 33 90
2. Fenerbahçe 33 86
3. Trabzonspor 33 55
4. Beşiktaş 33 51
5. Başakşehir 33 49
6. Rizespor 33 48
7. Kasımpasa 33 46
8. Antalyaspor 33 45
9. Alanyaspor 33 45
10. Sivasspor 33 45
11. A.Demirspor 33 41
12. Samsunspor 33 39
13. Ankaragücü 33 37
14. Kayserispor 33 37
15. Konyaspor 33 36
16. Gaziantep FK 33 34
17. Hatayspor 33 33
18. Karagümrük 33 33
19. Pendikspor 33 30
20. İstanbulspor 33 16
Takımlar O P
1. Eyüpspor 31 69
2. Göztepe 31 63
3. Ahlatçı Çorum FK 31 55
4. Sakaryaspor 31 54
5. Bodrumspor 31 52
6. Kocaelispor 31 52
7. Bandırmaspor 31 47
8. Boluspor 31 47
9. Gençlerbirliği 31 47
10. Erzurumspor 31 42
11. Ümraniye 31 37
12. Manisa FK 31 36
13. Keçiörengücü 31 36
14. Şanlıurfaspor 31 34
15. Tuzlaspor 31 33
16. Adanaspor 31 32
17. Altay 31 15
18. Giresunspor 31 7
Takımlar O P
1. Arsenal 33 74
2. Liverpool 33 74
3. M.City 32 73
4. Aston Villa 34 66
5. Tottenham 32 60
6. Newcastle 32 50
7. M. United 32 50
8. West Ham United 34 48
9. Chelsea 31 47
10. Brighton 32 44
11. Wolves 33 43
12. Fulham 34 42
13. Bournemouth 33 42
14. Crystal Palace 33 36
15. Brentford 34 35
16. Everton 33 30
17. Nottingham Forest 34 26
18. Luton Town 34 25
19. Burnley 34 23
20. Sheffield United 33 16
Takımlar O P
1. Real Madrid 32 81
2. Barcelona 32 70
3. Girona 32 68
4. Atletico Madrid 32 61
5. Athletic Bilbao 32 58
6. Real Sociedad 32 51
7. Real Betis 32 48
8. Valencia 32 47
9. Villarreal 32 42
10. Getafe 32 40
11. Osasuna 32 39
12. Sevilla 32 37
13. Las Palmas 32 38
14. Deportivo Alaves 32 35
15. Rayo Vallecano 32 34
16. Mallorca 32 31
17. Celta Vigo 32 31
18. Cadiz 32 25
19. Granada 32 18
20. Almeria 32 14
Günün Karikatürü Tümü