Kemik Sağlığının Korunmasında Yararlanılan Doğal Destekler

Kemik sağlığını olumsuz etkileyen ve işlevlerini bozan hastalıkların başında; tiroit ve paratiroid bezlerinin hastalıkları gelmektedir. Böbrek rahatsızlıkları da kalsiyum-fosfor metabolizmasını etkilendiği için kemiklerde yumuşamaya neden olabilmektedir.

SAĞLIK 09.05.2021, 22:00 19.05.2021, 21:50 Ramazan Peri
Kemik Sağlığının Korunmasında Yararlanılan Doğal Destekler

İnsanlarda ortalama yaşam süresinin giderek artmasına bağlı olarak günü­müzde kemik sağlığına ilişkin sorunlar ve hastalıklarda belirgin bir artış görül­mektedir. Bilhassa osteoporoz (kemik erimesi) önemli bir sağlık sorunu olarak yaygın bir tehdit oluşturmasına karşılık, mevcut tedavilerin bazı dezavantajları bulunmaktadır. Bu nedenle, bitkisel, hayvansal ya da mineral içerikli doğal ürünler hastalıkların önlenmesi, tedavisi ya da şikâyetlerin hafifletilmesinde yararlı olabilmektedir.

Kemiğin bizim için önemini hattrlayaltm

Kemiğin başlıca üç temel işlevi bulunmaktadır:

  • Mekanik işlev; insan iskeletini oluşturmakta ve üzerine yapışan kaslar ile hareketimizi sağlamaktadır.
  • Metabolik işlev; kalsiyum bakımından zengin içeriği vücut için mineral deposu görevi görmektedir.
  • Koruyucu işlevi; kemik iliği ve hayati öneme sahip organları çevreleye­rek korur.

Kemik, yapısal olarak özel bir konnektif doku özelliğine sahip olup, organik ve inorganik bileşenlerden oluşmaktadır. Organik bileşenler olarak proteinleı [yüzde 95’i tip 1 kolajen ve yüzde 5’i ise kolajen yapısında olmayan (osteokal- sin, osteonektin, osteopontin, trombospondin, siyaloproteinler) proteinler] ve inorganik bileşenleri ise fosfat ve hidroksit tuz halinde kalsiyumdan (hidrok- siapatit) ibarettir. Bu bileşim sürekli yapısal gelişime uğramaktadır. Normal kemik sağlığının sürdürülebilmesi için bilhassa mineral içeriğinin korunması önemlidir. Kemiğin yapısının ve mineral içeriğinin korunması “kolajen yapı­sında olmayan protein’’ bileşenleri tarafından sağlanmaktadır.

Kemik Sağlığının Korunmasında Yararlanılan Doğal Destekler

Kimler kemik erimesi riski altında?

Kemik erimesi (osteoporoz), günümüzde en yaygın görülen kemik hasta­lıklarından biridir. En basit şekilde, “düşük kemik yoğunluğuna bağlı olarak kemik direncinin azalması ve kırılma riskinin artması” şeklinde tanımlanabi­lir. Yapılan risk değerlendirmelerinde her üç kadından biri ve her yirmi erkek­ten birinde yaşamlarının herhangi bir sürecince ortaya çıkabileceği bildiril­mektedir. Yani “kadınlar” daha fazla risk altında! Ancak yayınlanan raporlar­da erkeklerin de giderek artan bir şekilde bu sorundan etkilendikleri dikkati çekmektedir. Kadınlık hormonu (östrojen) eksikliğine benzer bulgular erkek hormonu (androjen) eksikliğinde de ortaya çıkmaktadır.

Avrupa Birliğinin son Osteoporoz Raporu’nda, Avrupa’da her yıl 611.000 kadın ve 179.000 erkekte kemik erimesine bağlı kalça kırığı meydana geldiği ve tedavisi için yaklaşık 25 milyar euro’luk harcama yapıldığı bildirilmekte­dir. Bu rakamın 2050 yılında muhtemelen 76,7 milyar euro’yu aşacağı tahmin ediliyor. Bu rakam sadece Avrupa ülkelerindeki harcama; tüm dünyayı düşü­nebiliyor musunuz? Amerikan Sağlık Enstitüsü’ne bağlı Osteroporoz ve İlişkin Kemik Hastalıkları Merkezi her yıl sadece Amerika Birleşik Devletleri’nde 1 O milyon kişinin osteoporoz sorunu ile mücadele ettiğini ve bunların beşte biri­nin erkek olduğunu bildirmektedir. On yıl kadar önce yayınlanan bir raporda Avrupa, Amerika Birleşik Devletleri ve Japonya gibi gelişmiş ülkelerdeki tah­mini osteoporoz vakası sayısının 75 milyon kişi olduğu ileri sürülmüştü, yani her on kişiden biri. İsveç’te erkeklerde kalça kırığı vakalarınının, prostat kan­seri vakalarından daha fazla olduğu vurgulanıyor. Bu ülkede kışın güneşten yararlanımın son derece düşük olduğunu hatırlatmak isterim.

Uluslararası Osteoporoz Kurumu’nun (International Osteoporosis Fo­undation) 2008 tarihli raporunda (Osteoporosis in The European Union in 2008), bu yüksek tedavi maliyetlerinin önlenebilmesi için kemik yoğunluğu ölçümlerinin rutin testler arasında yer alması gerektiği, kalsiyum ve D vitami­ni desteklerinin giderlerinin ilaç kurumları tarafından karşılanması gerektiği vurgulanmakta. Kısacası “koruyucu önlemler” alınmasının son derece önemli olduğu bildiriliyor.

Kemik erimesinin (osteoporoz) oluşumunda önemli rol oynayan ailesel yatkınlık, cinsiyet, ırk gibi “değiştirilemeyecek etkenlerin” dışında, yaşam şekli ve beslenme şekline yönelik alınacak bazı önlemlerin hastalığın oluşumu ve ilerleyişinin önlenmesinde yararlı olabildiği bildirilmektedir.

Kemik erimesi gelişiminde belirlenen bir diğer etken ise şişmanlık. Yapılan çalışmalar beden-kitle indeksi arttıkça, özellikle dizlerde kireçlenme riskinin arttığını gösteriyor. Henüz bu konuda açıklayıcı bir neden-sonuç ilişkisi bu­lunmuyor; yapısal, hormonal (leptin, adinopektin vb) ve diğer çevresel neden­ler üzerinde duruluyor.

Yaşlanma diğer önemli risk etkeni olarak görülmektedir. Bu süreçte parati- roit hormonu ve kalsitonin seviyelerinde azalmaya bağlı olarak kemik içeriği­nin kaybı (kemik rezorpsiyonunun artması), osteoporoz oluşumunun başlıca nedenidir. Yine yaşa bağlı olarak kalsiyum emiliminin azalması, bir başka et­kendir. Bunların dışında osteoporoz gelişiminde rol oynayan etkenleri iki grup altında toplayabiliriz:

Değiştirilemeyecek etkenler: Kalıtsal etkenler kemik erimesi gelişiminde belirleyici olabiliyor; ailesel yatkınlığın yanı sıra, kısa boylu olmak ve ırk (Kafkas ırkı ve Asyalılar daha fazla risk altında). Bu grup değiştirileme­yecek etkenler arasına yukarıda bahsettiğimiz cinsiyeti de ekleyebiliriz; kadınlar daha fazla risk altınd Diğer taraftan, bazı uzun süreli ilaç teda­vileri sonucu da osteoporoz oluşabiliyor. Bilhassa kortikosteroitler, he- parin, siklosporin, sitotoksikler ve bazı konvülsiyon önleyicilerin uzun süreli kullanılması, bir risk etkeni olabiliyor. Ancak bu grup ilaçları her kullanan osteoporoz olacak diye bir şey yok. Kaldı ki, bu ilaçların o has­talar için kullanılması önemli, yani alternatif seçenek pekyok. Bu neden­le “değiştirilemeyecek etkenler” altında sınıflandırılıyor.

Değiştirilebilecek etkenler: Bireylerin yaşam şekli, beslenme şekli, östrojen hormonu eksikliği gibi etkenler. İşte kemik erimesinin önlenmesi, ilerle­yişinin yavaşlatılması ve şikâyetlerin hafifletilmesine yönelik alınabilecek başlıca önlemler bu risklerin mümkün olduğunca azaltılmasına bağlı.

Kemik Sağlığının Korunmasında Yararlanılan Doğal Destekler

Yaşam ve beslenme şekline yönelik önlemler ne olmalı?

Kemik erimesinin (osteoporoz) önlenmesine yönelik alınabilecek önlemler arasında yine tanıdık bazı madde başlıkları var; tüm hastalıklarda başlıca et­kenler arasında yer alan “aşırı sigara” ve “fazla alkollü içki” içilmesi, burada da karşımıza çıkıyor. İçinizden “Zaten ben fazla tüketmiyorum!” diye düşünerek kendinizi avutabilirsiniz. Ama bence etkenler arasında yer aldığına göre, sizin için neyin “fazla ya da aşırı” olabileceğini nasıl bilebilirsiniz? Bir başka önlem

ise düzenli spor yapmak’’; gerekli egzersizler yapılarak kemik yapısının güç­lendirilmesi önemli.

Beslenme şeklimiz de kemik erimesi gelişiminde önemli riskler oluşturabi- liyor: yüksek protein (yani fazla et yemek), düşük kalsiyum ve D vitamini içe­riğine sahip beslenme, düşük oranda sebze ve meyve tüketimi, yüksek oranda kafeinli içecek içilmesi gibi.

Bazı besinlerin kemiklerimiz üzerindeki etkisine ilişkin bilgiler şu şekilde:

Zararlı olan gıdalar

Şekerler: Tatlılar, çikolatalar, gazlı içecekler içerisinde yer alan basit şe­kerler vücuttan kalsiyum atılımını artırabilir.

Doymuş yağlar: Kırmızı et, tereyağı, margarin, kekler, işlenmiş gıdalar içerisinde bulunan doymuş yağların, sindirim sisteminde kalsiyum ve D vitamini ile çözünmeyen kompleks yapı oluşturarak bu maddelerin vü­cutta emilimini engellediği, kalsiyum atılımını artırdığı bildirilmektedir. Doymuş yağ tüketimine bağlı olarak artan hiperlipidemi (kanda yüksek yağ seviyesi) riski de osteoklast rezorpsiyonunu artırarak kemik erime­sinde olumsuz rol oynamaktadır.

Yararlı olan gıdalar

Çözünebilir lifler: Bakliyat ve meyvelerde bulunan bu tip yapılar kalsi­yum ve magnezyum gibi yararlı elementlerin emilimini artırır.

Tekli doymamış yağlar: Zeytinyağı ya da balık gibi gıdalarda bulunan Omega-3 yağ asitleri kemiklerin tahribine yol açan sitokinlerin oluşu­munu baskılayarak kemik erimesini azaltır.

Bunların haricinde et ve süt ürünleri ve bakliyatta bulunan “proteinler”, miktarına bağlı olarak yararlı ya da zararlı olabilmektedir. Kemiğin önemli bir bileşeni olan kolajen, kemik yapımında rol oynaması nedeniyle yararlı olur­ken, bu maddenin fazla miktarda alınması durumunda, vücutta parçalanması ile açığa çıkan aminoasitlerin kemik erimesine yol açabileceği ileri sürülmek­tedir. Ancak zararlı olabileceğine dair bu son bilginin henüz tartışmalı olduğu­nu belirtmek isterim, yani farklı görüşler söz konusu.

Kemik Sağlığının Korunmasında Yararlanılan Doğal Destekler

Beslenme ve kireçlenme ilişkisi

Kişinin beslenme şekli sadece beden-kitle indeksinin normal sınırlar içeri­sinde tutularak kemik erimesi riskini azaltması bakımından değil, aynı zaman­da bazı risk etkenlerinin azaltılması bakımından da önemlidir. Mesela serbest oksijen radikalleri kıkırdaklarda oksidatifhasara yol açmaktadır. Nitekim yapı­lan deneysel ve klinik çalışmalar ile antioksidanların bu zararlı oksijen radikal­lerini gidererek kemik erimesi riskini azalttığı ortaya konulmuştur. Bu bakım­dan C vitamini, E vitamini ve beta-karoten gibi antioksidan özellikte vitamin/ provitaminler kireçlenmenin önlenmesi ve şikâyetlerin hafifletilmesi bakı­mından önerilmektedir. Ancak antioksidan etkili olanlar haricinde diğer bitki bileşenlerinin kemik erimesi gelişimi üzerinde etkisini değerlendiren çalışma sayısı oldukça azdır. Bunun başlıca nedeni, insanların yedikleri tüm besinlerin içeriğinin ayrı ayrı izlenmesinde karşılaşılan güçlüğün yanı sıra çevresel ve ka­lıtımsal etkenlere bağlı ortaya çıkabilecek farklılıklar olarak gösteriliyor.

Kalıtımsal etkenlere bağlı farklılıkları bertaraf edebilmek için ikiz kadınlar üzerinde bir saha çalışması yürütülmüş. Bu suretle ikiz çiftler arasında yaşa ve cinsiyete bağlı etkenler de giderilmiş. İngiltere'de yürütülen bu çalışma için gö­nüllüler basın kampanyaları ile bulunmuş ve hastanede radyolojik (el, kalça ve diz eklemi açıklığı) ve kan analizleri yapılarak çalışmaya dâhil edilmiş. Daha sonra bilimsel bir beslenme anketi (131-Food Frequency Questionaire) uygu­lanmış. Beslenme kategorileri “meyve ve sebze bakımından zengin’: “yüksek alkol kullanımı”, “geleneksel İngiliz mutfağı beslenme”, “diyet programı uygu­lama” ve “düşük et tüketimi” gibi beş ana başlık altında değerlendirilmiş.

Kalça kireçlenmesi riskini azaltan meyve ve sebzeler

Bilimsel ölçüm yöntemleri ile değerlendirilen anket sonuçları, radyolojik ve biyokimyasal bulgular ile birlikte yorumlandığında, meyve ve sebze bakı­mından zengin beslenmenin kalça kireçlenmesi riskini azalttığı görülmüş. Bu bulgunun ardından meyve ve sebzeler gruplandırılarak hangilerinin daha ya­rarlı olabileceğine yönelik sorgulama yapılmış. Sarmısak ailesi (soğan, sarmı- sak, pırasa), lahana ailesi (brokoli, karnabahar, brüksellahanası, lahana), yeşil yapraklı sebzeler (ıspanak, marul), sarı renkli sebzeler (havuç, domates), pa­tates (cips veya kızarmış), diğer sebzeler (suteresi, maydanoz, mısır, avokado, pancar kökü, tatlı biber, mantar), narenciye meyveleri (limon, portakal, grey­furt) ve diğer tip meyveler (elma, muz, şeftali, armut, kavun, üzüm ve kuru meyveler). Sonuç olarak sarmısak tipi sebzeler ve diğer tip meyvelerin tüke­tilmesinin kalça kireçlenmesini önleyici rolü bulunduğu tespit edilmiş. İlginç olan bulgu ise bu iki grup sebze/meyvenin, diz ve el eklemleri kireçlenmesinde etkisiz bulunması.

Araştırmada elde edilen bu bulgular, sarmısak grubu sebzelerin etkili bile­şeni olarak bilinen diallil disülfıtin, kireçlenmede rol oynayan bazı parametre­ler (matriks metaloproteinazlar) üzerinde etkisini gösteren deneysel çalışma­lar ile de doğrulanmış. Hiç şüphesiz sarmısak ailesi sebzeleri ve narenciye ha- riri meyveleri bolca tüketerek kalça kireçlenmesinin önüne geçmek mümkün olamaz. Ancak riski azaltıcı bir etken olarak bu tip bir beslenme uygulamanın hiçbir zararı olamaz.

Kemik Sağlığının Korunması

Çocuklukta alman meyve ve sebze miktarı kemik sağlığı bakımından önemli

Yapılan gözlemsel çalışmalar, bilhassa kadınların çocukluk döneminde tükettiği meyve ve sebzelerin ileri yaşlarda kemik sağlığı bakımından yararlı olduğunu ortaya koyuyor. Nitekim sıçanlar üzerinde yapılan bazı çalışmalar da bu bulguları destekler nitelikte. Yürütülen çok sayıda gözlemsel, deneysel ve klinik çalışma da, meyve ve sebze kullanımı ile kemik sağlığı arasındaki bağlantıyı açıkça ortaya koymaktadır. Mesela, rezene (arapsaçı) ve kerevizin yaprak ve gövdesi (her ikisinin de batı toplumlarında taze yaprak ve gövdesi kullanılmaktadır), bakliyat, pırasa, brokoli, kırmızılahana, marul, maydanoz, salatalık, domates, sarmısak, soğan gibi sebzeler ile erik ve portakal gibi mey­veler kemik erimesini azaltıcı gıdalar olarak bildiriliyor.

Meyvelerdekifenolik bileşenlerin önemli katkısı var

Özellikle meyve ve sebzelerde bulunan “flavonoitler” ve “fenolik bileşikle­rin” kemik erimesinin önlenmesi bakımdan önemli yararları bulunduğu ileri sürülüyor. Şüphesiz, daha kesin sonuçlar çıkarabilmek için bu konudaki çalış­maların sayısının artması gerekiyor. 2003’de yayınlanan bir çalışmada sıçan­lara günde 1 gram rezene (arapsaçı), narenciye ve kuru eriğin verilmesi ile kemik erimesinde belirgin azalma gözlenirken, taze erik, muz ve elmanın be­lirgin bir etkisi görülememiş. Buna karşılık, 2005 yılında yayınlanan bir başka çalışmada, elmada bulunan floridzin isimli flavonoit yapısında bir maddenin yumurtalığı çıkarılmış sıçanlarda kemik erimesini önlediği gözlenmiş. Bu iki çalışmanın sonuçlarını karşılaştırdığımızda, meyvelerin kişilerin içinde bu­lunduğu duruma bağlı olarak kemik erimesinden koruyucu ya da hastalığın ilerlemesini yavaşlatıcı rol oynayabileceği görülüyor. Daha açık bir şekilde ifa­de etmek gerekirse, sağlam kişilerde veya çocuklukta rezene (arapsaçı), kuru erik, narenciye gibi meyveler kemik erimesini önleyici yarar sağlayabilirken, kemik erimesinin hızlandığı menopoz döneminde elma gibi meyvelerin ke­mik erimesini azaltıcı rol oynayabileceği ileri sürülebilir.

Kemik Sağlığının Korunması

Üzüm çekirdeği özütü ve nar özütü kemik erimesinin önlenmesinde yararlı

Bir başka çalışmada ise, sıçanlara yüksek kalsiyum diyetinin yanı sıra günde 4-5 gram üzüm çekirdeği özütü verilmesi ile kemik sağlığının göstergesi olarak bilinen kemik yoğunluğu, kemik mineral içeriği gibi parametrelerde belirgin düzelme gözlenmiş. Üzüm çekirdeği özütü de flavonoit tipi (flavan-3-ol kate- şinler) bileşenler bakımından zengin olup oksidatif hasarı önleyici (radikal sü- pürücü) etkisinin yanı sıra, kemik erimesine yol açan proteolitik enzimleri de azaltıcı rol oynamaktadır. Burada bir hususu belirtmekisterim; bu çalışmalarda kullanılan üzüm çekideğinin kendisi değil, ondan hazırlanan özüttür.

Nar özütü de (nar suyunun yoğunlaştırılması ile elde edilir) taşıdığı flavo- noit yapısında (antosiyanin) bileşenler nedeniyle aynı üzüm çekirdeği gibi etki göstermektedir. Yapılan çalışmalar nar özütünün antioksidan etkisinin kırmı­zı şarap ve yeşil çaydan üç misli daha kuvvetli olduğunu ortaya koymaktadır. Yine yumurtalığı çıkarılmış sıçanlarda yapılan bir çalışmada, 2 hafta süre ile her gün nar özütü verilmesiyle kemik yoğunluğu ve kemik oluşumunda olumlu gelişmeler gözlenmiştir. Dolayısıyla, menopoz döneminde nar özütünün uzun sürekli kullanılması kemik erimesinin yavaşlatılmasında yararlı olabilmektedir.

Kemik Sağlığının Korunması

ÖNERİLER I UYARILAR

Üzüm çekirdeği ve nar özütü dönüşümlü kullanılabilir mi?

Aynı anda kullannılması gerekmiyor; dönüşümlü kullanılması daha uygun.

Hangi sıklıkta ve ne miktarda kullanılmalı?

Üzüm çekirdeği özütü günde 1 00 miligram veya nar özütü günde 300-400 mi­ligram civarında kullanılabilir. Herhangi bir risk söz konusu olmadığından miktar­lar ortalama miktarlardır. Koruyucu olarak daha yüksek miktarlarda kullanılması gereksiz.

Prof. Dr. Erdem Yeşilada

Yorumlar (0)
Namaz Vakti 26 Kasım 2022
İmsak 06:27
Güneş 07:57
Öğle 12:56
İkindi 15:23
Akşam 17:46
Yatsı 19:10
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Fenerbahçe 13 29
2. Galatasaray 13 27
3. Adana Demirspor 13 24
4. Konyaspor 14 24
5. Başakşehir 13 24
6. Kayserispor 14 23
7. Trabzonspor 13 23
8. Beşiktaş 13 22
9. Alanyaspor 14 17
10. Gaziantep FK 13 16
11. Antalyaspor 12 16
12. Giresunspor 13 15
13. Kasımpaşa 13 15
14. Hatayspor 13 14
15. Karagümrük 13 13
16. Ankaragücü 13 13
17. Sivasspor 14 11
18. İstanbulspor 13 8
19. Ümraniye 13 7
Takımlar O P
1. Eyüpspor 14 33
2. Pendikspor 13 24
3. Keçiörengücü 13 24
4. Samsunspor 13 23
5. Rizespor 13 22
6. Bodrumspor 14 22
7. Boluspor 13 22
8. Manisa FK 13 20
9. Sakaryaspor 14 19
10. Altay 14 18
11. Bandırmaspor 13 18
12. Adanaspor 14 17
13. Göztepe 13 17
14. Tuzlaspor 14 16
15. Erzurumspor 13 14
16. Altınordu 13 12
17. Ö.K Yeni Malatya 15 11
18. Gençlerbirliği 13 7
19. Denizlispor 14 6
Takımlar O P
1. Arsenal 14 37
2. M.City 14 32
3. Newcastle 15 30
4. Tottenham 15 29
5. M. United 14 26
6. Liverpool 14 22
7. Brighton 14 21
8. Chelsea 14 21
9. Fulham 15 19
10. Brentford 15 19
11. Crystal Palace 14 19
12. Aston Villa 15 18
13. Leicester City 15 17
14. Bournemouth 15 16
15. Leeds United 14 15
16. West Ham United 15 14
17. Everton 15 14
18. Nottingham Forest 15 13
19. Southampton 15 12
20. Wolves 15 10
Takımlar O P
1. Barcelona 14 37
2. Real Madrid 14 35
3. Real Sociedad 14 26
4. Athletic Bilbao 14 24
5. Atletico Madrid 14 24
6. Real Betis 14 24
7. Osasuna 14 23
8. Rayo Vallecano 14 22
9. Villarreal 14 21
10. Valencia 14 19
11. Mallorca 14 19
12. Real Valladolid 14 17
13. Girona 14 16
14. Almeria 14 16
15. Getafe 14 14
16. Espanyol 14 12
17. Celta Vigo 14 12
18. Sevilla 14 11
19. Cadiz 14 11
20. Elche 14 4
Günün Karikatürü Tümü