Sindirim Sorunlarında Muhteşem Üçlü: Rezene, Papatya ve Nane

Aşırı stres altında çalışan, sık ve aşırı yemek yiyen, lokmaları yeterince çiğnemeden yutan, fazla yağlı baharatlı yemek tüketen, hazımsızlık şikayetlerine kesin çözüm bulabilmek için, Prof. Dr. Erdem Yeşilada, mide ve bağırsak rahatsızlıklarını önlemede ve rahatlatmada bitki çaylarının en doğal etkiye sahip olduğunu belirtiyor.

SAĞLIK 02.05.2021, 03:54 02.05.2021, 04:25 Ramazan Peri
Sindirim Sorunlarında Muhteşem Üçlü: Rezene, Papatya ve Nane

Rezene çayı

Yapılan bilimsel çalışmalar rezene meyvelerinin birçok yararlı etkisini orta­ya koymaktadır. Bilhassa sindirim sisteminde düz kas tabakasını gevşetmesine bağlı olarak sindirime yardımcı olmakta, midedeki gerginlik ve ekşime gibi şikâyetlerin giderilmesini sağlamaktadır. Dolayısıyla, yemeklerden sonra re­zene çayı içilmesi midenin rahatlamasını sağlayarak yenilen yemeklerin daha kolay sindirilmesine yardımcı olacak, mide ve bağırsaklarda rahatsızlık vere­cek gaz oluşumuna engel olacaktır. Esasında rezene çayı, etkili ve güvenilir bir gaz giderici olarak 3 haftaya kadar bebeklerde görülen gaz sancısı (infantil kolit) vakalarında da önerilmektedir.

İncelediğim kaynaklardan birinde, eskiden rezene bitkisinin yapraklarının oruç tutanlarda açlık hissini köreltmek amacıyla, özellikle yoksul halk tarafın­dan kullanıldığı notu dikkatimi çekti. Ülkemizde Ege Bölgesi’ndearapsaçı adı altında çeşitli şekillerde yemeklerde kullanılmaktadır. Avrupa ülkelerinde de çorbalar, et ve balık yemekleri, salata ve turşulara lezzet vermek amacıyla yaprakları ve gövdesini kullanılıyor. Bizde büyük market raflarında da satılıyor.

Rezene meyvelerinin etkisi, sadece sindirim sorunları ile ilişkili değil. Ya­pılan deneysel çalışmalarda ağrı kesici ve iltihap giderici etkisi üzerinde yürü­tülen birkaç deneysel çalışmanın sonuçları dikkatimi çekti. Deney hayvanları üzerinde yürütülen ilk çalışmada belirgin bir ağrı kesici (santral etkili), yangı giderici ve antioksidan etki gözlenmiş. Başka bir grup tarafından yürütülen bir çalışmada ise sulu özütünün gerek akut ve gerekse kronik ağrı modellerinde etkili olduğu, diğer bir çalışmada ise nitrik oksiti baskılaması nedeniyle mig­ren ağrılarında yararlı olabileceği bildiriliyor.

Rezene çayı

Rezene çayının kalitesi önemli

Bitkisel çayları satın alırken ve kullanırken dikkat edilmesi gereken bazı önemli hususlar vardır. Beklenen etkinin en iyi şekilde sağlanabilmesi için bu son derece önemlidir. Bir kere tazeliğine dikkat edilmesi gerekir. Eski, bek­lemiş ürünlerin, yenileri ile harmanlanarak satışa sunulması sık görülen bir durum! Aldığınız bitki materyalinin ne derece temiz olduğu, daha önce kaç kişinin elinin değdiği konusunda şüpheleriniz olmamalı. Üzerinde mikroor­ganizmalar ve zararlı toksinleri bulunup bulunmadığı test edilmiş olmalı. Bu nedenle, açıkta satılan ürünlerin kullanılmasını önermiyorum. Tabii rezene meyvelerinin yukarıda bahsettiğim yararlarında, sert meyvelerin üzerinde kanallar içerisinde bulunan uçucu yağın katkısı önemli. Bu nedenle, parça­lanmamış meyveler ile hazırlanan çayın içerisinde, yeterli uçucu yağ buluna­mayacağından, yeterli etki göstermesi beklenemez. Fazla toz edilmiş meyveler ise uçucu yağın uçarak kaybına yol açacağından, yine etkisini zayıflatacaktır. Bu bakımdan özel değirmenlerden geçirilmiş olması gerekir. Benim önerim güvenilir markaların ürünlerinin tercih edilmesi.

Papatya çayı

Papatya çayı

Mayıspapatyası ya da almanpapatyası (Bilimsel adı, Matricaria recutita) çiçeklerinin mide-bağırsak kasılmaları, şişkinlik, gaz şikâyetlerini giderici ve sindirime yardımcı etkileri bilimsel olarak da ortaya konulmuştur. Bu etkiye sahip bileşenlerinin flavonoitler (apigenin ve glikozitleri) ve uçucu yağ bile­şenleri (alfa-bisabolol) olduğu düşünülmektedir. Bu nedenle, papatya çayının etkisini kaybetmemesi için, hazırlarken kaynatılmaması gerekir. Çayı hazır­lamanın en ideal şekli, kapaklı bir fincan ya da demlik içerisine bir poşet atıp taze kaynatılmış sıcak içme suyu ilave edildikten sonra, 10 dakika bekletilip içilmesidir. Yemeklerden sonra içilmesi sindirime yardımcı olacak ve midenin rahatlamasını sağlayacaktır. Rezene çayı ile birlikte de kullanıldiğinda etkinliği daha da artırılabilir.

Papatyanın sindirim sistemine etkili bileşenleri olan flavonoitlerin bir di­ğer özelliği de hafif yatıştırıcı etkisi. Dolayısıyla çay halinde hazırlandığında merkezi sinir sistemi üzerinde hafif yatıştırıcı etki de gösterecek, rahat uyku uyunmasını sağlayabilecektir.

Yine papatya flavonoitlerinin ve uçucu bileşenlerinin (alfa-bisabolol, ka- mazulen) geniş spektrumlu ödem giderici etkisi (siklooksigenaz, lipoksigenaz, fosfolipaz A2 enzimlerini baskılayarak) bulunduğu, dolayısıyla vücutta ödemi boşaltmaya yardımcı olduğu bildirilmektedir. Mayıspapatyasının yangı giderici etkisinin yanı sıra, allerji oluşumunu önleyici, mikropların gelişimini engelle­yici (antibakteryel ve bakteriyostatik) ve yara iyileştirici etkileri nedeniyle taze hazırlanmış mayıspapatyası çayı ile cildin temizlenmesi sivilce oluşumu, yüzde şişkinlik gibi durumlarda etkili olabilmektedir. Bu nedenle piyasada pazarlanan kozmetik ürünlerde papatya özütü yer almaktadır. Yine bu özelliklerine bağlı olarak, sağlıklı ve doğal bir deodoran olarak, papatya çayı ile koltuk altı ve be­denin silinmesi, istenmeyen ter kokularının giderilmesinde yararlı olmaktadır.

Papatya çayının diğer önemli kullanım alanlarından biri de bebeklerin gaz şikâyetlerinin giderilmesinde etkili olabilmesidir. Taze hazırlanan çayın, ılıtı­larak bebeğe verilmesi gaz çıkarmasına yardımcı olurken, hafif yatıştırıcı etkisi nedeniyle rahat uyumasını da sağlayabilmektedir. Emziren annenin de papat­ya çayı içmesi daha iyi bir etki sağlanabilmesi için önerilebilir.

Mayıspapatyası çayı, yan etki riski bakımından da son derece güvenilir. Zaten bu nedenle bebeklere bile uygulanabiliyor. Ancak burada dikkat edilmesi gereken hususlardan biri çiçek alerjisi olanlarda, papatya polenlerine karşı ortaya çıkabi­lecek riskler. Bu sık görülen bir durum değil, ama dikkatli olunması gerekiyor. Bence çok daha önemlisi aldığınız papatyanın gerçekten “mayıspapatyası” olup olmadığı. Çünkü, maalesef halk arasında benzerlik gösteren çok sayıda bitkinin papatya adı altında satılabildiğini görüyoruz. Bu nedenle açıkta satılan ürünlerin kullanılmaması, güvenilir markaların tercih edilmesi son derece önemli.

Tıbbi nane çayı

Tıbbi nane çayı

Nane çayı, rezene ve papatya çayından biraz daha farklı bir konumda. Ön­celikle yemeklerimizde kullandığımız nane ile (sunanesi, Mentha aquatica) ile şifa özelliği olan nane (tıbbi nane, Mentha piperita) ya da diğer nane türleri (antepnanesi, kır nanesi, it nanesi, yarpuz vb) arasında gerek lezzet ve gerekse etki bakımından önemli farklılıklar söz konusu. Dolayısıyla kullanılan nane türü, hedeflenen amaca göre önemlidir. Bilimsel kaynaklarda yer alan tedavi önerileri, aksi belirtilmedikçe, “tıbbi nane” olarak düşünülmelidir. Bu bakım­dan nane çayından istenilen yararı sağlamak için kaynağı önemli.

Tıbbi nanenin bilinen yararları, büyük ölçüde uçucu yağının içerisinde bulunan mentol ve türevlerine bağlıdır. Bu bakımdan nane çayı hazırlanır­ken, uçucu bileşenlerinin uçarak kaybolmasına yol açabilecek aşırı sıcak su ilavesi ya da çay suyunu kaynatmaktan kaçınmak gerekir. Tıbbi nane çayı ha­zımsızlık, mide krampları ve gaz şikâyetlerinin giderilmesinde yararlıdır. Gaz şikâyetlerini giderici etkisi, midenin üst tarafında yemek borusundaki kasları gevşeterek, midedeki gazın çıkmasını sağlamasına bağlı olduğu düşünülmek­tedir. Bu bakımdan özellikle reflü şikâyeti olanların, tıbbi nane çayı kullanma­sı önerilmez. Tıbbi nanenin spazm giderici etkili bileşeni de yine uçucu yağı içerisindeki mentoldür. Mentolün kalsiyum kanal antagonisti etkisine bağlı olarak düz kas hücrelerinin kasılmasını azalttığı ileri sürülmektedir. Mentolün gaz söktürücü ve spazm giderici özelliklerinin yanı sıra ödem giderici etkisi nedeniyle, divertikülit şikâyetlerinde yararlı olabileceği bildirilmektedir. Tıbbi nanenin yine safra artırıcı özelliği bulunmaktadır, dolayısıyla yağlı besinlerin sindirimini kolaylaştırmaktadır. Safra işlevleri üzerinde etkisi nedeniyle, safra kesesi şikâyetlerinin giderilmesinde etkili olduğu, bazı durumlarda safra taş­larının eritilmesini sağladığı bildirilmektedir. Ancak safra taşı olanların taşın kanalı tıkaması riskine karşı dikkatli olması önerilir.

Tıbbi naneyağı

Tıbbi naneyağı

Tıbbi nane uçucu yağının, temel bileşeni olan “mentol” nedeniyle etkisi nane yaprağı çayından daha farklıdır. Naneyağının, bağırsak düz kaslarının kasılmasını hafifletmesi nedeniyle, irite bağırsak sendromunda (IBS) yararlı etkisi olabileceği bildirilmektedir. Ancak bu şekilde etkili olabilmesi için nane- yağının bağırsaklarda çözünen özel kapsüller halinde verilmesi gerekir.

Naneyağı taşıyan kremlerin, haricen ağrıyan yere sürülmesi, artrit ve di­ğer kas ve kemik rahatsızlıklarında ağrının hafifletilmesi için yararlı olmak­tadır. Burada hem ağrı uyarısını hafifleterek, hem de lokal olarak kan akımı­nın hızlanması suretiyle ağrı hissinin dağılmasını sağlamaktadır. Naneyağının koklanması, bilhassa migren tipi ağrıların ve tansiyona bağlı baş ağrılarının hafifletilmesinde de etkili olabilmekte, ağrı kesici ilaç gereksinimi azaltılabil- mektedir. Bu tip ağrılarda koklamanın yanı sıra alın ve şakakların naneyağı ile ovulması da daha iyi bir etki sağlayabilmektedir. Özellikle naneyağı kok- lanması suretiyle, ameliyat sonrası bulantıların hafifletilebildiği, bu hastalarda kullanılan kusmayı önleyici ilaçların miktarında azalma sağlanabildiği bildi­rilmektedir. Naneyağı uygulanmasında bir hususu hatırlatmakta yarar görü­yorum. Naneyağının fazla miktarda ve çok sık kullanılması özellikle hassas cilt yapısına sahip kişilerde cilt ve mukoza üzerinde tahrişe yol açabilir.

Prof. Dr. Erdem Yeşilada

Yorumlar (0)
Namaz Vakti 26 Kasım 2022
İmsak 06:27
Güneş 07:57
Öğle 12:56
İkindi 15:23
Akşam 17:46
Yatsı 19:10
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Fenerbahçe 13 29
2. Galatasaray 13 27
3. Adana Demirspor 13 24
4. Konyaspor 14 24
5. Başakşehir 13 24
6. Kayserispor 14 23
7. Trabzonspor 13 23
8. Beşiktaş 13 22
9. Alanyaspor 14 17
10. Gaziantep FK 13 16
11. Antalyaspor 12 16
12. Giresunspor 13 15
13. Kasımpaşa 13 15
14. Hatayspor 13 14
15. Karagümrük 13 13
16. Ankaragücü 13 13
17. Sivasspor 14 11
18. İstanbulspor 13 8
19. Ümraniye 13 7
Takımlar O P
1. Eyüpspor 14 33
2. Pendikspor 13 24
3. Keçiörengücü 13 24
4. Samsunspor 13 23
5. Rizespor 13 22
6. Bodrumspor 14 22
7. Boluspor 13 22
8. Manisa FK 13 20
9. Sakaryaspor 14 19
10. Altay 14 18
11. Bandırmaspor 13 18
12. Adanaspor 14 17
13. Göztepe 13 17
14. Tuzlaspor 14 16
15. Erzurumspor 13 14
16. Altınordu 13 12
17. Ö.K Yeni Malatya 15 11
18. Gençlerbirliği 13 7
19. Denizlispor 14 6
Takımlar O P
1. Arsenal 14 37
2. M.City 14 32
3. Newcastle 15 30
4. Tottenham 15 29
5. M. United 14 26
6. Liverpool 14 22
7. Brighton 14 21
8. Chelsea 14 21
9. Fulham 15 19
10. Brentford 15 19
11. Crystal Palace 14 19
12. Aston Villa 15 18
13. Leicester City 15 17
14. Bournemouth 15 16
15. Leeds United 14 15
16. West Ham United 15 14
17. Everton 15 14
18. Nottingham Forest 15 13
19. Southampton 15 12
20. Wolves 15 10
Takımlar O P
1. Barcelona 14 37
2. Real Madrid 14 35
3. Real Sociedad 14 26
4. Athletic Bilbao 14 24
5. Atletico Madrid 14 24
6. Real Betis 14 24
7. Osasuna 14 23
8. Rayo Vallecano 14 22
9. Villarreal 14 21
10. Valencia 14 19
11. Mallorca 14 19
12. Real Valladolid 14 17
13. Girona 14 16
14. Almeria 14 16
15. Getafe 14 14
16. Espanyol 14 12
17. Celta Vigo 14 12
18. Sevilla 14 11
19. Cadiz 14 11
20. Elche 14 4
Günün Karikatürü Tümü