17. Yüzyılda Osmanlı'da İçtimaı ve İktisadi Hayat

17. yüzyıl, Osmanlı Devleti için bir bakıma buhran döneminin başlangıcı kurulu sistemini sarsmaya başlamış, Anadolu'daki kargaşaların yükü altında ezilen Osmanlı Devleti, kaynaklarını tüketmiştir.

TARİH 05.05.2021, 19:17 08.05.2021, 00:19 Ramazan Peri
17. Yüzyılda Osmanlı'da İçtimaı ve İktisadi Hayat

XVI. yüzyılın sonlarında ortaya çıkan Celâlî isyanları, [1] medreseli suhtelerin çıkardığı huzursuzluklar, [2]  levend, sekban, mücerredân gibi grupların ortaya çıkardığı sorunlar, Osmanlı Devleti'nin klâsik anlayışına dayalı, kurulu sistemini sarsmaya başlamış, bunalım ve buhranı hızlandırmıştır.[1] XVII. yüzyılda, gelişen bu olaylann çıkış sebeplerini sorgulayarak “kânûn-u kadîm'* denilen eski sisteme dönülmesini öğütleyen ıslâhat lâyihalarının ve siyâsetnâmelerin hükümdarlara sunulduğuna sık şahit olunmaktadır. [3] [4]    Çünkü devlet yönetimi sadrazam vc vezirlerin sağduyusundadır. Bu görevler zaman zaman rüşvetle satılabilmektedir. Bu yüzden yönetim kadrosu zayıflamış, devlet adamı kıtlığı (katıt-ı rical) devrine girilmiştir. [5]

XVII. yüzyılın, özellikle ilk yıllarında görülen saltanat değişiklikleri, yeniçerilerin çıkardıkları isyanlar ve sefer zamanlarında yapılan masraflar, devletin malî sisteminde dengesizliğe yol açmıştır. Devlet, tımar rejimine son vermiş, yerini ateşli silahlarla donatılmış bir ücretli ordu almıştır. Böylece ürünle ödemeye dayanan vergi sistemi yerine daha çok nakdi vergilere dayanan bir maliye ve merkezî hazine sistemi uygulanmıştır. Osmanlı akçesi yerine Batı Avrupa paraları piyasaya hakim olmuş ve Osmanlı iktisadı zamanla Avrupa sistemine tabi olur hale gelmiştir. Uzun ve maliyeti ağır savaşların ve Anadolu'daki kargaşaların yükü altında ezilen Osmanlı Devleti, kaynaklarını tüketmiştir.[6] 
Bu durum karşısında maliye teşkilatında yeni bir takım tedbirler alınmıştır. Özellikle IV. Murad döneminde yapılan tasarruf edici önlemler Tarhuncu Ahmed Paşa ve Köprülü Mehmed Paşa'nın sadrazamlıklarında ortaya koydukları sıkı tedbirler kayda değer görülmektedir. [7] 

XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti’nin mâlî sisteminde meydana gelen bozulmanın en büyük sebebini, coğrafî keşifler oluşturmuştur. Coğrafî keşifler öncesinde Avrupa devletlerine olan ihracâtı, ithalâtından daha fazla olduğu halde keşifler sonrasında bu durum değişmiştir. Öte yandan keşfedilen Amerika ülkelerinden elde edilen ve Avrupa'ya sevk edilen kıymetli madenin, çeşitli yollarla Osmanlı piyasasına girmesi, enflasyona yol açmıştır. [8]
Bu dönemde devlet, kendisini yeniden örgütleyebilme ve değişen şanlara uyum sağlayabilme yeteneğini vurgulayan klâsik döneme nazaran daha farklı bir yöntem izlemiştir.[1] Onun için bütün bu gelişmeler Osmanlı Devlcti'nin mutlak bir çöküşünü ifade etmemektedir. Zira devlet yeni koşulların istediği önlemleri alarak bir uyum sağlamaya çalışmış ve daha üç yüzyıl süren yeni bir denge meydana getirebilmiştir.* Özetle söyleyecek olursak bu dönem hem iktisâdı ve toplumsal açıdan bir bunalım hem de kısmı toparlanma dönemi olarak nitelendirilebilir.[9] [10] [11]   

Dr. Necdet Yılmaz

Osmanlı Devletinde Tasavvuf  

------------------------------

[1] Bk. Mustafa AJuiağ, “Celâli İsyanlarından Büyük Kaçgunluk (1603-1606)". AÜDTC Tarih Araştırmaları Dergisi, c. II. sy.: 2-3 (Ankara 1964). ss. 1-49;

[2] Orhan Turkdoğan, "Sos­yal Hareketler Olanak Celali Ayaklanmaları", TTK Belleten, c. LX, $y.: 228 (Ağustos 1996), SS. 421-442.

* Dk. Mustafa Akdağ, “Medreseli İsyanları”, İstanbul İktisat Fakültesi Mecmuası, c. XI (Ficim 1949-Tcmmuz 1950).-ss. 361-387.

[3] Bk. Halil İnalcık, “Mtlitary and Fiscal Trans forma t i on in the Of tornan Empire 1600- 170(T, Arehivum Ottomanicum, e. VI (1980). $s. 285 vd.

[4] Bk. Tayyib Gokbilgin, "XVII. Asırda, Osmanlı Devletinde Islahat ihtiyaç le Temayülleri ve Kâtip Çetebf*. Kâtip Çelebi. Ankara 1991. ss. 197-218;

[5] Mehmet Ör, "Onyedinci Yüzyılda Osmanlı Devleti: Buhran, Yeni Şanlar w Islahat Çabalan Hakkında Genel Bir Değerlendir-meTürkiye Günlüğü, sy.: 58 (Kasım-Aralık 1999), ss. 48-53; Coşkun Yılmaz, "Siyasctnanıclcr ve Osmanlılarda Sosyal Tabakalaşma", Osmanlı, cd.: Güler Eren, e. IV. ss. 69-81.

1 Dönemin içtimâi açıdan değerlendirilmesi için bk. Zeki Arslanlûrk. Salma-ya Göre XVII, Yüzyıl Osmanlı Toptum Yapısı. İstanbul 1997.

 * Bk. Halil İnalcık. "Military and FtscaF, ss. 285 vd.; a.mlf., “Osmanlı Tarihine Toplu Bir Bakış", Osmanlı. cd.: Güler Eren, e. I, s. 110; Yaşar Yücel, Osmanlı Devlet Teşkilâtına Dair Kaynaklar, Ankara 1988. s. XXXXV, 1-45.

* Bk. brîşah AbdurraJıiıııoğlu. 1621-1680 Yılları Arasında Osmanlı Devleti'nin Merkezi Hazine Gelir ve Giderleri, MÜSHE, yüksek lisans tezi. İstanbul 1988.

 [6] Yusuf Halaçoğlu, X!V*XVIL Yüzyıllarda OsmanlIlarda Devlet Teşkilâtı ve Sosyal Ya¬pı, Ankara 1996 (3. Baskı), s. 77.

‘ Şevket Paınuk. Osmanlı İmparatorluğumda Para'nın Tarihi. İstanbul 1999, s. viii, 156-161.  İnalcık. o.£.m., s. 110.

2 Sunıiya, !;arowqhi, "Crisis and Clıangc. 1590-169?'. An Econonie and Social History of the Ottoman Em pire, I300-I9!4% cd.: Halil İnalcık ve Donald Quataert, Cambridgc Univcrsity Press 1994, ss. 433-470.

* Bk. brîşah AbdurraJıiıııoğlu. 1621-1680 Yılları Arasında Osmanlı Devleti'nin Merkezi Hazine Gelir ve Giderleri, MÜSHE, yüksek lisans tezi. İstanbul 1988.

[8] Yusuf Halaçoğlu, X!V*XVIL Yüzyıllarda OsmanlIlarda Devlet Teşkilâtı ve Sosyal Ya¬pı, Ankara 1996 (3. Baskı), s. 77.

[9] Şevket Paınuk. Osmanlı İmparatorluğumda Para'nın Tarihi. İstanbul 1999, s. viii, 156-161.

[10]  İnalcık. o.£.m., s. 110.

[11] Sunıiya, !;arowqhi, "Crisis and Clıangc. 1590-169?'. An Econonie and Social History of the Ottoman Em pire, I300-I9!4% cd.: Halil İnalcık ve Donald Quataert, Cambridgc Univcrsity Press 1994, ss. 433-470.

Yorumlar (0)
15
açık
Namaz Vakti 26 Mayıs 2024
İmsak 03:38
Güneş 05:30
Öğle 13:06
İkindi 17:04
Akşam 20:32
Yatsı 22:16
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 38 102
2. Fenerbahçe 38 99
3. Trabzonspor 38 67
4. Başakşehir 38 61
5. Kasımpasa 38 56
6. Beşiktaş 38 56
7. Sivasspor 38 54
8. Alanyaspor 38 52
9. Rizespor 38 50
10. Antalyaspor 38 49
11. Gaziantep FK 38 44
12. A.Demirspor 38 44
13. Samsunspor 38 43
14. Kayserispor 38 42
15. Hatayspor 38 41
16. Konyaspor 38 41
17. Ankaragücü 38 40
18. Karagümrük 38 40
19. Pendikspor 38 37
20. İstanbulspor 38 16
Takımlar O P
1. Eyüpspor 34 75
2. Göztepe 34 70
3. Sakaryaspor 34 60
4. Bodrumspor 34 57
5. Ahlatçı Çorum FK 34 56
6. Kocaelispor 34 55
7. Boluspor 34 53
8. Gençlerbirliği 34 51
9. Bandırmaspor 34 50
10. Erzurumspor 34 44
11. Ümraniye 34 43
12. Manisa FK 34 40
13. Keçiörengücü 34 40
14. Adanaspor 34 39
15. Şanlıurfaspor 34 38
16. Tuzlaspor 34 38
17. Altay 34 10
18. Giresunspor 34 7
Takımlar O P
1. M.City 38 91
2. Arsenal 38 89
3. Liverpool 38 82
4. Aston Villa 38 68
5. Tottenham 38 66
6. Chelsea 38 63
7. Newcastle 38 60
8. M. United 38 60
9. West Ham United 38 52
10. Crystal Palace 38 49
11. Brighton 38 48
12. Bournemouth 38 48
13. Fulham 38 47
14. Wolves 38 46
15. Everton 38 40
16. Brentford 38 39
17. Nottingham Forest 38 32
18. Luton Town 38 26
19. Burnley 38 24
20. Sheffield United 38 16
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 95
2. Barcelona 38 83
3. Girona 38 81
4. Atletico Madrid 38 76
5. Athletic Bilbao 38 68
6. Real Sociedad 38 60
7. Real Betis 38 57
8. Villarreal 38 53
9. Valencia 38 49
10. Deportivo Alaves 38 46
11. Osasuna 38 45
12. Getafe 38 43
13. Sevilla 38 42
14. Celta Vigo 38 41
15. Mallorca 38 40
16. Las Palmas 38 40
17. Rayo Vallecano 38 38
18. Cadiz 38 33
19. Almeria 38 21
20. Granada 38 21
Günün Karikatürü Tümü