17. Yüzyılda Osmanlı'da İçtimaı ve İktisadi Hayat

17. yüzyıl, Osmanlı Devleti için bir bakıma buhran döneminin başlangıcı kurulu sistemini sarsmaya başlamış, Anadolu'daki kargaşaların yükü altında ezilen Osmanlı Devleti, kaynaklarını tüketmiştir.

TARİH 05.05.2021, 19:17 08.05.2021, 00:19 Ramazan Peri
122
17. Yüzyılda Osmanlı'da İçtimaı ve İktisadi Hayat

XVI. yüzyılın sonlarında ortaya çıkan Celâlî isyanları, [1] medreseli suhtelerin çıkardığı huzursuzluklar, [2]  levend, sekban, mücerredân gibi grupların ortaya çıkardığı sorunlar, Osmanlı Devleti'nin klâsik anlayışına dayalı, kurulu sistemini sarsmaya başlamış, bunalım ve buhranı hızlandırmıştır.[1] XVII. yüzyılda, gelişen bu olaylann çıkış sebeplerini sorgulayarak “kânûn-u kadîm'* denilen eski sisteme dönülmesini öğütleyen ıslâhat lâyihalarının ve siyâsetnâmelerin hükümdarlara sunulduğuna sık şahit olunmaktadır. [3] [4]    Çünkü devlet yönetimi sadrazam vc vezirlerin sağduyusundadır. Bu görevler zaman zaman rüşvetle satılabilmektedir. Bu yüzden yönetim kadrosu zayıflamış, devlet adamı kıtlığı (katıt-ı rical) devrine girilmiştir. [5]

XVII. yüzyılın, özellikle ilk yıllarında görülen saltanat değişiklikleri, yeniçerilerin çıkardıkları isyanlar ve sefer zamanlarında yapılan masraflar, devletin malî sisteminde dengesizliğe yol açmıştır. Devlet, tımar rejimine son vermiş, yerini ateşli silahlarla donatılmış bir ücretli ordu almıştır. Böylece ürünle ödemeye dayanan vergi sistemi yerine daha çok nakdi vergilere dayanan bir maliye ve merkezî hazine sistemi uygulanmıştır. Osmanlı akçesi yerine Batı Avrupa paraları piyasaya hakim olmuş ve Osmanlı iktisadı zamanla Avrupa sistemine tabi olur hale gelmiştir. Uzun ve maliyeti ağır savaşların ve Anadolu'daki kargaşaların yükü altında ezilen Osmanlı Devleti, kaynaklarını tüketmiştir.[6] 
Bu durum karşısında maliye teşkilatında yeni bir takım tedbirler alınmıştır. Özellikle IV. Murad döneminde yapılan tasarruf edici önlemler Tarhuncu Ahmed Paşa ve Köprülü Mehmed Paşa'nın sadrazamlıklarında ortaya koydukları sıkı tedbirler kayda değer görülmektedir. [7] 

XVII. yüzyılda Osmanlı Devleti’nin mâlî sisteminde meydana gelen bozulmanın en büyük sebebini, coğrafî keşifler oluşturmuştur. Coğrafî keşifler öncesinde Avrupa devletlerine olan ihracâtı, ithalâtından daha fazla olduğu halde keşifler sonrasında bu durum değişmiştir. Öte yandan keşfedilen Amerika ülkelerinden elde edilen ve Avrupa'ya sevk edilen kıymetli madenin, çeşitli yollarla Osmanlı piyasasına girmesi, enflasyona yol açmıştır. [8]
Bu dönemde devlet, kendisini yeniden örgütleyebilme ve değişen şanlara uyum sağlayabilme yeteneğini vurgulayan klâsik döneme nazaran daha farklı bir yöntem izlemiştir.[1] Onun için bütün bu gelişmeler Osmanlı Devlcti'nin mutlak bir çöküşünü ifade etmemektedir. Zira devlet yeni koşulların istediği önlemleri alarak bir uyum sağlamaya çalışmış ve daha üç yüzyıl süren yeni bir denge meydana getirebilmiştir.* Özetle söyleyecek olursak bu dönem hem iktisâdı ve toplumsal açıdan bir bunalım hem de kısmı toparlanma dönemi olarak nitelendirilebilir.[9] [10] [11]   

Dr. Necdet Yılmaz

Osmanlı Devletinde Tasavvuf  

------------------------------

[1] Bk. Mustafa AJuiağ, “Celâli İsyanlarından Büyük Kaçgunluk (1603-1606)". AÜDTC Tarih Araştırmaları Dergisi, c. II. sy.: 2-3 (Ankara 1964). ss. 1-49;

[2] Orhan Turkdoğan, "Sos­yal Hareketler Olanak Celali Ayaklanmaları", TTK Belleten, c. LX, $y.: 228 (Ağustos 1996), SS. 421-442.

* Dk. Mustafa Akdağ, “Medreseli İsyanları”, İstanbul İktisat Fakültesi Mecmuası, c. XI (Ficim 1949-Tcmmuz 1950).-ss. 361-387.

[3] Bk. Halil İnalcık, “Mtlitary and Fiscal Trans forma t i on in the Of tornan Empire 1600- 170(T, Arehivum Ottomanicum, e. VI (1980). $s. 285 vd.

[4] Bk. Tayyib Gokbilgin, "XVII. Asırda, Osmanlı Devletinde Islahat ihtiyaç le Temayülleri ve Kâtip Çetebf*. Kâtip Çelebi. Ankara 1991. ss. 197-218;

[5] Mehmet Ör, "Onyedinci Yüzyılda Osmanlı Devleti: Buhran, Yeni Şanlar w Islahat Çabalan Hakkında Genel Bir Değerlendir-meTürkiye Günlüğü, sy.: 58 (Kasım-Aralık 1999), ss. 48-53; Coşkun Yılmaz, "Siyasctnanıclcr ve Osmanlılarda Sosyal Tabakalaşma", Osmanlı, cd.: Güler Eren, e. IV. ss. 69-81.

1 Dönemin içtimâi açıdan değerlendirilmesi için bk. Zeki Arslanlûrk. Salma-ya Göre XVII, Yüzyıl Osmanlı Toptum Yapısı. İstanbul 1997.

 * Bk. Halil İnalcık. "Military and FtscaF, ss. 285 vd.; a.mlf., “Osmanlı Tarihine Toplu Bir Bakış", Osmanlı. cd.: Güler Eren, e. I, s. 110; Yaşar Yücel, Osmanlı Devlet Teşkilâtına Dair Kaynaklar, Ankara 1988. s. XXXXV, 1-45.

* Bk. brîşah AbdurraJıiıııoğlu. 1621-1680 Yılları Arasında Osmanlı Devleti'nin Merkezi Hazine Gelir ve Giderleri, MÜSHE, yüksek lisans tezi. İstanbul 1988.

 [6] Yusuf Halaçoğlu, X!V*XVIL Yüzyıllarda OsmanlIlarda Devlet Teşkilâtı ve Sosyal Ya¬pı, Ankara 1996 (3. Baskı), s. 77.

‘ Şevket Paınuk. Osmanlı İmparatorluğumda Para'nın Tarihi. İstanbul 1999, s. viii, 156-161.  İnalcık. o.£.m., s. 110.

2 Sunıiya, !;arowqhi, "Crisis and Clıangc. 1590-169?'. An Econonie and Social History of the Ottoman Em pire, I300-I9!4% cd.: Halil İnalcık ve Donald Quataert, Cambridgc Univcrsity Press 1994, ss. 433-470.

* Bk. brîşah AbdurraJıiıııoğlu. 1621-1680 Yılları Arasında Osmanlı Devleti'nin Merkezi Hazine Gelir ve Giderleri, MÜSHE, yüksek lisans tezi. İstanbul 1988.

[8] Yusuf Halaçoğlu, X!V*XVIL Yüzyıllarda OsmanlIlarda Devlet Teşkilâtı ve Sosyal Ya¬pı, Ankara 1996 (3. Baskı), s. 77.

[9] Şevket Paınuk. Osmanlı İmparatorluğumda Para'nın Tarihi. İstanbul 1999, s. viii, 156-161.

[10]  İnalcık. o.£.m., s. 110.

[11] Sunıiya, !;arowqhi, "Crisis and Clıangc. 1590-169?'. An Econonie and Social History of the Ottoman Em pire, I300-I9!4% cd.: Halil İnalcık ve Donald Quataert, Cambridgc Univcrsity Press 1994, ss. 433-470.

Yorumlar (0)
25
az bulutlu
Namaz Vakti 24 Haziran 2021
İmsak 03:25
Güneş 05:26
Öğle 13:12
İkindi 17:11
Akşam 20:47
Yatsı 22:39
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 40 84
2. Galatasaray 40 84
3. Fenerbahçe 40 82
4. Trabzonspor 40 71
5. Sivasspor 40 65
6. Hatayspor 40 61
7. Alanyaspor 40 60
8. Karagümrük 40 60
9. Gaziantep FK 40 58
10. Göztepe 40 51
11. Konyaspor 40 50
12. Başakşehir 40 48
13. Rizespor 40 48
14. Kasımpaşa 40 46
15. Malatyaspor 40 45
16. Antalyaspor 40 44
17. Kayserispor 40 41
18. Erzurumspor 40 40
19. Ankaragücü 40 38
20. Gençlerbirliği 40 38
21. Denizlispor 40 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 34 70
2. Giresunspor 34 70
3. Samsunspor 34 70
4. İstanbulspor 34 64
5. Altay 34 63
6. Altınordu 34 60
7. Ankara Keçiörengücü 34 58
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 34 47
10. Bursaspor 34 46
11. Bandırmaspor 34 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 34 35
14. Adanaspor 34 34
15. Menemenspor 34 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 34 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 38 86
2. M. United 38 74
3. Liverpool 38 69
4. Chelsea 38 67
5. Leicester City 38 66
6. West Ham 38 65
7. Tottenham 38 62
8. Arsenal 38 61
9. Leeds United 38 59
10. Everton 38 59
11. Aston Villa 38 55
12. Newcastle 38 45
13. Wolverhampton 38 45
14. Crystal Palace 38 44
15. Southampton 38 43
16. Brighton 38 41
17. Burnley 38 39
18. Fulham 38 28
19. West Bromwich 38 26
20. Sheffield United 38 23
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 38 86
2. Real Madrid 38 84
3. Barcelona 38 79
4. Sevilla 38 77
5. Real Sociedad 38 62
6. Real Betis 38 61
7. Villarreal 38 58
8. Celta de Vigo 38 53
9. Granada 38 46
10. Athletic Bilbao 38 46
11. Osasuna 38 44
12. Cádiz 38 44
13. Valencia 38 43
14. Levante 38 41
15. Getafe 38 38
16. Deportivo Alaves 38 38
17. Elche 38 36
18. Huesca 38 34
19. Real Valladolid 38 31
20. Eibar 38 30
Günün Karikatürü Tümü