Cizre’nin Coğrafi Konumu ve Özellikleri

Cizre, Güneydoğu Anadolu Bölgesinin Dicle bölümünde; önceleri Mardin iline bağlı iken 16.05.1990 tarihinden sonra Şırnak iline bağlanmış bir ilçedir. İlçe merkezi, Suriye sınırına çok yakın bir noktadadır.

TARİH 19.12.2020, 18:28 21.12.2020, 01:32 Ramazan Peri
Cizre’nin Coğrafi Konumu ve Özellikleri

Cizre, Güneydoğu Anadolu Bölgesinin Dicle bölümünde; önceleri Mardin iline bağlı iken 16.05.1990 tarihinden sonra Şırnak iline bağlanmış bir ilçedir. İlçe merkezi, Suriye sınırına çok yakın bir noktadadır. İlçe, Dicle’nin eski bir büklümü içindedir. Dicle Nehri’nin sol sahilinde, güneye uzak bir tepenin üzerindedir. Bu tepenin etrafı Dicle ile yarım ay şeklinde çevrilmiş bir yarımada halinde olduğundan Cezire ismi verilmiştir.[1] 

Cizre’nin tarihi m.ö. 10. yüzyıla kadar dayanmaktadır. Tufandan sonra, Nuh Peygamber’in (a.s) gemisinin Cudi Dağı’nda karaya oturduğuna ve dolayısıyla yeryüzündeki ilk yerleşimin burada başladığına inanılmaktadır. Kur’an-ı Kerim`in Hûd Suresi’nin kırk dördüncü ayetinde geminin Cudi Dağı’na indiği ifade edilmektedir. Hz. Nuh kıssası ve tufanın ilâhî kitaplarda anlatılması ve Kur’an’da açık bir şekilde “Cudi” ibaresinin geçmesi; farklı inanç ve etnik gruplardan oluşan insanların bu dağa ve çevresine ilgi duymasına neden olmuştur. Tarih boyunca Cizre ve çevresi farklı millet ve dinden insanlara ev sahipliği yapmıştır.[2] Bu insanlar farklı hayat tarzları ve ötekileştirme yerine, yakın zamanlara kadar süren, birlikte yaşamaya dair bir model oluşturmuştur. [3] Cizre, Hz. Ömer (r.a) zamanında Sasanîler’in eline geçmiş, İyâz b. Ganm [4] tarafından fethedilmiştir. 1261 yılında Moğol istilası, 1394 yılında da Timur İstilasına uğrayan şehir 1508 yılında Emir 2. Şeref tarafından alınmıştır. Yavuz Sultan Selim döneminde de İdris-i Bitlisî’nin desteği ile Osmanlı topraklarına katılmıştır.[5]

İslam tarihi boyunca Cizre’de itikadî olarak Mutezile ve Eşârilik, fıkhî olarak Şafiîlik ve Hanefîlikle beraber Şiiliğin Zeydî ve Alevî ekolleri, tasavvufî düşüncede ise Kâdirîlik, Rufâîlik ve Nakşîbendîlik görülmüştür. Kısaca bu coğrafya birçok ekol ve düşünceyi barındıran kadim bir medeniyet ve kültür merkezi olmuştur.[6] 

Cizre’nin Coğrafi Konumu ve Özellikleri

İslam dini ve kültürü ile birlikte Cizre kökenli birçok âlim ve mûcid yetişmiştir. Bu kişilerin birçoğunun isminin ardında “Cezerî” lâkabı bulunmaktadır. Bu lâkap, onların Cizreli ya da Cizre çıkışlı olduklarını ifade etmektedir. Bu duruma örnek olarak; Şeyh Ahmed el-Cezerî, İsmail Ebu’l İzz el-Cezerî, Şeyh Hâlidî Cezerî, Ebu’l Hayr Şemseddin Muhammed el-Cezeri adlı âlimlerin isimleri verilebilir.

Cizre tasavvufî yönüyle de ön plana çıkan bir merkez olmuştur. Şeyh Seydâ elCezerî başta olmak üzere; Şeyh Fahreddin Arnâsî, Muhammed Emin Er, Şeyh Halil Serdefî, Seyyid Ali Fındıkî, Abdullah Fırfelî gibi zâtlar bu irfan merkezinde yetişmiş mutasavvıf ve âlimlerden bazılarıdır.[7] 

Sadece ilmî ve irfânî sahada değil vatanın korunması ve savunulması konusunda da Cizre’nin önemli bir merkez olduğu anlaşılmaktadır. Zîra Milli Mücadele döneminde büyük başarılar gösteren Cizre’yi Fransızlar gelip savaşsız teslim almak istemişlerse de halkın direnişini ve silahlanmasını görerek işgalden vazgeçmişlerdir. [8] Cumhuriyet kurulduktan sonra Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde kalan Cizre, Fransızlara karşı verdiği mücadeleden dolayı ödüllendirilmiş, bu hususta Mustafa Kemal Paşa bu çalışmada hayatını ele aldığımız Şeyh Seydâ elCezerî’nin dayısı olan Muhammed Nuri ed-Dırşevî’ ye sunulmak üzere, Akif Paşa aracılığıyla kıymetli bir cübbe ve bir beraat ile birlikte takdir ve hürmetlerini içeren bir mektup yollamıştır. Verilen bu bilgiler Türkiye Cumhuriyeti Devleti tarafından yayınlanan “Cumhuriyeti Kuranlar” kitabında bulunmaktadır.[9] 

Fatih Musa ELMALI Erzincan, 2019

-------------------------

[1] Metin Tuncel, “Cizre”, DİA, c. 8, s. 37, İstanbul 1993.

[2] İbrahim Baz, Şeyh Muhammed Said Seydâ el- Cezerî ve Hâlidî Seydâî Kolu, İlahiyat Yayınları, Ankara 2016, s. 15.

[3] İbrahim Baz, “İnsanın Zaman ve Mekânla İlişkisi Bağlamında “Uluslararası Hz. Nuh ve Cudi Dağı Sempozyumu”, Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, İstanbul 2014, s. 287.

[4] Asri Çubukçu, “Ebû Sa’d (Saîd) İyâz b. Ganm b. Züheyr el-Fihrî”, DİA, c. 23, ss. 498, 499, İstanbul 2001.

[5] Baz, Şeyh Seydâ ve Seydâî Kolu, s.16.

[6] Baz, Şeyh Seydâ ve Seydâî Kolu, s. 19.

[7] Baz, a.g.e. s. 16.

[8] İbrahim Halil Er, Muhammed Emin Er Seyda Son Osmanlı Alimi, Meed Yayınları, Ankara 2014, s.106.

[9] Şeyh Abdussamed Bin Muhammed Saîd Halidî el-Farkınî, Mektubat, (çev. İbrahim Öztürk), 2. Baskı. Bursa 2015, s. 34.

Yorumlar (0)
15
açık
Namaz Vakti 18 Nisan 2024
İmsak 04:40
Güneş 06:13
Öğle 13:08
İkindi 16:53
Akşam 19:54
Yatsı 21:20
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 32 87
2. Fenerbahçe 32 85
3. Trabzonspor 32 52
4. Beşiktaş 32 48
5. Rizespor 32 48
6. Başakşehir 32 46
7. Kasımpasa 32 46
8. Sivasspor 32 44
9. Antalyaspor 32 42
10. Alanyaspor 32 42
11. A.Demirspor 32 40
12. Samsunspor 32 38
13. Ankaragücü 32 37
14. Kayserispor 32 37
15. Konyaspor 32 36
16. Hatayspor 32 33
17. Gaziantep FK 32 31
18. Karagümrük 32 30
19. Pendikspor 32 30
20. İstanbulspor 32 16
Takımlar O P
1. Eyüpspor 30 68
2. Göztepe 30 60
3. Kocaelispor 30 52
4. Ahlatçı Çorum FK 30 52
5. Sakaryaspor 30 51
6. Bodrumspor 30 49
7. Boluspor 30 46
8. Bandırmaspor 30 46
9. Gençlerbirliği 30 44
10. Erzurumspor 30 41
11. Keçiörengücü 30 36
12. Şanlıurfaspor 30 34
13. Ümraniye 30 34
14. Manisa FK 30 33
15. Tuzlaspor 30 32
16. Adanaspor 30 32
17. Altay 30 15
18. Giresunspor 30 7
Takımlar O P
1. M.City 32 73
2. Arsenal 32 71
3. Liverpool 32 71
4. Aston Villa 33 63
5. Tottenham 32 60
6. Newcastle 32 50
7. M. United 32 50
8. West Ham United 33 48
9. Chelsea 31 47
10. Brighton 32 44
11. Wolves 32 43
12. Fulham 33 42
13. Bournemouth 32 42
14. Crystal Palace 32 33
15. Brentford 33 32
16. Everton 32 27
17. Nottingham Forest 33 26
18. Luton Town 33 25
19. Burnley 33 20
20. Sheffield United 32 16
Takımlar O P
1. Real Madrid 31 78
2. Barcelona 31 70
3. Girona 31 65
4. Atletico Madrid 31 61
5. Athletic Bilbao 31 57
6. Real Sociedad 31 50
7. Valencia 31 47
8. Real Betis 31 45
9. Villarreal 31 39
10. Getafe 31 39
11. Osasuna 31 39
12. Las Palmas 31 37
13. Sevilla 31 34
14. Deportivo Alaves 31 32
15. Mallorca 31 31
16. Rayo Vallecano 31 31
17. Celta Vigo 31 28
18. Cadiz 31 25
19. Granada 31 17
20. Almeria 31 14
Günün Karikatürü Tümü