Cizre’nin Coğrafi Konumu ve Özellikleri

Cizre, Güneydoğu Anadolu Bölgesinin Dicle bölümünde; önceleri Mardin iline bağlı iken 16.05.1990 tarihinden sonra Şırnak iline bağlanmış bir ilçedir. İlçe merkezi, Suriye sınırına çok yakın bir noktadadır.

TARİH 19.12.2020, 18:28 21.12.2020, 01:32 Ramazan Peri
351
Cizre’nin Coğrafi Konumu ve Özellikleri

Cizre, Güneydoğu Anadolu Bölgesinin Dicle bölümünde; önceleri Mardin iline bağlı iken 16.05.1990 tarihinden sonra Şırnak iline bağlanmış bir ilçedir. İlçe merkezi, Suriye sınırına çok yakın bir noktadadır. İlçe, Dicle’nin eski bir büklümü içindedir. Dicle Nehri’nin sol sahilinde, güneye uzak bir tepenin üzerindedir. Bu tepenin etrafı Dicle ile yarım ay şeklinde çevrilmiş bir yarımada halinde olduğundan Cezire ismi verilmiştir.[1] 

Cizre’nin tarihi m.ö. 10. yüzyıla kadar dayanmaktadır. Tufandan sonra, Nuh Peygamber’in (a.s) gemisinin Cudi Dağı’nda karaya oturduğuna ve dolayısıyla yeryüzündeki ilk yerleşimin burada başladığına inanılmaktadır. Kur’an-ı Kerim`in Hûd Suresi’nin kırk dördüncü ayetinde geminin Cudi Dağı’na indiği ifade edilmektedir. Hz. Nuh kıssası ve tufanın ilâhî kitaplarda anlatılması ve Kur’an’da açık bir şekilde “Cudi” ibaresinin geçmesi; farklı inanç ve etnik gruplardan oluşan insanların bu dağa ve çevresine ilgi duymasına neden olmuştur. Tarih boyunca Cizre ve çevresi farklı millet ve dinden insanlara ev sahipliği yapmıştır.[2] Bu insanlar farklı hayat tarzları ve ötekileştirme yerine, yakın zamanlara kadar süren, birlikte yaşamaya dair bir model oluşturmuştur. [3] Cizre, Hz. Ömer (r.a) zamanında Sasanîler’in eline geçmiş, İyâz b. Ganm [4] tarafından fethedilmiştir. 1261 yılında Moğol istilası, 1394 yılında da Timur İstilasına uğrayan şehir 1508 yılında Emir 2. Şeref tarafından alınmıştır. Yavuz Sultan Selim döneminde de İdris-i Bitlisî’nin desteği ile Osmanlı topraklarına katılmıştır.[5]

İslam tarihi boyunca Cizre’de itikadî olarak Mutezile ve Eşârilik, fıkhî olarak Şafiîlik ve Hanefîlikle beraber Şiiliğin Zeydî ve Alevî ekolleri, tasavvufî düşüncede ise Kâdirîlik, Rufâîlik ve Nakşîbendîlik görülmüştür. Kısaca bu coğrafya birçok ekol ve düşünceyi barındıran kadim bir medeniyet ve kültür merkezi olmuştur.[6] 

Cizre’nin Coğrafi Konumu ve Özellikleri

İslam dini ve kültürü ile birlikte Cizre kökenli birçok âlim ve mûcid yetişmiştir. Bu kişilerin birçoğunun isminin ardında “Cezerî” lâkabı bulunmaktadır. Bu lâkap, onların Cizreli ya da Cizre çıkışlı olduklarını ifade etmektedir. Bu duruma örnek olarak; Şeyh Ahmed el-Cezerî, İsmail Ebu’l İzz el-Cezerî, Şeyh Hâlidî Cezerî, Ebu’l Hayr Şemseddin Muhammed el-Cezeri adlı âlimlerin isimleri verilebilir.

Cizre tasavvufî yönüyle de ön plana çıkan bir merkez olmuştur. Şeyh Seydâ elCezerî başta olmak üzere; Şeyh Fahreddin Arnâsî, Muhammed Emin Er, Şeyh Halil Serdefî, Seyyid Ali Fındıkî, Abdullah Fırfelî gibi zâtlar bu irfan merkezinde yetişmiş mutasavvıf ve âlimlerden bazılarıdır.[7] 

Sadece ilmî ve irfânî sahada değil vatanın korunması ve savunulması konusunda da Cizre’nin önemli bir merkez olduğu anlaşılmaktadır. Zîra Milli Mücadele döneminde büyük başarılar gösteren Cizre’yi Fransızlar gelip savaşsız teslim almak istemişlerse de halkın direnişini ve silahlanmasını görerek işgalden vazgeçmişlerdir. [8] Cumhuriyet kurulduktan sonra Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde kalan Cizre, Fransızlara karşı verdiği mücadeleden dolayı ödüllendirilmiş, bu hususta Mustafa Kemal Paşa bu çalışmada hayatını ele aldığımız Şeyh Seydâ elCezerî’nin dayısı olan Muhammed Nuri ed-Dırşevî’ ye sunulmak üzere, Akif Paşa aracılığıyla kıymetli bir cübbe ve bir beraat ile birlikte takdir ve hürmetlerini içeren bir mektup yollamıştır. Verilen bu bilgiler Türkiye Cumhuriyeti Devleti tarafından yayınlanan “Cumhuriyeti Kuranlar” kitabında bulunmaktadır.[9] 

Fatih Musa ELMALI Erzincan, 2019

-------------------------

[1] Metin Tuncel, “Cizre”, DİA, c. 8, s. 37, İstanbul 1993.

[2] İbrahim Baz, Şeyh Muhammed Said Seydâ el- Cezerî ve Hâlidî Seydâî Kolu, İlahiyat Yayınları, Ankara 2016, s. 15.

[3] İbrahim Baz, “İnsanın Zaman ve Mekânla İlişkisi Bağlamında “Uluslararası Hz. Nuh ve Cudi Dağı Sempozyumu”, Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, İstanbul 2014, s. 287.

[4] Asri Çubukçu, “Ebû Sa’d (Saîd) İyâz b. Ganm b. Züheyr el-Fihrî”, DİA, c. 23, ss. 498, 499, İstanbul 2001.

[5] Baz, Şeyh Seydâ ve Seydâî Kolu, s.16.

[6] Baz, Şeyh Seydâ ve Seydâî Kolu, s. 19.

[7] Baz, a.g.e. s. 16.

[8] İbrahim Halil Er, Muhammed Emin Er Seyda Son Osmanlı Alimi, Meed Yayınları, Ankara 2014, s.106.

[9] Şeyh Abdussamed Bin Muhammed Saîd Halidî el-Farkınî, Mektubat, (çev. İbrahim Öztürk), 2. Baskı. Bursa 2015, s. 34.

Yorumlar (0)
5
parçalı bulutlu
Namaz Vakti 20 Ocak 2021
İmsak 06:48
Güneş 08:17
Öğle 13:20
İkindi 15:50
Akşam 18:13
Yatsı 19:37
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 18 38
2. Fenerbahçe 18 38
3. Gaziantep FK 18 34
4. Galatasaray 18 33
5. Hatayspor 18 31
6. Alanyaspor 18 30
7. Trabzonspor 19 30
8. Karagümrük 18 27
9. Göztepe 19 25
10. Antalyaspor 19 25
11. Malatyaspor 18 24
12. Sivasspor 18 23
13. Başakşehir 19 23
14. Konyaspor 19 22
15. Kasımpaşa 18 22
16. Rizespor 18 21
17. Kayserispor 19 19
18. Gençlerbirliği 19 19
19. Erzurumspor 19 16
20. Ankaragücü 18 15
21. Denizlispor 18 14
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 17 31
6. Tuzlaspor 17 30
7. Ankara Keçiörengücü 17 28
8. Altınordu 17 28
9. Bursaspor 17 27
10. Bandırmaspor 17 24
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 17 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 17 9
18. Eskişehirspor 17 3
Takımlar O P
1. Leicester City 19 38
2. M. United 18 37
3. Man City 17 35
4. Liverpool 18 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. West Ham 19 32
8. Chelsea 19 29
9. Southampton 18 29
10. Arsenal 19 27
11. Aston Villa 15 26
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Newcastle 18 19
16. Brighton 19 17
17. Burnley 17 16
18. Fulham 17 12
19. West Bromwich 19 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 16 41
2. Real Madrid 18 37
3. Barcelona 18 34
4. Sevilla 18 33
5. Villarreal 18 32
6. Real Sociedad 19 30
7. Granada 18 27
8. Cádiz 19 24
9. Celta de Vigo 18 23
10. Real Betis 18 23
11. Levante 18 22
12. Athletic Bilbao 18 21
13. Getafe 17 20
14. Valencia 18 19
15. Eibar 18 19
16. Real Valladolid 19 19
17. Deportivo Alaves 19 18
18. Elche 17 17
19. Osasuna 18 15
20. Huesca 18 12