Basret Köyü ve Basret Dergâhı

Şeyh Hâlid-i Cezerî, Cizre’de başlattığı irşâd hizmetlerinin tamamlandığına kanaat getirince, Gabar Dağı’nın batısındaki Basret köyüne yerleşmiş, orada mescid, medrese, dergâh kurmuş ve böylece medrese ve dergâh hizmetlerini birlikte yürütmeye başlamıştır.

TASAVVUF 19.12.2020, 20:24 12.01.2021, 22:27 Ramazan Peri
Basret Köyü ve Basret Dergâhı

Şeyh Hâlid-i Cezerî, Cizre’de başlattığı irşâd hizmetlerinin tamamlandığına kanaat getirince [1], Gabar Dağı’nın batısındaki Basret köyüne yerleşmiş, orada mescid, medrese, dergâh kurmuş ve böylece medrese ve dergâh hizmetlerini birlikte yürütmeye başlamıştır. [2] Basret köyünde ilk dergâh ve medrese Şeyh Hâlid-i Cezerî ve kendisinden sonra postnişin olan ve aynı zamanda damadı olan Şeyh Salih-i Sıpkî tarafından kurulmuştur. Bu kurulan dergâha “Basret Dergâhı”, burada görev yapan mürşidlere de “Basret Şeyhleri” denilmiştir. Şeyh Seydâ el-Cezerî’nin babası Ömer ez-Zengânî de bu Basret Dergâhı’nda görev yapmış Basret Şeyhleri’nden biridir.

Zaman içerisinde Basret köyü, bölgenin en önemli ilim ve irfan merkezlerinden biri haline gelmiştir. Dergâhta yetişenlerin ilmî ve tasavvufî yetkinlikleri, köyün tanınmasına ve ilim talep edenlerin dikkat ve ilgisini çekmeye sebep olmuştur. [3]

Basret Köyü, Şırnak il sınırları içinde bulunun Gabar Dağı’nın üzerinde ve batı yakasındadır. Köyün yerleşim alanında Basret dergâhı şeyhlerinden Şeyh Hüseyin Basretî tarafından bir değişiklik yapılmış ve köyün içinden geçen küçük çayın Hacıaliye Aşireti’nde kalan kısım Eski Basret, Derşev Aşireti kısmında kalan alan yeni yerleşim alanı ise önceleri Yeni Basret daha sonraları ise sadece Basret olarak anılmaya başlanmıştır. Günümüzde basret ismi İnceler olarak değiştirilmiş ve Şırnak iline bağlanmıştır. [4]


Bölgede yaşanan bir takım sosyal olaylar nedeniyle 1994 yılında boşaltılmış ve iskâna kapatılmıştır. Basret köyünde Şeyh Hâlid-i Cezerî tarafından inşâ edilen bir büyük câmi, buna bağlı medrese ve dergâha fazla uzak olmayan bir nokta da “İbrahim b. Ethem Mağarası” denilen bir mağara bulunmaktaydı. Dergâhta mânevî eğitim gören müridler, itikâf ve bir takım zikir ve riyâzat [5] eğitimlerini burada görürlerdi. Basret Dergâhı her ne kadar Şeyh Hâlid-i Cezerî tarafından kurulmuş olsa da kendisinden sonra dergâhın postnişîni olan Şeyh Sâlih-i Sıpkî’nin meşîhat döneminde daha fazla tanınmıştır. Bu tanınma aynı zamanda bölgede Nakşibendiyye tarîkatının tanınması ve yayılması anlamına gelmektedir. [6]

Cizre-Botan bölgesinde kurulan Basret Dergâhı’nda Mevlânâ Hâlid-i Cezerî’den kendisini tanıtmaya çalıştığımız Şeyh Muhammed Saîd Seydâ el- Cezerî’ye kadar gelen silsile şu şekilde sıralanmaktadır:

Şeyh Hâlid-i Cezerî, 1839 yılında vefat etmiştir. Botan’ın Basret Köyü’nde medfûndur.

Şeyh Salih-i Sıpkî, 1269/ 1852 yılında vefat etmiştir. Botan’ın Basret Köyü’nde medfûndur.

Şeyh Muhammed-i Aynî, 1276/1859 yılında vefat etmiştir. Botan’ın Ayne Köyü’ nde medfûndur.

Şeyh Hâlid-i Zibarî, 1286 yılında vefat etmiştir. Botan’ın Basret Köyü’nde medfûndur.

Şeyh Ömer ez-Zengânî, 1307/1890 yılında vefat etmiştir. Hicaz’ın Cidde Şehri Havva Mezarlığı’nda medfûndur.

Şeyh Abdulhakim ed-Dırşevî, 1323/1905 yılında vefat etmiştir. Cizre’de medfûndur.

Şeyh Muhyiddin el-Cezerî, 1333/1914 yılında vefat etmiştir. Cizre’de medfûndur.

Şeyh Muhammed Nuri ed-Dırşevî, 1324/ 1924 yılında vefat etmiştir. Cizre’de medfûndur.

Şeyh Muhammed Saîd Seydâ el-Cezerî 1388/ 1968 yılında vefat etmiştir. Cizre’de medfûndur.

Seydâ el-Cezerî yetmiş sekiz yıllık hayatının yaklaşık kırk dört yılını Nakşibendilik’in Hâlidî Seydâî kolunda tasavvufî ve ilmî irşâd görevinde geçirmiştir. Bu görevi esnasında çalışmamızda da bir kısmından bahsedeceğimiz pek çok icâzetli talebesi ve müridi olmuştur.

Tasavvufî, fıkhî ve ahlâkî konularda eserler kaleme almış olmakla beraber; zaman zaman talebelerine yazmış olduğu mektuplar ve vermiş olduğu icâzetler de bulunmaktadır.

Fatih Musa ELMALI ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ 2019

------------------

[1] Cizre’nin kenarından akan Dicle Nehrini geçmek için kullanılan bir gemide günlerce sahipsiz olarak bekleyen bir heybenin Cizreli bir adam tarafından alınıp götürülmesini duyan Cizre halkı, bu adamı dışlayıp Cizre’den kovarak yanlış bir olay karşısında olumlu ve hassas bir duruş sergilemiştir. Bu olayı gören Hâlid-î Cezerî, Cizre halkının İslamî ahlak ve insanî duygularla irşad olduklarını anlayarak Cizre dışına çıkabileceğine kanaat 

[2] İbrahim Baz, “Mevlânâ Hâlid-î Bağdâdî’nin Halifelerinden Şeyh Hâlid-î Cezerî ve Basret Dergâhı”, Tasavvuf İlmi ve Akademik Araştırma Dergisi, 2013/2 yıl sayı:32, s.140.

[3] Baz, “Şeyh Hâlid-î Cezerî ve Basret Dergâhı”, s. 148.

[4[]Baz, “Şeyh Hâlid-î Cezerî ve Basret Dergâhı”, s. 148.

[5] Riyâzat, nefsin ve tenin isteklerini kesmek, asgarîye indirmek ve ona zor gelen şeyler yaptırmaktır.

[6] Baz, “Şeyh Hâlid-î Cezerî ve Basret Dergâhı”, s. 148.

Yorumlar (0)
15
açık
Namaz Vakti 15 Temmuz 2024
İmsak 03:44
Güneş 05:38
Öğle 13:15
İkindi 17:13
Akşam 20:42
Yatsı 22:27
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 38 102
2. Fenerbahçe 38 99
3. Trabzonspor 38 67
4. Başakşehir 38 61
5. Kasımpasa 38 56
6. Beşiktaş 38 56
7. Sivasspor 38 54
8. Alanyaspor 38 52
9. Rizespor 38 50
10. Antalyaspor 38 49
11. Gaziantep FK 38 44
12. A.Demirspor 38 44
13. Samsunspor 38 43
14. Kayserispor 38 42
15. Hatayspor 38 41
16. Konyaspor 38 41
17. Ankaragücü 38 40
18. Karagümrük 38 40
19. Pendikspor 38 37
20. İstanbulspor 38 16
Takımlar O P
1. Eyüpspor 34 75
2. Göztepe 34 70
3. Sakaryaspor 34 60
4. Bodrumspor 34 57
5. Ahlatçı Çorum FK 34 56
6. Kocaelispor 34 55
7. Boluspor 34 53
8. Gençlerbirliği 34 51
9. Bandırmaspor 34 50
10. Erzurumspor 34 44
11. Ümraniye 34 43
12. Manisa FK 34 40
13. Keçiörengücü 34 40
14. Adanaspor 34 39
15. Şanlıurfaspor 34 38
16. Tuzlaspor 34 38
17. Altay 34 10
18. Giresunspor 34 7
Takımlar O P
1. M.City 38 91
2. Arsenal 38 89
3. Liverpool 38 82
4. Aston Villa 38 68
5. Tottenham 38 66
6. Chelsea 38 63
7. Newcastle 38 60
8. M. United 38 60
9. West Ham United 38 52
10. Crystal Palace 38 49
11. Brighton 38 48
12. Bournemouth 38 48
13. Fulham 38 47
14. Wolves 38 46
15. Everton 38 40
16. Brentford 38 39
17. Nottingham Forest 38 32
18. Luton Town 38 26
19. Burnley 38 24
20. Sheffield United 38 16
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 95
2. Barcelona 38 85
3. Girona 38 81
4. Atletico Madrid 38 76
5. Athletic Bilbao 38 68
6. Real Sociedad 38 60
7. Real Betis 38 57
8. Villarreal 38 53
9. Valencia 38 49
10. Deportivo Alaves 38 46
11. Osasuna 38 45
12. Getafe 38 43
13. Celta Vigo 38 41
14. Sevilla 38 41
15. Mallorca 38 40
16. Las Palmas 38 40
17. Rayo Vallecano 38 38
18. Cadiz 38 33
19. Almeria 38 21
20. Granada 38 21
Günün Karikatürü Tümü