Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Norşin Dergâhı

Nakşbendî-Hâlidî yolunun önemli dergâhlarından biri olan Norşin Dergâhı, Bitlis'e bağlı Güroymak ilçesinde Şeyh Abdurrahman-ı Tâğî tarafından yaklaşık 1875 yılında kurulmuştur.

TASAVVUF 07.11.2020, 23:58 11.11.2020, 17:04 Ramazan Peri
Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Norşin Dergâhı

Medeniyetlerin zamansal boyuttaki süreçlerini ve ruhunu taşıyıp aktaran mekânlar vardır. Bu mekânlar, süreç içinde üzerinde taşıdığı, nesilden nesile aktardığı somut ve soyut değerler bütününün sembollerdir. İslam medeniyeti içinde irfânı boyutuyla önemli bir konuma sahip olan tasavvuf ve tarikatların bu anlamdaki mekânları tekkelerdir. İslam coğrafyasının hemen her noktasında kurulmuş olan değişik tarikatlara ait bu tekkeler, İslam’ın günlük hayatta bütün boyutlarıyla yer almasında, insanların ve onların yaşadığı şehirlerin irfânî bir boyut ve derinlikte inşasında büyük katkı sağlamışlardır.

Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Norşin Dergâhı

Anadolu coğrafyasında Nakşbendî-Hâlidî yolunun kök salması ve ya­yılması noktasında önemli dergâhlardan biri de kuşkusuz Sıbğatullah Arvâsî’nin (ö. 1870) halifesi Abdurrahman Tâğî (ö. 1886) tarafından ku­rulan Bitlis iline bağlı Güroymak (Norşin) ilçesindeki Norşin Dergâhı’dır.[1]

Nakşbendî-Hâlidî yolunun Nehri’den sonra önemli merkezlerinden biri olan Norşin Dergâhı, yalnız fonksiyon açısından değil, burada yetişen âlim ve sûfilerin isimleri nedeniyle aynı zamanda sembolik bir değer de taşı­maktadır. Biz bu çalışmamızda Norşin Dergâhı’nın kurucusu Seydâ un­vanıyla meşhur olan Abdurrahman Tâğî’nin kısaca hayatını, halifelerini, dergâhta görev yapan şeyhleri, dergâhta yetişen tanınmış âlim ve sûfileri, dergâhın kolları ve bölgedeki dini, ilmi, sosyal ve siyasî konumunu ortaya koymaya çalışacağız.

Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Norşin Dergâhı

Norşin Dergâhı, Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde var olan kapanmış yahut varlığını halen devam ettiren dergâhların ve medresele­rin coğrafi olarak merkezinde yer aldığı gibi, kendisinden ayrılan veya bir şekilde ilgisi bulunan Ohin, Tillo, Hazne, Menzil, Zokayd, Çokreş ve Kırtıloğlu gibi daha birçok dergâhın halen merkezi konumundadır. Bu dergâhın postnişîni, halen mezkûr dergâhların şeyhleri ve mensupları tarafından sürekli olarak ziyaret edilmektedir.

Doç. Dr. İbrahim Baz

Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi 

----------------------------------------

[1] Norşin: Bitlis iline bağlı bir köy iken 1926 yılında Çukur ismiyle nahiye statüsüne kavuşmuş, 04.07.1987 tarihinde ise ilçe olmuş ve ismi Güroymak olarak değişmiştir. Norşin, coğrafi olarak Doğu Anadolu bölgesinde ve Yukarı Murat havzasının doğusundadır. Doğusunda bu­lunan Van Gölü ile batısındaki Muş ovasının ortasında, kuzeyinde ve güneyinde doğu-batı istikametinde uzanan iki dağ arasında bir düz ovada yer almaktadır. Günümüzde dergâhın bulunduğu mekân, Bitlis yönünden gidildiğinde şehre girmeden hemen önce sol tarafta da­ğın eteğinde yer almaktadır. Yüzyıl öncesine kadar Ermenilerin de yaşadığı bu bölgede, Akko- yunlu Türkmen boyları ve Kürtler uzun yüzyıllar birlikte yaşamışlardır. Norşin kelimesi’nin ne anlama geldiği konusunda değişik görüşler bulunmaktadır. Burada çok sayıda ilim adamı yetişmesi nedeniyle “Nur yeri, Nurun yayıldığı yer” gibi anlam verenler olduğu gibi, bunun “yeni yerleşim yeri-Yeni Köy” manasına geldiğini söyleyenler de bulunmaktadır. Ancak bu manaların ilki sonradan bir yakıştırmadır. İkincisinin ise Ermenice “Nor-şen/şin” kelimesi olduğu söylenmektedir ki doğrusu budur. Ermenice “Yeni Köy” anlamına gelen Norşin ismini taşıyan Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da çok sayıda yerleşim yeri bulunmaktadır. Nişanyan’a göre bunların sayısı on olarak kaydedilmiştir. Bu yerleşim yerlerinin isimleri şu şekildedir: Gümüşhane’nin Şiran ilçesine Bağlı Akbulak köyü, Diyarbakır’a bağlı Balcılar köyü, Erzurum Aziziyeye bağlı Kumluyazı mahallesi, Tortum’a bağlı Karlı köyü, Batman’ın Kozluk ilçesine bağlı Alıçlı köyü, Muş merkeze bağlı Sungu köyü, Bitlis’e bağlı Güroymak ilçesi, Bitlis’in Adilce- vaz ilçesine bağlı Heybeli köyü, Van merkez Ali Paşa Mahallesi, Van merkeze bağlı Kumluca (Ti- mar Bucağı)’nın isimleri Norşin’dir (www.nisanyanmap.com). Osmanlı Arşivlerinde Norşin ve Nurşin şeklinde kelime araması yapıldığında 44 kayıt çıkmaktadır. Bunların bazıları tek­rar kayıtlardır. Sonuç olarak Osmanlı Arşivi kayıtları ve yeni bazı çalışmaları da göz öneün- de bulundurarak Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da yirmiden fazla Norşin ismini taşıyan köy, mahalle ve belde bulunmaktadır. Bk. Bülent Nuri Kılavuz, “Güroymak Haydar Bey Camii”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, sayı: 25, s. 295; Orhan Kılıç, XVI. Yüzyılda Adilcevaz ve Ahlat (1534-1605), Ankara 1999; M. Şefik Korkusuz, Nehri’den Hazneye Meşayihi Nakşibendi, İstanbul 2010, s. 183; BOA, 13351, ML.VRD.TMT.d.; BOA, Tarih: 29/Ş/1241 (Hicrî), Dosya

No: 560, Gömlek No: 28283, Fon Kodu: C.E.V.; BOA, Tarih: 03/S/1320 (Hicrî), Dosya No: 1845, Gömlek No: 138332, Fon Kodu: BEO; BOA, Tarih: 07//1915 (Miladi), Dosya No: 2111, Gömlek No: 1, Fon Kodu: HR.SYS.; BOA, Tarih: 06//1915 (Miladi), Dosya No: 2111, Gömlek No: 4, Fon Kodu: HR.SYS.; BOA, Tarih: 18//1915 (Miladi), Dosya No: 2111, Gömlek No: 6, Fon Kodu: HR.SYS. http://www.norzartonk.org/?p=1675.

Yorumlar (0)
15
açık
Namaz Vakti 15 Temmuz 2024
İmsak 03:44
Güneş 05:38
Öğle 13:15
İkindi 17:13
Akşam 20:42
Yatsı 22:27
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 38 102
2. Fenerbahçe 38 99
3. Trabzonspor 38 67
4. Başakşehir 38 61
5. Kasımpasa 38 56
6. Beşiktaş 38 56
7. Sivasspor 38 54
8. Alanyaspor 38 52
9. Rizespor 38 50
10. Antalyaspor 38 49
11. Gaziantep FK 38 44
12. A.Demirspor 38 44
13. Samsunspor 38 43
14. Kayserispor 38 42
15. Hatayspor 38 41
16. Konyaspor 38 41
17. Ankaragücü 38 40
18. Karagümrük 38 40
19. Pendikspor 38 37
20. İstanbulspor 38 16
Takımlar O P
1. Eyüpspor 34 75
2. Göztepe 34 70
3. Sakaryaspor 34 60
4. Bodrumspor 34 57
5. Ahlatçı Çorum FK 34 56
6. Kocaelispor 34 55
7. Boluspor 34 53
8. Gençlerbirliği 34 51
9. Bandırmaspor 34 50
10. Erzurumspor 34 44
11. Ümraniye 34 43
12. Manisa FK 34 40
13. Keçiörengücü 34 40
14. Adanaspor 34 39
15. Şanlıurfaspor 34 38
16. Tuzlaspor 34 38
17. Altay 34 10
18. Giresunspor 34 7
Takımlar O P
1. M.City 38 91
2. Arsenal 38 89
3. Liverpool 38 82
4. Aston Villa 38 68
5. Tottenham 38 66
6. Chelsea 38 63
7. Newcastle 38 60
8. M. United 38 60
9. West Ham United 38 52
10. Crystal Palace 38 49
11. Brighton 38 48
12. Bournemouth 38 48
13. Fulham 38 47
14. Wolves 38 46
15. Everton 38 40
16. Brentford 38 39
17. Nottingham Forest 38 32
18. Luton Town 38 26
19. Burnley 38 24
20. Sheffield United 38 16
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 95
2. Barcelona 38 85
3. Girona 38 81
4. Atletico Madrid 38 76
5. Athletic Bilbao 38 68
6. Real Sociedad 38 60
7. Real Betis 38 57
8. Villarreal 38 53
9. Valencia 38 49
10. Deportivo Alaves 38 46
11. Osasuna 38 45
12. Getafe 38 43
13. Celta Vigo 38 41
14. Sevilla 38 41
15. Mallorca 38 40
16. Las Palmas 38 40
17. Rayo Vallecano 38 38
18. Cadiz 38 33
19. Almeria 38 21
20. Granada 38 21
Günün Karikatürü Tümü