Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Norşin Dergâhı

Nakşbendî-Hâlidî yolunun önemli dergâhlarından biri olan Norşin Dergâhı, Bitlis'e bağlı Güroymak ilçesinde Şeyh Abdurrahman-ı Tâğî tarafından yaklaşık 1875 yılında kurulmuştur.

TASAVVUF 07.11.2020, 23:58 11.11.2020, 17:04 Ramazan Peri
Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Norşin Dergâhı

Medeniyetlerin zamansal boyuttaki süreçlerini ve ruhunu taşıyıp aktaran mekânlar vardır. Bu mekânlar, süreç içinde üzerinde taşıdığı, nesilden nesile aktardığı somut ve soyut değerler bütününün sembollerdir. İslam medeniyeti içinde irfânı boyutuyla önemli bir konuma sahip olan tasavvuf ve tarikatların bu anlamdaki mekânları tekkelerdir. İslam coğrafyasının hemen her noktasında kurulmuş olan değişik tarikatlara ait bu tekkeler, İslam’ın günlük hayatta bütün boyutlarıyla yer almasında, insanların ve onların yaşadığı şehirlerin irfânî bir boyut ve derinlikte inşasında büyük katkı sağlamışlardır.

Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Norşin Dergâhı

Anadolu coğrafyasında Nakşbendî-Hâlidî yolunun kök salması ve ya­yılması noktasında önemli dergâhlardan biri de kuşkusuz Sıbğatullah Arvâsî’nin (ö. 1870) halifesi Abdurrahman Tâğî (ö. 1886) tarafından ku­rulan Bitlis iline bağlı Güroymak (Norşin) ilçesindeki Norşin Dergâhı’dır.[1]

Nakşbendî-Hâlidî yolunun Nehri’den sonra önemli merkezlerinden biri olan Norşin Dergâhı, yalnız fonksiyon açısından değil, burada yetişen âlim ve sûfilerin isimleri nedeniyle aynı zamanda sembolik bir değer de taşı­maktadır. Biz bu çalışmamızda Norşin Dergâhı’nın kurucusu Seydâ un­vanıyla meşhur olan Abdurrahman Tâğî’nin kısaca hayatını, halifelerini, dergâhta görev yapan şeyhleri, dergâhta yetişen tanınmış âlim ve sûfileri, dergâhın kolları ve bölgedeki dini, ilmi, sosyal ve siyasî konumunu ortaya koymaya çalışacağız.

Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Norşin Dergâhı

Norşin Dergâhı, Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde var olan kapanmış yahut varlığını halen devam ettiren dergâhların ve medresele­rin coğrafi olarak merkezinde yer aldığı gibi, kendisinden ayrılan veya bir şekilde ilgisi bulunan Ohin, Tillo, Hazne, Menzil, Zokayd, Çokreş ve Kırtıloğlu gibi daha birçok dergâhın halen merkezi konumundadır. Bu dergâhın postnişîni, halen mezkûr dergâhların şeyhleri ve mensupları tarafından sürekli olarak ziyaret edilmektedir.

Doç. Dr. İbrahim Baz

Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi 

----------------------------------------

[1] Norşin: Bitlis iline bağlı bir köy iken 1926 yılında Çukur ismiyle nahiye statüsüne kavuşmuş, 04.07.1987 tarihinde ise ilçe olmuş ve ismi Güroymak olarak değişmiştir. Norşin, coğrafi olarak Doğu Anadolu bölgesinde ve Yukarı Murat havzasının doğusundadır. Doğusunda bu­lunan Van Gölü ile batısındaki Muş ovasının ortasında, kuzeyinde ve güneyinde doğu-batı istikametinde uzanan iki dağ arasında bir düz ovada yer almaktadır. Günümüzde dergâhın bulunduğu mekân, Bitlis yönünden gidildiğinde şehre girmeden hemen önce sol tarafta da­ğın eteğinde yer almaktadır. Yüzyıl öncesine kadar Ermenilerin de yaşadığı bu bölgede, Akko- yunlu Türkmen boyları ve Kürtler uzun yüzyıllar birlikte yaşamışlardır. Norşin kelimesi’nin ne anlama geldiği konusunda değişik görüşler bulunmaktadır. Burada çok sayıda ilim adamı yetişmesi nedeniyle “Nur yeri, Nurun yayıldığı yer” gibi anlam verenler olduğu gibi, bunun “yeni yerleşim yeri-Yeni Köy” manasına geldiğini söyleyenler de bulunmaktadır. Ancak bu manaların ilki sonradan bir yakıştırmadır. İkincisinin ise Ermenice “Nor-şen/şin” kelimesi olduğu söylenmektedir ki doğrusu budur. Ermenice “Yeni Köy” anlamına gelen Norşin ismini taşıyan Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da çok sayıda yerleşim yeri bulunmaktadır. Nişanyan’a göre bunların sayısı on olarak kaydedilmiştir. Bu yerleşim yerlerinin isimleri şu şekildedir: Gümüşhane’nin Şiran ilçesine Bağlı Akbulak köyü, Diyarbakır’a bağlı Balcılar köyü, Erzurum Aziziyeye bağlı Kumluyazı mahallesi, Tortum’a bağlı Karlı köyü, Batman’ın Kozluk ilçesine bağlı Alıçlı köyü, Muş merkeze bağlı Sungu köyü, Bitlis’e bağlı Güroymak ilçesi, Bitlis’in Adilce- vaz ilçesine bağlı Heybeli köyü, Van merkez Ali Paşa Mahallesi, Van merkeze bağlı Kumluca (Ti- mar Bucağı)’nın isimleri Norşin’dir (www.nisanyanmap.com). Osmanlı Arşivlerinde Norşin ve Nurşin şeklinde kelime araması yapıldığında 44 kayıt çıkmaktadır. Bunların bazıları tek­rar kayıtlardır. Sonuç olarak Osmanlı Arşivi kayıtları ve yeni bazı çalışmaları da göz öneün- de bulundurarak Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da yirmiden fazla Norşin ismini taşıyan köy, mahalle ve belde bulunmaktadır. Bk. Bülent Nuri Kılavuz, “Güroymak Haydar Bey Camii”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, sayı: 25, s. 295; Orhan Kılıç, XVI. Yüzyılda Adilcevaz ve Ahlat (1534-1605), Ankara 1999; M. Şefik Korkusuz, Nehri’den Hazneye Meşayihi Nakşibendi, İstanbul 2010, s. 183; BOA, 13351, ML.VRD.TMT.d.; BOA, Tarih: 29/Ş/1241 (Hicrî), Dosya

No: 560, Gömlek No: 28283, Fon Kodu: C.E.V.; BOA, Tarih: 03/S/1320 (Hicrî), Dosya No: 1845, Gömlek No: 138332, Fon Kodu: BEO; BOA, Tarih: 07//1915 (Miladi), Dosya No: 2111, Gömlek No: 1, Fon Kodu: HR.SYS.; BOA, Tarih: 06//1915 (Miladi), Dosya No: 2111, Gömlek No: 4, Fon Kodu: HR.SYS.; BOA, Tarih: 18//1915 (Miladi), Dosya No: 2111, Gömlek No: 6, Fon Kodu: HR.SYS. http://www.norzartonk.org/?p=1675.

Yorumlar (0)
24
açık
Namaz Vakti 01 Ekim 2022
İmsak 05:29
Güneş 06:53
Öğle 12:59
İkindi 16:16
Akşam 18:55
Yatsı 20:14
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 7 16
2. Galatasaray 7 16
3. Başakşehir 6 14
4. Beşiktaş 7 14
5. Konyaspor 7 14
6. Fenerbahçe 6 13
7. Trabzonspor 7 13
8. Kayserispor 7 12
9. Gaziantep FK 7 11
10. Kasımpaşa 7 9
11. Alanyaspor 7 8
12. Giresunspor 6 7
13. Karagümrük 6 6
14. Antalyaspor 7 6
15. İstanbulspor 6 5
16. Ankaragücü 6 4
17. Sivasspor 7 4
18. Ümraniye 7 2
19. Hatayspor 6 1
Takımlar O P
1. Eyüpspor 6 13
2. Bodrumspor 6 11
3. Keçiörengücü 6 11
4. Boluspor 5 10
5. Bandırmaspor 5 10
6. Sakaryaspor 6 9
7. Samsunspor 6 9
8. Pendikspor 6 9
9. Manisa FK 5 8
10. Tuzlaspor 6 8
11. Göztepe 6 8
12. Adanaspor 6 7
13. Rizespor 5 6
14. Gençlerbirliği 6 6
15. Altay 6 5
16. Altınordu 5 3
17. Erzurumspor 5 3
18. Ö.K Yeni Malatya 6 3
19. Denizlispor 6 2
Takımlar O P
1. Arsenal 7 18
2. M.City 7 17
3. Tottenham 7 17
4. Brighton 6 13
5. M. United 6 12
6. Fulham 7 11
7. Chelsea 6 10
8. Liverpool 6 9
9. Brentford 7 9
10. Newcastle 7 8
11. Leeds United 6 8
12. Bournemouth 7 8
13. Everton 7 7
14. Southampton 7 7
15. Aston Villa 7 7
16. Crystal Palace 6 6
17. Wolves 7 6
18. West Ham United 7 4
19. Nottingham Forest 7 4
20. Leicester City 7 1
Takımlar O P
1. Real Madrid 6 18
2. Barcelona 6 16
3. Athletic Bilbao 7 16
4. Real Betis 6 15
5. Osasuna 6 12
6. Villarreal 6 11
7. Atletico Madrid 6 10
8. Real Sociedad 6 10
9. Valencia 6 9
10. Mallorca 6 8
11. Girona 6 7
12. Rayo Vallecano 6 7
13. Celta Vigo 6 7
14. Getafe 6 7
15. Sevilla 6 5
16. Espanyol 6 4
17. Almeria 7 4
18. Real Valladolid 6 4
19. Cadiz 6 3
20. Elche 6 1
Günün Karikatürü Tümü