Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Norşin Dergâhı

Nakşbendî-Hâlidî yolunun önemli dergâhlarından biri olan Norşin Dergâhı, Bitlis'e bağlı Güroymak ilçesinde Şeyh Abdurrahman-ı Tâğî tarafından yaklaşık 1875 yılında kurulmuştur.

TASAVVUF 07.11.2020, 23:58 11.11.2020, 17:04 Ramazan Peri
310
Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Norşin Dergâhı

Medeniyetlerin zamansal boyuttaki süreçlerini ve ruhunu taşıyıp aktaran mekânlar vardır. Bu mekânlar, süreç içinde üzerinde taşıdığı, nesilden nesile aktardığı somut ve soyut değerler bütününün sembollerdir. İslam medeniyeti içinde irfânı boyutuyla önemli bir konuma sahip olan tasavvuf ve tarikatların bu anlamdaki mekânları tekkelerdir. İslam coğrafyasının hemen her noktasında kurulmuş olan değişik tarikatlara ait bu tekkeler, İslam’ın günlük hayatta bütün boyutlarıyla yer almasında, insanların ve onların yaşadığı şehirlerin irfânî bir boyut ve derinlikte inşasında büyük katkı sağlamışlardır.

Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Norşin Dergâhı

Anadolu coğrafyasında Nakşbendî-Hâlidî yolunun kök salması ve ya­yılması noktasında önemli dergâhlardan biri de kuşkusuz Sıbğatullah Arvâsî’nin (ö. 1870) halifesi Abdurrahman Tâğî (ö. 1886) tarafından ku­rulan Bitlis iline bağlı Güroymak (Norşin) ilçesindeki Norşin Dergâhı’dır.[1]

Nakşbendî-Hâlidî yolunun Nehri’den sonra önemli merkezlerinden biri olan Norşin Dergâhı, yalnız fonksiyon açısından değil, burada yetişen âlim ve sûfilerin isimleri nedeniyle aynı zamanda sembolik bir değer de taşı­maktadır. Biz bu çalışmamızda Norşin Dergâhı’nın kurucusu Seydâ un­vanıyla meşhur olan Abdurrahman Tâğî’nin kısaca hayatını, halifelerini, dergâhta görev yapan şeyhleri, dergâhta yetişen tanınmış âlim ve sûfileri, dergâhın kolları ve bölgedeki dini, ilmi, sosyal ve siyasî konumunu ortaya koymaya çalışacağız.

Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Norşin Dergâhı

Norşin Dergâhı, Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde var olan kapanmış yahut varlığını halen devam ettiren dergâhların ve medresele­rin coğrafi olarak merkezinde yer aldığı gibi, kendisinden ayrılan veya bir şekilde ilgisi bulunan Ohin, Tillo, Hazne, Menzil, Zokayd, Çokreş ve Kırtıloğlu gibi daha birçok dergâhın halen merkezi konumundadır. Bu dergâhın postnişîni, halen mezkûr dergâhların şeyhleri ve mensupları tarafından sürekli olarak ziyaret edilmektedir.

Doç. Dr. İbrahim Baz

Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi 

----------------------------------------

[1] Norşin: Bitlis iline bağlı bir köy iken 1926 yılında Çukur ismiyle nahiye statüsüne kavuşmuş, 04.07.1987 tarihinde ise ilçe olmuş ve ismi Güroymak olarak değişmiştir. Norşin, coğrafi olarak Doğu Anadolu bölgesinde ve Yukarı Murat havzasının doğusundadır. Doğusunda bu­lunan Van Gölü ile batısındaki Muş ovasının ortasında, kuzeyinde ve güneyinde doğu-batı istikametinde uzanan iki dağ arasında bir düz ovada yer almaktadır. Günümüzde dergâhın bulunduğu mekân, Bitlis yönünden gidildiğinde şehre girmeden hemen önce sol tarafta da­ğın eteğinde yer almaktadır. Yüzyıl öncesine kadar Ermenilerin de yaşadığı bu bölgede, Akko- yunlu Türkmen boyları ve Kürtler uzun yüzyıllar birlikte yaşamışlardır. Norşin kelimesi’nin ne anlama geldiği konusunda değişik görüşler bulunmaktadır. Burada çok sayıda ilim adamı yetişmesi nedeniyle “Nur yeri, Nurun yayıldığı yer” gibi anlam verenler olduğu gibi, bunun “yeni yerleşim yeri-Yeni Köy” manasına geldiğini söyleyenler de bulunmaktadır. Ancak bu manaların ilki sonradan bir yakıştırmadır. İkincisinin ise Ermenice “Nor-şen/şin” kelimesi olduğu söylenmektedir ki doğrusu budur. Ermenice “Yeni Köy” anlamına gelen Norşin ismini taşıyan Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da çok sayıda yerleşim yeri bulunmaktadır. Nişanyan’a göre bunların sayısı on olarak kaydedilmiştir. Bu yerleşim yerlerinin isimleri şu şekildedir: Gümüşhane’nin Şiran ilçesine Bağlı Akbulak köyü, Diyarbakır’a bağlı Balcılar köyü, Erzurum Aziziyeye bağlı Kumluyazı mahallesi, Tortum’a bağlı Karlı köyü, Batman’ın Kozluk ilçesine bağlı Alıçlı köyü, Muş merkeze bağlı Sungu köyü, Bitlis’e bağlı Güroymak ilçesi, Bitlis’in Adilce- vaz ilçesine bağlı Heybeli köyü, Van merkez Ali Paşa Mahallesi, Van merkeze bağlı Kumluca (Ti- mar Bucağı)’nın isimleri Norşin’dir (www.nisanyanmap.com). Osmanlı Arşivlerinde Norşin ve Nurşin şeklinde kelime araması yapıldığında 44 kayıt çıkmaktadır. Bunların bazıları tek­rar kayıtlardır. Sonuç olarak Osmanlı Arşivi kayıtları ve yeni bazı çalışmaları da göz öneün- de bulundurarak Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da yirmiden fazla Norşin ismini taşıyan köy, mahalle ve belde bulunmaktadır. Bk. Bülent Nuri Kılavuz, “Güroymak Haydar Bey Camii”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, sayı: 25, s. 295; Orhan Kılıç, XVI. Yüzyılda Adilcevaz ve Ahlat (1534-1605), Ankara 1999; M. Şefik Korkusuz, Nehri’den Hazneye Meşayihi Nakşibendi, İstanbul 2010, s. 183; BOA, 13351, ML.VRD.TMT.d.; BOA, Tarih: 29/Ş/1241 (Hicrî), Dosya

No: 560, Gömlek No: 28283, Fon Kodu: C.E.V.; BOA, Tarih: 03/S/1320 (Hicrî), Dosya No: 1845, Gömlek No: 138332, Fon Kodu: BEO; BOA, Tarih: 07//1915 (Miladi), Dosya No: 2111, Gömlek No: 1, Fon Kodu: HR.SYS.; BOA, Tarih: 06//1915 (Miladi), Dosya No: 2111, Gömlek No: 4, Fon Kodu: HR.SYS.; BOA, Tarih: 18//1915 (Miladi), Dosya No: 2111, Gömlek No: 6, Fon Kodu: HR.SYS. http://www.norzartonk.org/?p=1675.

Yorumlar (0)
3
açık
Namaz Vakti 01 Mart 2021
İmsak 06:07
Güneş 07:32
Öğle 13:21
İkindi 16:28
Akşam 19:01
Yatsı 20:20
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 26 57
2. Beşiktaş 25 54
3. Fenerbahçe 26 54
4. Trabzonspor 26 48
5. Hatayspor 26 45
6. Alanyaspor 26 42
7. Gaziantep FK 26 40
8. Karagümrük 26 40
9. Göztepe 26 35
10. Antalyaspor 26 34
11. Sivasspor 25 32
12. Konyaspor 25 31
13. Malatyaspor 26 31
14. Kasımpaşa 26 29
15. Rizespor 26 28
16. Kayserispor 25 25
17. Başakşehir 26 25
18. Erzurumspor 26 25
19. Denizlispor 26 21
20. Gençlerbirliği 25 21
21. Ankaragücü 25 20
Takımlar O P
1. Giresunspor 24 53
2. Samsunspor 24 50
3. İstanbulspor 24 46
4. Altınordu 24 44
5. Adana Demirspor 24 42
6. Altay 24 41
7. Ankara Keçiörengücü 24 39
8. Tuzlaspor 23 38
9. Bursaspor 24 34
10. Bandırmaspor 24 31
11. Ümraniye 24 31
12. Adanaspor 23 26
13. Menemenspor 23 26
14. Balıkesirspor 23 24
15. Boluspor 23 23
16. Akhisar Bld.Spor 24 19
17. Ankaraspor 23 14
18. Eskişehirspor 24 7
Takımlar O P
1. Man City 26 62
2. M. United 26 50
3. Leicester City 26 49
4. West Ham 26 45
5. Chelsea 26 44
6. Liverpool 26 43
7. Everton 24 40
8. Tottenham 25 39
9. Aston Villa 24 39
10. Arsenal 26 37
11. Leeds United 26 35
12. Wolverhampton 26 34
13. Crystal Palace 26 33
14. Southampton 25 30
15. Burnley 26 28
16. Brighton 26 26
17. Newcastle 26 26
18. Fulham 26 23
19. West Bromwich 26 17
20. Sheffield United 26 11
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 24 58
2. Barcelona 25 53
3. Real Madrid 24 52
4. Sevilla 24 48
5. Real Sociedad 24 41
6. Real Betis 25 39
7. Villarreal 25 37
8. Granada 25 33
9. Levante 25 32
10. Athletic Bilbao 24 30
11. Celta de Vigo 25 30
12. Osasuna 25 28
13. Getafe 25 27
14. Valencia 25 27
15. Cádiz 25 25
16. Eibar 25 22
17. Real Valladolid 25 22
18. Deportivo Alaves 25 22
19. Elche 24 21
20. Huesca 25 20
Günün Karikatürü Tümü