Şeyh Seydâ (KS) El-Cezerî ve Tasavvufta Toplu Zikir

Cizre dergâhı ve Serdahl dergâhı başta olmak üzere cehrî zikre ritim vermek için görevli Sofi İsmail, Sofi Osman Batur, Sofi Osman Damar gibi on kişiden fazla görevli bulunmaktaydı. Bu kişiler def/arabana gibi mûsıkî aletlerini kullanmıştır. Cizreli Molla Ahmed-i Alo, Seyyid Muhammed Şükrü Işıkcı, Molla Halil, Hafız Aşkın, Molla Şehmus gibi kişiler de hem müezzinlik yapan hem de zikir esnasında ilahi söyleyen kişiler olmuşlardır.

TASAVVUF 28.12.2020, 00:03 12.01.2021, 22:22 Ramazan Peri
283
Şeyh Seydâ (KS) El-Cezerî ve Tasavvufta Toplu Zikir

Tasavvuf ve tarîkatlarda “toplu zikir” genel olarak “âyin” veya “semâ” adlarıyla ifade edilmiştir. Bu kavramlardan özellikle âyin zaman zaman çok eleştiriye muhatap olmuştur. Bu eleştiriler gerek hareket ve ritim ile yapılmasından gerekse mûsikî âletlerine olan tepkilerden ortaya çıkmıştır. Bunun yanında Hıristiyan ve Mûsevî mabedlerinde yapılan ibadet törenlerine de “âyin” ya da “âyin-i rûhânî” adları verilmiştir. Bütün bunların oluşturduğu etkiler neticesinde olsa gerek ki; İslam inanç ve kültüründe “âyin” ifadesinin kullanılması çok hoş karşılanmamıştır. Bu düşüncenin çok doğru ve mantıklı bir yaklaşım olamayacağı belirtilmiştir Asıl meselenin harf ve kelimeler değil, içerdiği anlamlar olduğu daha makul ve kabul edilebilir bir yaklaşımdır. [1]

Semâ, işitmek ve dinlemek anlamına gelen bir kelime iken zamanla mûsıkî ve mûsıkî sırasında yapılan ritmik hareketler anlamında da kullanılmaya başlanmıştır. İlk semâ uygulamalarının ilk sûfîlerden olan Seriyy Sakatî, Zünnûn Mısrî ve Cüneyd Bağdâdî tarafından yapıldığı belirtilmiştir. İlk devir tasavvuf klasiklerinin çoğu “semâ” konusuna yer vermiştir. [2] Abdulkâdir Geylânî, “semâ kalp ve ruhla yapılmalı” demiştir. Suhreverdî’de; “semâı kalbi ölü nefsi diri şekilde değil, kalbi diri nefsi ölü şekilde dinlemek gerekir. Kalbi ölü nefsi diri olanın semâı câiz olmaz” diye ifade etmiştir. [3]

Tasavvuf çevrelerinde semâ ve mûsıkî konularına genellikle olumlu bakılmıştır. Camilerin dışında tekkelerin inşa edilmesinin sebeplerinden biri de, camilere girmesinin olumlu karşılanmadığı mûsıkî aletleriyle semâ ve zikir meclislerini tekke ortamında daha iyi uygulayabilmenin mümkün olduğu belirtilmiştir. [4]

Şeyh Seydâ bu konulara karşı çıkanların bir delil neticesinde değil, tamamen duygularının yönlendirmesi ve sûfîlere olan buğzlarının gereği olduğunu belirtmiştir. Haramlığı ile ilgili bir delil bulunmamasına rağmen, tekfire varacak kadar eleştirmenin hata olduğunu ve Müslümanların kurmuş oldukları bu sistemleri yıkmaya yönelik bir anlayış olduğunu belirtmiştir. [5]

Tekke ve dergâhların ilâhi ve tasavvuf mûsıkîsi eşliğinde zikir ve duygu ortamı oluşturması rûhî bir doygunluğa sebep olmuştur. Âyinler her tekke ve dergâha göre farklı gün ve zamanlarda uygulanabilmektedir. Bu farklılık zaman zaman dergâh adlarına bile yansımıştır. KiminePazar tekkeleri kimine de Cuma tekkeleri adı verilmiştir. Bu âyin ve toplu zikirler, yapılış şekillerine göre de farklı adlarla anılmışlardır. Meselâ Kâdirîler deverân, Mevlevîler semâ, Rifâî ve Sâdîler zikr-i kıyâm, Halvetîler darb-ı esmâ, Nakşibendîler hatm-i hâcegân, Yesevîler zikr-i erre, Celvetîler nısf-ı kıyâm, Şazelîler de hadra adı vermişlerdir. [6]

Şeyh Seydâ, tasavvuf ve tarîkat ehlinin eleştirildiği bu konuyu; sûfîlerin genel görüşüne uygun olarak icmâ ile câiz görmüştür. Ancak zikir yapan zâkirin kendinde oluşan vecdin lezzeti ile bunu yapması gerektiğini belirtmiştir. Yine ona göre, kıyâmi zikir, vecdin bir tezahürü olup yapılması câizdir. “İşler maksatlarına göre hükümlendirilir” Anlayışı gereği zikir esnasında ilahiler ve mûsıkî aletleri ile ritim tutmayı caiz görülmüştür. Çünkü burdaki maksadın zikri güzelleştirmek ve zâkiri vecde getirmek olduğu belirtilmiştir. Zikir esnasında dönmeyi de gökte semâyı deverân eden meleklere benzemek olarak belirtmiştir. [7]

Cizre dergâhı ve Serdahl dergâhı başta olmak üzere cehrî zikre ritim vermek için görevli Sofi İsmail, Sofi Osman Batur, Sofi Osman Damar gibi on kişiden fazla kişi bulunmuştur. Bu kişiler def/arabana gibi mûsıkî aletlerini kullanmıştır. Cizreli Molla Ahmed-i Alo, Seyyid Muhammed Şükrü Işıkcı, Molla Halil, Hafız Aşkın, Molla Şehmus gibi kişiler de hem müezzinlik yapan hem de zikir esnasında ilahi söyleyen kişiler olmuşlardır. [8]

Fatih Musa ELMALI ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ 2019

-----------------------------

[1] Yılmaz, Tasavvuf Mes’eleleri, s. 105.

[2] Yılmaz, Tasavvuf Mes’eleleri, s. 106.

[3] Yılmaz, a.g.e. s. 110.

[4]Yılmaz, a.g.e. s. 110.

[5] Baz, Şeyh Seydâ veSeydâî Kolu, s. 100.

[6] Yılmaz, a.g.e. s. 109.

[7] Baz, Şeyh Seydâ ve Seydâî Kolu, s. 100.

[8] Farkınî, Mektubat, s. 108; Muhammed Baki Seydâ, “Nakşî Hâlidî Seydâî Postnişînler”, ss. 61, 62.

Yorumlar (0)
10
hafif yağmur
Namaz Vakti 17 Nisan 2021
İmsak 04:43
Güneş 06:15
Öğle 13:09
İkindi 16:52
Akşam 19:52
Yatsı 21:19
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 33 71
2. Fenerbahçe 33 66
3. Galatasaray 32 62
4. Trabzonspor 33 58
5. Alanyaspor 33 52
6. Gaziantep FK 32 50
7. Sivasspor 33 50
8. Hatayspor 32 49
9. Karagümrük 33 49
10. Göztepe 33 46
11. Antalyaspor 34 42
12. Konyaspor 33 41
13. Rizespor 33 39
14. Ankaragücü 33 37
15. Kasımpaşa 33 36
16. Malatyaspor 32 34
17. Kayserispor 33 34
18. Başakşehir 32 33
19. Gençlerbirliği 33 31
20. Erzurumspor 33 28
21. Denizlispor 32 26
Takımlar O P
1. Giresunspor 30 63
2. Adana Demirspor 30 58
3. Samsunspor 30 58
4. Altay 30 54
5. İstanbulspor 30 54
6. Altınordu 30 52
7. Ankara Keçiörengücü 30 49
8. Ümraniye 30 44
9. Tuzlaspor 30 44
10. Bursaspor 30 43
11. Bandırmaspor 30 39
12. Boluspor 30 35
13. Adanaspor 30 34
14. Balıkesirspor 30 32
15. Menemenspor 30 31
16. Akhisar Bld.Spor 30 25
17. Ankaraspor 30 23
18. Eskişehirspor 30 8
Takımlar O P
1. Man City 32 74
2. M. United 31 63
3. Leicester City 31 56
4. West Ham 31 55
5. Chelsea 31 54
6. Liverpool 31 52
7. Tottenham 32 50
8. Everton 31 49
9. Arsenal 31 45
10. Leeds United 31 45
11. Aston Villa 30 44
12. Wolverhampton 31 38
13. Crystal Palace 31 38
14. Southampton 31 36
15. Brighton 31 33
16. Burnley 31 33
17. Newcastle 31 32
18. Fulham 32 26
19. West Bromwich 31 24
20. Sheffield United 31 14
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 30 67
2. Real Madrid 30 66
3. Barcelona 30 65
4. Sevilla 30 61
5. Real Sociedad 30 47
6. Real Betis 30 47
7. Villarreal 30 46
8. Granada 30 39
9. Levante 30 38
10. Celta de Vigo 30 37
11. Athletic Bilbao 30 37
12. Cádiz 30 35
13. Valencia 30 34
14. Osasuna 30 34
15. Getafe 30 30
16. Huesca 30 27
17. Real Valladolid 30 27
18. Elche 30 26
19. Deportivo Alaves 30 24
20. Eibar 30 23
Günün Karikatürü Tümü