Şeyh Seydâ (KS) El-Cezerî ve Tasavvufta Toplu Zikir

Cizre dergâhı ve Serdahl dergâhı başta olmak üzere cehrî zikre ritim vermek için görevli Sofi İsmail, Sofi Osman Batur, Sofi Osman Damar gibi on kişiden fazla görevli bulunmaktaydı. Bu kişiler def/arabana gibi mûsıkî aletlerini kullanmıştır. Cizreli Molla Ahmed-i Alo, Seyyid Muhammed Şükrü Işıkcı, Molla Halil, Hafız Aşkın, Molla Şehmus gibi kişiler de hem müezzinlik yapan hem de zikir esnasında ilahi söyleyen kişiler olmuşlardır.

TASAVVUF 28.12.2020, 00:03 12.01.2021, 22:22 Ramazan Peri
Şeyh Seydâ (KS) El-Cezerî ve Tasavvufta Toplu Zikir

Tasavvuf ve tarîkatlarda “toplu zikir” genel olarak “âyin” veya “semâ” adlarıyla ifade edilmiştir. Bu kavramlardan özellikle âyin zaman zaman çok eleştiriye muhatap olmuştur. Bu eleştiriler gerek hareket ve ritim ile yapılmasından gerekse mûsikî âletlerine olan tepkilerden ortaya çıkmıştır. Bunun yanında Hıristiyan ve Mûsevî mabedlerinde yapılan ibadet törenlerine de “âyin” ya da “âyin-i rûhânî” adları verilmiştir. Bütün bunların oluşturduğu etkiler neticesinde olsa gerek ki; İslam inanç ve kültüründe “âyin” ifadesinin kullanılması çok hoş karşılanmamıştır. Bu düşüncenin çok doğru ve mantıklı bir yaklaşım olamayacağı belirtilmiştir Asıl meselenin harf ve kelimeler değil, içerdiği anlamlar olduğu daha makul ve kabul edilebilir bir yaklaşımdır. [1]

Semâ, işitmek ve dinlemek anlamına gelen bir kelime iken zamanla mûsıkî ve mûsıkî sırasında yapılan ritmik hareketler anlamında da kullanılmaya başlanmıştır. İlk semâ uygulamalarının ilk sûfîlerden olan Seriyy Sakatî, Zünnûn Mısrî ve Cüneyd Bağdâdî tarafından yapıldığı belirtilmiştir. İlk devir tasavvuf klasiklerinin çoğu “semâ” konusuna yer vermiştir. [2] Abdulkâdir Geylânî, “semâ kalp ve ruhla yapılmalı” demiştir. Suhreverdî’de; “semâı kalbi ölü nefsi diri şekilde değil, kalbi diri nefsi ölü şekilde dinlemek gerekir. Kalbi ölü nefsi diri olanın semâı câiz olmaz” diye ifade etmiştir. [3]

Tasavvuf çevrelerinde semâ ve mûsıkî konularına genellikle olumlu bakılmıştır. Camilerin dışında tekkelerin inşa edilmesinin sebeplerinden biri de, camilere girmesinin olumlu karşılanmadığı mûsıkî aletleriyle semâ ve zikir meclislerini tekke ortamında daha iyi uygulayabilmenin mümkün olduğu belirtilmiştir. [4]

Şeyh Seydâ bu konulara karşı çıkanların bir delil neticesinde değil, tamamen duygularının yönlendirmesi ve sûfîlere olan buğzlarının gereği olduğunu belirtmiştir. Haramlığı ile ilgili bir delil bulunmamasına rağmen, tekfire varacak kadar eleştirmenin hata olduğunu ve Müslümanların kurmuş oldukları bu sistemleri yıkmaya yönelik bir anlayış olduğunu belirtmiştir. [5]

Tekke ve dergâhların ilâhi ve tasavvuf mûsıkîsi eşliğinde zikir ve duygu ortamı oluşturması rûhî bir doygunluğa sebep olmuştur. Âyinler her tekke ve dergâha göre farklı gün ve zamanlarda uygulanabilmektedir. Bu farklılık zaman zaman dergâh adlarına bile yansımıştır. KiminePazar tekkeleri kimine de Cuma tekkeleri adı verilmiştir. Bu âyin ve toplu zikirler, yapılış şekillerine göre de farklı adlarla anılmışlardır. Meselâ Kâdirîler deverân, Mevlevîler semâ, Rifâî ve Sâdîler zikr-i kıyâm, Halvetîler darb-ı esmâ, Nakşibendîler hatm-i hâcegân, Yesevîler zikr-i erre, Celvetîler nısf-ı kıyâm, Şazelîler de hadra adı vermişlerdir. [6]

Şeyh Seydâ, tasavvuf ve tarîkat ehlinin eleştirildiği bu konuyu; sûfîlerin genel görüşüne uygun olarak icmâ ile câiz görmüştür. Ancak zikir yapan zâkirin kendinde oluşan vecdin lezzeti ile bunu yapması gerektiğini belirtmiştir. Yine ona göre, kıyâmi zikir, vecdin bir tezahürü olup yapılması câizdir. “İşler maksatlarına göre hükümlendirilir” Anlayışı gereği zikir esnasında ilahiler ve mûsıkî aletleri ile ritim tutmayı caiz görülmüştür. Çünkü burdaki maksadın zikri güzelleştirmek ve zâkiri vecde getirmek olduğu belirtilmiştir. Zikir esnasında dönmeyi de gökte semâyı deverân eden meleklere benzemek olarak belirtmiştir. [7]

Cizre dergâhı ve Serdahl dergâhı başta olmak üzere cehrî zikre ritim vermek için görevli Sofi İsmail, Sofi Osman Batur, Sofi Osman Damar gibi on kişiden fazla kişi bulunmuştur. Bu kişiler def/arabana gibi mûsıkî aletlerini kullanmıştır. Cizreli Molla Ahmed-i Alo, Seyyid Muhammed Şükrü Işıkcı, Molla Halil, Hafız Aşkın, Molla Şehmus gibi kişiler de hem müezzinlik yapan hem de zikir esnasında ilahi söyleyen kişiler olmuşlardır. [8]

Fatih Musa ELMALI ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ 2019

-----------------------------

[1] Yılmaz, Tasavvuf Mes’eleleri, s. 105.

[2] Yılmaz, Tasavvuf Mes’eleleri, s. 106.

[3] Yılmaz, a.g.e. s. 110.

[4]Yılmaz, a.g.e. s. 110.

[5] Baz, Şeyh Seydâ veSeydâî Kolu, s. 100.

[6] Yılmaz, a.g.e. s. 109.

[7] Baz, Şeyh Seydâ ve Seydâî Kolu, s. 100.

[8] Farkınî, Mektubat, s. 108; Muhammed Baki Seydâ, “Nakşî Hâlidî Seydâî Postnişînler”, ss. 61, 62.

Yorumlar (0)
15
açık
Namaz Vakti 27 Şubat 2024
İmsak 06:11
Güneş 07:36
Öğle 13:22
İkindi 16:26
Akşam 18:58
Yatsı 20:17
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 27 72
2. Fenerbahçe 27 70
3. Trabzonspor 27 46
4. Beşiktaş 27 46
5. Kasımpasa 27 39
6. Sivasspor 27 37
7. Başakşehir 27 36
8. Rizespor 27 36
9. Antalyaspor 27 35
10. Kayserispor 27 35
11. Samsunspor 27 33
12. A.Demirspor 27 32
13. Alanyaspor 27 30
14. Karagümrük 27 29
15. Ankaragücü 27 29
16. Hatayspor 27 29
17. Konyaspor 27 28
18. Gaziantep FK 27 28
19. Pendikspor 27 26
20. İstanbulspor 27 12
Takımlar O P
1. Eyüpspor 24 58
2. Göztepe 24 49
3. Kocaelispor 24 44
4. Bodrumspor 24 42
5. Sakaryaspor 24 40
6. Boluspor 24 39
7. Bandırmaspor 24 39
8. Ahlatçı Çorum FK 24 38
9. Gençlerbirliği 24 33
10. Erzurumspor 24 30
11. Keçiörengücü 24 30
12. Manisa FK 24 28
13. Ümraniye 24 27
14. Şanlıurfaspor 24 23
15. Tuzlaspor 24 23
16. Adanaspor 24 23
17. Altay 24 15
18. Giresunspor 24 7
Takımlar O P
1. Liverpool 26 60
2. M.City 26 59
3. Arsenal 26 58
4. Aston Villa 26 52
5. Tottenham 25 47
6. M. United 26 44
7. Brighton 26 39
8. West Ham United 26 39
9. Wolves 26 38
10. Newcastle 26 37
11. Chelsea 25 35
12. Fulham 26 32
13. Crystal Palace 26 28
14. Bournemouth 25 28
15. Everton 26 25
16. Brentford 26 25
17. Nottingham Forest 26 24
18. Luton Town 25 20
19. Burnley 26 13
20. Sheffield United 26 13
Takımlar O P
1. Real Madrid 26 65
2. Girona 26 59
3. Barcelona 26 57
4. Atletico Madrid 26 52
5. Athletic Bilbao 26 49
6. Real Betis 26 42
7. Real Sociedad 26 40
8. Las Palmas 26 36
9. Valencia 25 36
10. Getafe 26 34
11. Osasuna 26 33
12. Deportivo Alaves 26 29
13. Villarreal 26 29
14. Rayo Vallecano 26 25
15. Sevilla 26 24
16. Mallorca 26 24
17. Celta Vigo 26 21
18. Cadiz 26 18
19. Granada 25 14
20. Almeria 26 9
Günün Karikatürü Tümü