Şeyh Seydâ (KS) El-Cezeri'nin Soyu ve Ailesi

Şeyh Muhammed Saîd Seydâ el-Cezerî 1890-1968 yılları arasında yaşamış ve içinde bulunmuş olduğu toplumun ilmî ve tasavvufî eğitimiyle ilgilenmiş bir Nakşîbendî-Hâlidî şeyhidir. Onun; ailesi, almış olduğu eğitimi, tasavvufa intisabı, sosyal hayatı hakkında bilgi sahibi olmak, kısacası hayat hikâyesini bilmek onu tanımanın ilk adımı sayılır.

TASAVVUF 19.12.2020, 23:50 12.01.2021, 22:27 Ramazan Peri
Şeyh Seydâ  (KS) El-Cezeri'nin Soyu ve Ailesi

Şeyh Muhammed Saîd Seydâ el-Cezerî 1890-1891 yılında “Botân”[1] diye bilinen Cizre’de dünyaya gelmiş, 7 Şevval 1387/ 7 Ocak 1968’ de cumartesiyi pazara bağlayan gece sabaha karşı yine Cizre’de vefat etmiştir. Babası aslen Mardin’e bağlı Dargeçit (Kerboran) ilçesinin halk arasında Pîkureyş olarak söylenen Kureyşâ köyünden “Ummânü’l-Meâni” (ilimlerin ve manaların okyanusu) olarak bilinen Şeyh Ömer ez-Zengânî’dir ve seyyid-nesep oldukları kabul edilen bir ailedendir. Annesi, Şeyh Reşid ed-Dırşevî’nin büyük kızı Halime Hatun’dur. Ömer ez-Zengânî’nin eşi Halime Hatun da kendisi gibi seyyid-nesep bir ailedendir.[2]

Şeyh Seydâ doğmadan önce babası hac yolculuğuna çıkmış ve dönüş yolunda vefat etmiştir. Bu nedenle babasını dünya hayatında hiç görememiştir.

Şeyh Ömer hac yolculuğuna çıkmadan önce hanımı Halime Hatun’a şu vasiyet ve tavsiyelerde bulunmuştur:

“Biz, Birkevân Köyü ’nün hemen yakınında bulunan Pikurişa Köyü ’ndeniz. Orada medfûn olup, seyyid olan meşhur Pîr-i Kureyş’in torunlarından olduğumuz için Rasûlullah (s.a.v)’ın soyundanız. Bizim o köyde şu şu tarlalarımız ve su değirmenimiz vardır. Eğer ben dönemezsem, bazı kimseler gelip çocuklarımıza akraba olduklarını iddia ederse bunu kabul etmeyiniz. Zira taundan yani veba ve koleradan ne yakın ne de uzak bizim hiçbir akrabamız kalmamıştır. Sakın benden sonra çocuklarımız kendilerine “Seyyid" sıfatını takmasınlar!”[3] diyerek, seyyid olmalarının bu dünyada bir şan şeref getirmesi yerine ahirette kendilerine fayda vermesi arzusunu dile getirmiştir.

Şeyh Seydâ’nın soyu kendisinin de zaman zaman ifade ettiği üzere Hz. Peygambere dayanmaktadır. Kendisi bu durumu annesinden, annesi de eşi Ömer ez- Zengânî’den duyduğunu ifade etmiştir. Ancak riyâ ve gösteriş endişesiyle gizli tutulmaya çalışılmıştır.[3-4]

Şeyh Seyda

Babası 

Ömer ez-Zengânî’nin doğum tarihi tam olarak bilinmemektedir. Küçük yaşta babası Mustafa Efendi’yi kaybetmesiyle yetim kalmıştır. Babasının vefatından sonra annesinin de evlenmesi üzerine Ömer ez-Zengânî’yi büyütüp yetiştiren teyzesi Ayşe Hatun olmuştur. Babasını küçük yaşta kaybettiği için teyzesinin yaşadığı Zengânî (Karabayır) köyünde büyümüş ve Zengânî olarak tanınmıştır. Ömer Zengânî ilk eğitimini Zengân medresesinde aldıktan sonra Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî’nin halifelerinden Şeyh Hâlid-i Cezerî tarafından kurulan Basret Dergâhı’na giderek bir yandan medrese eğitimini tamamlamış diğer yandan o dönemde dergâhın şeyhi olan Şeyh Hâlid-i Zibârî’ye intisab ederek tasavvufî eğitim almıştır. [5] Ömer ez-Zengânî’ye ilmî tahsili ve manevî eğitimini tamamlandıktan sonra icâzet verilerek Hoser (Düzova) köyüne gönderilmiştir. Orada Cizre, Şırnak, Silopi, Siirt, Midyat, Mardin, Nusaybin bölgelerinden çok sayıda talebe yetiştirmiştir. [6]

Hâlid-i Zibârî vefat etmeden önce oğlu Hüseyin Basretî’yi ve tüm medrese ve dergâh görevlerini Ömer ez-Zengânî’ye bırakmıştır. Böylece Basret Dergâhı’nın altıncı postnişini olmuştur.[7] Ömer ez-Zengânî tarikat icâzetini şeyhi Hâlid-i Zibârî’den almasının yanında Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî vefat etmeden önce vasiyeti üzerine kendinden sonra Şam’da bulunan ana dergâhın her türlü izin ve sorumluluğunu taşıyan heyetten hem Hüseyin Basretî’ye hem de Ömer ez- Zengânî’ye icâzet verilmiştir.[8]

Bu heyette bulunan kişiler şunlardır:[9]

1- Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî’nin hanımı

2- Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî’nin kızından olan torunu Şeyh Muhammed Hâlid

3- Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî’nin vekili İkinci Hanî Şeyh Muhammed

4- Şeyh Ömer el-Hâlidî

5- Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî’nin dergâhının sorumlusu Şey Yusuf en- Nakşibendî

Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî’nin hayattayken belirtmiş olduğu halifelik izni, onun emirleri doğrultusunda verildiğinden direkt Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî’nin halifeleri arasında kabul edilmektedir.

Ömer ez-Zengânî, 1890 yılında hac yolculuğu için tüm hazırlıklarını tamamlayıp Şeyh Abdülhakim’i de medrese ve dergâha vekil tayin ederek bir kısım müridânı ile birlikte hac ibadeti için yola çıkmıştır. Bu esnada hanımı Halime Hatun da ilerde “Muhammed Saîd” ismini alacak olan oğluna hamiledir.

Yolculuğun başından hac farizası bitinceye kadar Şeyh Ömer ile gelen kafileden çoğu kişi hastalık ya da başka sebeplerle vefat etmiştir. Kafileden sadece dört kişi hac görevini tamamlayıp memleketlerine doğru Mekke-i Mükereme’den ayrılmıştır. Cidde şehrinde gemiye binecekleri zamanı beklerken Şeyh Ömer hastalanmış ve orada vefat etmiştir. Geriye kalan üç müridânı ve yol arkadaşı Şeyh Ömer’i Cidde’de bulunan “Havvâ Mezarlığı”na defnetmiştir.[10]

Annesi

Ömer ez-Zengânî, Hâlid-i Zibârî’nin tavsiyesi üzerine Şeyh Reşid ed- Dırşevî’nin büyük kızı Halime Hatun’la evlenmiş ve bu evlilikten Muhyiddin, Siracuddin ve Muhammed Saîd isminde üç erkek ve Âmine adında da bir kız çocuğu olmuştur.[11] Şeyh Ömer ez- Zengânî’nin kayınbabası olan Şeyh Reşide ed-Dırşevî [12-13-14] hac ibadetini yerine getirmek için gitmiş olduğu kutsal topraklarda vefat etmiştir. Gitmeden önce de çocuklarını Hâlid-i Zıbârî’ye emanet etmiş ve o da bu emanetin sorumluluğunu şu ifadelerle belirtmiştir: “Ömer! Şeyh Reşid’in kızının mehri, yetim kalmış olan kardeşleri Abdülhakim ve Muhammed Nuri’yi okutmandır.” Hayatını incelediğimizde de görüyoruz ki Şeyh Ömer bu vasiyeti hakkıyla yerine getirmeye çalışmıştır.

Adı, Nisbesi ve Soyadı

Tanıtmaya çalıştığımız Şeyh Seydâ’nın tam olarak adı, lâkabı ve nisbesi; “Şeyh Muhammed Saîd Seydâ el-Cezerî”dir. Doğduğunda ailesi tarafından “Muhammed Saîd” ismi verilmiş ancak daha sonra bu isme lâkabı ve nisbesi eklenmiştir.

Ömer ez-Zengânî’nin talebesi Şeyh Hüseyin Basretî, hocası Ömer ez- Zengânî’nin vefatı üzerine taziye için Cizre’ye gelmiştir. Taziye sırasında hocası Ömer ez-Zengânî’nin küçük oğlu Muhammed Saîd’i görmek istediğini bildirmiştir. Bunun üzerine yetim olan Muhammed Saîd, Hüseyin Basretî’nin yanına getirilmiştir. İsmi sadece Muhammed Saîd olan küçük bebeği çok sever ve şöyle der: “Bu benim büyük seydâmın son hatırasıdır, artık ona Seydâ denilsin.” Böylece Muhammed Saîd’e Kürtçede, büyük hoca anlamına gelen “Seydâ” ismi ilave edilmiş ve artık çoğu kişi tarafından “Muhammed Saîd Seydâ” diye çağrılmıştır. Bu isim Muhammed Saîd’e o kadar yakışmıştır ki neredeyse gerçek isminden daha çok “Seydâ” ismi kullanılmıştır.[15]

Bu konuyla ilgili Şeyh Muhammed Saîd Seydâ el-Cezerî "Tercemetu Lafz-ı Seydâ” başlığıyla kaleme aldığı kısa bir yazıda “Seydâ’" kelimesini bizzat kendisi açıklamakta ve özetle şöyle demektedir: “Bil ki bana 'Seydâ' diyorlar, oysa bırakın Seydâ olmak talebe bile olamam. Seydâ kelimesi şu şekilde ortaya çıkmıştır: “Ya Seyyidî” (Ey Efendim!) hitabının ders sırasında talebeler tarafından çok sık kullanılması neticesinde önce ortasındaki “yâ” harflerinden birisi atılmış; ardından sonundaki mütekellim yâ ’sı elife dönüşmüş, kendinden önceki harfin kesresi yerine fetha konmuş ve başındaki nida “yâ” sı da atılarak en sonunda seydâ elde edilmiştir. Seydâ kelimesi ders verme seviyesinde olan müderris âlimler için kullanılmaktadır. Bu kelime eğitim-öğretim ahlâkı açısından talebenin hocasına olan saygısının bir göstergesidir ve bu durum hocanın hakkıdır. Ancak bu kelime, şeyhlerimden birisinin benim ismim gibi söylemesi neticesinde bu miskinin özel ismi haline geldi. Ben de bu şeyhime hürmeten itiraz etmedim. Oysa önceden babam bana Muhammed Saîd adını koymuştu. ”16]

Şeyh Ömer ez-Zengânî’nin tüm çocukları Cumhuriyet Dönemi’nde “Varol” soyadını almışlardır. Şeyh Muhammed Saîd Seydâ’nın çocukları ve ailesi “Seydâ” ailesi olarak tanındığı için mahkeme kararıyla topluca “Seydâ” soyadını almışlardır.[17]

Fatih Musa ELMALI ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ 2019

-----------------------------

  [1] Eskiden Cizre ve çevresine verilen isimdir.

  [2] Farkınî, Mektubat, s. 39, 40; Baz, Şeyh Seydâ ve SeydâîKolu, s. 36.

  [3] Farkınî, Mektubat, s. 22.

  [4] Farkınî, a.g.e. s. 78.

  [5] Farkınî, a.g.e. ss. 3, 4, 10.

  [6] http://haberinkapisi.com/tr/TRkose-vazilari/29259/bir-gonM/-sM/tani-cizre/i-seyh-seyda. (07.11.2016).

  [7] Farkınî, Mektubat, ss. 14, 15.

  [8] Farkınî, a.g.e. ss. 20, 76.

  [9] Farkınî, a.g.e. s. 18.

[10] Farkınî, Mektubat, ss. 22

[11] Farkınî, a.g.e. ss. 11, 12, 23.

[12] Şeyh Reşide ed-Dırşevî İdil Midyat yolu üzerinde bulunan Hoser (Düzova) köyünde yaşamış ve orada medrese ve tasavvufî hizmetler yürütmüştür.

[13] Muhammed Baki Seydâ, “Nakşî HâlidîSeydâî Postnişînleri”, s. 14.

[14] Farkınî, a.g.e. s. 39.

[15] Farkınî, Mektubat, s. 39.

[16] Abdülhakim Yüce, “Cizreli Şeyh Seydâ”, Yeni Ümit Dergisi yıl: 2012 Ocak-şubat-mart, sayı: 95, ss.43, 46.

[17] Farkınî, a.g.e. s. 25.

Yorumlar (0)
15
açık
Namaz Vakti 18 Nisan 2024
İmsak 04:40
Güneş 06:13
Öğle 13:08
İkindi 16:53
Akşam 19:54
Yatsı 21:20
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 32 87
2. Fenerbahçe 32 85
3. Trabzonspor 32 52
4. Beşiktaş 32 48
5. Rizespor 32 48
6. Başakşehir 32 46
7. Kasımpasa 32 46
8. Sivasspor 32 44
9. Antalyaspor 32 42
10. Alanyaspor 32 42
11. A.Demirspor 32 40
12. Samsunspor 32 38
13. Ankaragücü 32 37
14. Kayserispor 32 37
15. Konyaspor 32 36
16. Hatayspor 32 33
17. Gaziantep FK 32 31
18. Karagümrük 32 30
19. Pendikspor 32 30
20. İstanbulspor 32 16
Takımlar O P
1. Eyüpspor 30 68
2. Göztepe 30 60
3. Kocaelispor 30 52
4. Ahlatçı Çorum FK 30 52
5. Sakaryaspor 30 51
6. Bodrumspor 30 49
7. Boluspor 30 46
8. Bandırmaspor 30 46
9. Gençlerbirliği 30 44
10. Erzurumspor 30 41
11. Keçiörengücü 30 36
12. Şanlıurfaspor 30 34
13. Ümraniye 30 34
14. Manisa FK 30 33
15. Tuzlaspor 30 32
16. Adanaspor 30 32
17. Altay 30 15
18. Giresunspor 30 7
Takımlar O P
1. M.City 32 73
2. Arsenal 32 71
3. Liverpool 32 71
4. Aston Villa 33 63
5. Tottenham 32 60
6. Newcastle 32 50
7. M. United 32 50
8. West Ham United 33 48
9. Chelsea 31 47
10. Brighton 32 44
11. Wolves 32 43
12. Fulham 33 42
13. Bournemouth 32 42
14. Crystal Palace 32 33
15. Brentford 33 32
16. Everton 32 27
17. Nottingham Forest 33 26
18. Luton Town 33 25
19. Burnley 33 20
20. Sheffield United 32 16
Takımlar O P
1. Real Madrid 31 78
2. Barcelona 31 70
3. Girona 31 65
4. Atletico Madrid 31 61
5. Athletic Bilbao 31 57
6. Real Sociedad 31 50
7. Valencia 31 47
8. Real Betis 31 45
9. Villarreal 31 39
10. Getafe 31 39
11. Osasuna 31 39
12. Las Palmas 31 37
13. Sevilla 31 34
14. Deportivo Alaves 31 32
15. Mallorca 31 31
16. Rayo Vallecano 31 31
17. Celta Vigo 31 28
18. Cadiz 31 25
19. Granada 31 17
20. Almeria 31 14
Günün Karikatürü Tümü