Şeyh Seydâ (KS) El-Cezerî’nin Mürşid ve Mürid Anlayışı

Şeyh Seydâ’ya göre, mürîd olan kişi, ibadetlerin zâhirî tarafını aşıp bâtın ve sırlarına erişemezse hakîkate ulaşamaz. Bu bağlamda Şeyh Seydâ, mürîdin amele başlamadan önce niyetini sağlama almasının şart olduğunu belirtmiştir. Ancak bunun zor olduğunu çünkü niyetin sağlamlığının kesbî değil vehbî bir durum olduğunu bildirmiştir.

TASAVVUF 22.12.2020, 22:39 12.01.2021, 22:24 Ramazan Peri
Şeyh Seydâ (KS) El-Cezerî’nin Mürşid ve Mürid Anlayışı

Mürşid Arapça’da irşad eden anlamında kullanılan bir kelimedir. İrşad etmekse r-ş-d kökünden türetilmiş olup doğru yolu göstermek anlamında kullanılan bir kelimedir. [1] Terim olarak mürşid, şeyh kavramıyla eş anlamlı kullanılır. Bu kavram, tasavvufta manevî bir eğitim görmüş; irşad, icâzet ve liyâkat sahibi, Hz. Peygamber(s.a.v.)’e kadar kesintisiz bir silsileye sahip kişiler için kullanılır. [2]

Muhammed B. Abdullah Hânî’ye göre üç çeşit şeyh vardır. Bunlar; hırka şeyhi, zikir şeyhi ve sohbet şeyhidir. Bunlardan tasavvuf ehlinin en hakiki olarak gördüğü şeyh, sohbet şeyhidir. Sebebini ise, zikir ve hırka şeyhlerinin müridi ile arasında vasıta olarak hırka ve zikri kullanmasını göstermiştir. Sohbet şeyhinin hakiki şeyh olmasını isemüridin kalbi ile kendi kalbi arasına vasıta koymaz” diyerek açıklamıştır. [3] Hakiki şeyh, müridi Allah’a götüren bir kılavuz ve doğru yolu [1-2-3] gösteren bir rehberdir.[4] Şeyh Seydâ’ya göre ise kâmil mürşid müridin dağınıklığını toparlar, vuslat yoluna ve yakîne erdirir. [5] Ona göre mürşidlik makamı büyük bir sorumluluk gerektirmektedir. Bu sorumluluğu da şu sözlerle belirtir: “Bu temiz ve nefis elbise, bereketinde şüphe olmayan bu mübarek hediyeyi, hiç kimse dünyevî necasetlerle, âdî ve alçak merasimlere bulaştırmasın. Aksi takdirde o libas, bin kere yıkama ve temizlemeyle dahi temizlenmez. Ancak sâdık ve nasûh bir tevbe ile yıkanırsa o başka.” [6]

Şeyh Seydâ, müridlik davasında bulunan bir kişinin -hele ki şeyhlik makamına yükselirse -bu şerefli ve aziz makâmı şüpheli ve karanlık şaibelerle lekelememesi gerektiğini ifade etmiştir. [7]

Şeyh Seydâ gerçek şeyh ve mürşidlerin üzerinde durdukları en temel konunun “Tevhid” olduğunu belirtmiştir. Ona göre mürşidin öncelikli görevi başta kendi içindeki daha sonra müridin gönlündeki tevhide aykırı hallerin ortadan kalkması için uğraşmaktır. Ancak o, her dönemde sayısı çokça olan bu mürşidlerin kendi döneminde azaldığını bildirmiştir. Var olan bu mürşidlerden bazılarına da bir eleştiri olarak; tevhidi gerçek manasıyla bilmediklerini ve hatta her biri ayrı yol tutarak tefrikaya sebep olduklarını söylemiştir. [8]

Şeyh Seydâ’ya göre, mürîd olan kişi, ibadetlerin zâhirî tarafını aşıp bâtın ve sırlarına erişemezse hakîkate ulaşamaz. Bu bağlamda Şeyh Seydâ, mürîdin amele başlamadan önce niyetini sağlama almasının şart olduğunu belirtmiştir. Ancak bunun zor olduğunu çünkü niyetin sağlamlığının kesbî değil vehbî bir durum olduğunu bildirmiştir. [9]

Şeyh Seydâ manevî kalp hastalıklarının tedavisi için bir mürşid-i kâmilin mürid için zarûri olduğunu söyler ve kalbin hastalıklarının tabibi olarak kabul eder. Yine o, ihsan makamında ibadet yapabilmek için bir mürşidin kontrolünde sülûka girmek [4-5-6-7-8-9] gerektiğini belirtir. [10] Mürid ile mürşidin ilişkisi açısından da şu konulara dikkat çekmiştir; Mürşid, müridin bağlılığını kendi için değil Allah için, onun yolu ve rızasına ulaştırmak için almalıdır. Müride karşı bir babanın şefkati ve merhameti ile yaklaşmalıdır. Zorlaştırıcı değil, bilakis kolaylaştırıcı olmalı, hata ve kusurlarında ona nasihatte bulunmalıdır. Mürid de mürşidine karşı edep ve saygı içinde olmalı, gerekmedikçe konuşmamalıdır. Yine mürşidine karşı hizmetten geri durmamalı ve ona karşı muhalefet edecek hareketlerde bulunmamalıdır. Şeyh Seydâ, müridin mürşide karşı muhalefetini sahibine zarar veren bir zehir yahut onu öldüren bir katile benzetmiştir. [11] Yine o, “müridin yemeği ilmî meseleleri dinlemek, zikir meclislerinde hazır bulunmak ve hatmelere katılmaktır. Bunlardan başka endişesi olmamak gerektir. ” demi ştir. [12]

Fatih Musa ELMALI ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ 2019

---------------------------------------------------------

  [1] Âsım Efendi, Kâmus Tercemesi, c. 2, s. 1431.

  [2] Yılmaz, Tasavvuf Mes’eleleri, ss. 88, 89.

  [3] Hânî, Behcetü’s Seniyye, ss. 135, 136.

  [4] Hânî, Behcetü ’s Seniyye, s. 137.

  [5] Baz, Şeyh Seydâ veSeydâî Kolu, s. 97.

  [6] Farkınî, Mektubat, s. 145.

  [7] Farkınî, a.g.e. s. 144.

  [8] Baz, a.g.e. s. 97.

  [9] Farkınî, a.g.e. s. 215.

[10] Baz, Şeyh Seydâ ve Seydâî Kolu, s. 98.

[11] Baz, a.g.e. ss. 199, 200.

[12] Farkınî, Mektubat, s. 214.

Yorumlar (1)
Abdurrahman Al 2 yıl önce
MaşAllah çok faydalı bir yazı...bu teze kitap şeklinde ulasmamiz mümkün mü
Namaz Vakti 06 Aralık 2022
İmsak 06:36
Güneş 08:07
Öğle 13:00
İkindi 15:22
Akşam 17:43
Yatsı 19:09
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Fenerbahçe 13 29
2. Galatasaray 13 27
3. Adana Demirspor 13 24
4. Konyaspor 14 24
5. Başakşehir 13 24
6. Kayserispor 14 23
7. Trabzonspor 13 23
8. Beşiktaş 13 22
9. Alanyaspor 14 17
10. Gaziantep FK 13 16
11. Antalyaspor 12 16
12. Giresunspor 13 15
13. Kasımpaşa 13 15
14. Hatayspor 13 14
15. Karagümrük 13 13
16. Ankaragücü 13 13
17. Sivasspor 14 11
18. İstanbulspor 13 8
19. Ümraniye 13 7
Takımlar O P
1. Eyüpspor 16 37
2. Samsunspor 15 27
3. Rizespor 15 26
4. Pendikspor 15 26
5. Keçiörengücü 15 26
6. Bodrumspor 15 25
7. Boluspor 15 25
8. Manisa FK 15 24
9. Bandırmaspor 15 24
10. Sakaryaspor 16 22
11. Altay 15 21
12. Adanaspor 15 18
13. Göztepe 14 18
14. Tuzlaspor 15 16
15. Erzurumspor 15 14
16. Altınordu 15 12
17. Ö.K Yeni Malatya 15 11
18. Gençlerbirliği 15 7
19. Denizlispor 15 6
Takımlar O P
1. Arsenal 14 37
2. M.City 14 32
3. Newcastle 15 30
4. Tottenham 15 29
5. M. United 14 26
6. Liverpool 14 22
7. Brighton 14 21
8. Chelsea 14 21
9. Fulham 15 19
10. Brentford 15 19
11. Crystal Palace 14 19
12. Aston Villa 15 18
13. Leicester City 15 17
14. Bournemouth 15 16
15. Leeds United 14 15
16. West Ham United 15 14
17. Everton 15 14
18. Nottingham Forest 15 13
19. Southampton 15 12
20. Wolves 15 10
Takımlar O P
1. Barcelona 14 37
2. Real Madrid 14 35
3. Real Sociedad 14 26
4. Athletic Bilbao 14 24
5. Atletico Madrid 14 24
6. Real Betis 14 24
7. Osasuna 14 23
8. Rayo Vallecano 14 22
9. Villarreal 14 21
10. Valencia 14 19
11. Mallorca 14 19
12. Real Valladolid 14 17
13. Girona 14 16
14. Almeria 14 16
15. Getafe 14 14
16. Espanyol 14 12
17. Celta Vigo 14 12
18. Sevilla 14 11
19. Cadiz 14 11
20. Elche 14 4
Günün Karikatürü Tümü