Şeyh Seydâ (KS) El-Cezerî’nin Sohbet ve Terbiye Metodu

Şeyh Seydâ sohbetlerini sadece dergâh ve medresede değil irşad seferlerinde ve seyehatlerinde de gerçekleştirmiştir. Sohbet bir terbiye metodu olmuştur. Şeyh Seyda bu metodu kullanmış ve sohbetinde nazar ettiği cemaatte genellikle cezbe hâli gerçekleşmiştir. Bu cezbe ile de tarîkatta yol almak kolaylaşmış ve bu da tarikatın önemli unsurlarından biri olarak kabul edilmiştir.

TASAVVUF 23.12.2020, 20:26 12.01.2021, 22:24 Ramazan Peri
Şeyh Seydâ (KS) El-Cezerî’nin Sohbet ve Terbiye Metodu

Sohbet, “berâber bulunmak, bir kimseyle hemdem olmak, arkadaş ve dost olmak” anlamlarına gelmektedir. Birlikteliği ifade eden sohbet, Peygamber, mürşid, muallim ve üstâdla beraber olmayı da ifade etmektedir. [1] İmânla Hz. Peygamber’i gören, onunla beraber bulunan ve bu imânla ölen kimselere verilen “sahabî” adı “sohbet” kökünden gelmektedir. Sohbet, Hz. Peygamberin eğitim metodlarından biridir. Sohbette hem sözlü eğitim, irşâd ve tebliğ vardır; hem de hâl eğitimi, manevî yansıma vardır. Tasavvuftaki eğitim, intisâp eden müridin meşrebine göre sohbet, hâlvet ya da seyahat gibi uygulamalarla yapılmaktadır.[2] Terim anlamı içinde sohbetin şu şekilde tasnifi yapılmaktadır: cismânî sohbet, ruhani sohbet ve ilâhî sohbet. Cismânî sohbet, hayatta olan mürşid ile ülfet ve muhabbetle onun sözlerinden istifade etmektir. Tasavvuf ehlinin çoğunun bulunduğu sohbet çeşitidir. [3] Ruhânî sohbet, vefat eden ya da uzakta bulunan mürşidden mânen istifade etmektir. İlâhî sohbet ise vasıtasız bir şekilde Allah’ın terbiyesinden geçmek demektir. [4]

Allah’ın has kullarıyla sohbet etmeye ve onlarla birlikte olmaya teşvik eden çok sayıda âyet-i kerîme ve hadîs-i şerîf vardır. Bu âyetlerden biri “Ey iman edenler; Allah ’tan korkun ve sadıklarla beraber olun” [5] âyetidir. Diğer bir âyet-i kerimede ise “Rızasını isteyerek sabah akşam rabbine dua eden kimselerle beraber sabret...” [6] diye buyrulmaktadır. Konuyla ilgili Hz. Peygamber (s.a.v.) de şöyle buyurmuştur: “Kişi dostunun dîni üzeredir. O halde kişi, kiminle dost olduğuna; sohbet ettiğine dikkat etsin." Sohbet bir nevi duygu alışverişidir. Korku ve üzüntü içinde olan bir kişinin yanında bulunanlar, onun bu halinden olumsuz etkilenirken, sevinç ve neşe içinde olanların yanında bulunanlar da olumlu yönden etkilenirler. Nitekim Hz. Peygamberin (s.a.v.) in sohbetinde duyduğu vecd ve heyecânı başka zamanlar hissetmediğini söyleyen Hanzala (r.a.) durumu buna örnektir. [7]

Sohbet, tasavvuf klasiklerinin ilki sayılan Ebû Nasr Serrâc’ın yazdığı “el- Luma” adlı eserden itibaren birçok klasik tasavvuf eserlerinde özel bir yer ayrılan konudur. Sohbetin bir eğitim metodu olarak kullanılması, özellikle tarikâtların ortaya çıkışından sonraki döneme aittir. Nakşibendî Tarîkatı’nın kurucusu Şâh-ı Nakşbendî’nin “bizim yolumuz, sohbet yoludur.” sözü bu tarîkatta sohbetin önemi ve öne çıkan bir eğitim metodu olduğunu göstermektedir. [8] Nakşibendî Tarîkatı’nda olan bazı sûfilerin sohbetle ilgili şu sözleri önem arz etmektedir. Sıbgatullah Arvâsî’ye göre sohbet “meyvesi müride mülk olan” terbiye usûllerindendir. Nazar ile kıyaslandığında daha kalıcı bir terbiye elde edilmektedir. [9] Yine Arvâsî’ye göre sohbettekilerin birbirine dua ve niyaz etmeleri esastır. [10] Abdurrahman Tâğî de müridlerini sohbete teşvik etmek için şu ifadeleri kullanmıştır: “Sohbet peşinde koşmayı severim. Nerede sohbet ehli varsa oraya gitmeyi isterim...” [11] Yine Abdurrahman Tâğî’ye göre, sohbet esnasında inen ilahî tecelli sufîler arasında dağıtılır ancak gâfil olmayanların kalbine iner. [12] Burada da sohbet esnasında râbıtanın önemi ortaya konmaktadır.

Arvâsî’ye göre, Allah ile sohbet edenlerin vasfı; onların kalplerinde dağınıklık bulunmaması (mâsivâullaha ilgilerinin olmamasıdır) ve huzur-u ilâhîyi hatırlatmalarıdır. Kendisi buna dayanarak meclisine katılanlara eğer manevî hallerinde bir farklılık görmüyorlarsa bir daha gelmemelerini söyler. [13]

Sohbetin amacı; insanların birbirinden uzaklaşmadan, sosyal hayat içinde toplumla beraberken tekâmül etmesidir. [14] Tasavvufun sosyal yönü, ferdî yönü kadar olmasa da azımsanmayacak derecede önem taşımaktadır. Bu sosyal yönde müridin mürşidi ile birlikte olması ve sohbet meclislerine katılması esastır. Çünkü tasavvufî hayat tıpkı sanat dalları gibi egzersizler ve pratiklerle öğrenilmektedir. [15]

Nakşîbendi tarikâtının önemli terbiye usullerinden biri olan sohbet metodunu Şeyh Seydâ el-Cezerî’de aktif olarak uygulamıştır. Haftalık periyodik düzende sohbetleri olmasa da fırsat buldukça mürîdlerine sohbette bulunmuştur. Sohbetin önemini her fırsatta belirtmiş ve tavsiye etmiştir. [16]

Şeyh Seydâ sohbetlerini sadece dergâh ve medresede değil irşad seferlerinde ve seyehatlerinde de gerçekleştirmiştir. Sohbet bir terbiye metodu olmuştur. Şeyh Seyda bu metodu kullanmış ve sohbetinde nazar ettiği cemaatte genellikle cezbe hâli gerçekleşmiştir. Bu cezbe ile de tarîkatta yol almak kolaylaşmış ve bu da tarikatın önemli unsurlarından biri olarak kabul edilmiştir. [17]

Onun sohbet ve vaazları genellikle erkek cemaate olmuştur. Ancak zaman zaman kadınların bulunduğu cemaate de gelmiş sırtı onlara dönük ve yüzü örtülü bir şekilde sohbet etmiştir. [18]

Fatih Musa ELMALI ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ 2019

--------------------------

  [1]Yılmaz, Tasavvuf Mes’eleleri, s. 111.

  [2] Yılmaz, a.g.e. s. 111.

  [3] Süleyman Uludağ, “Sohbet” DİA, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul 2004, c. 37, s.350.

  [4] Uludağ, “Sohbet” s. 350.

  [5] Tevbe suresi, 9/119.

  [6] Kehf suresi, 18/28.

  [7] Yılmaz, TasavvufMes’eleleri, s. 115.

  [8] Yılmaz, Tasavvuf Mes’eleleri, s. 112.

  [9] Arvasî, Minah, s. 54.

[10] Arvâsî, Minah, s. 76.

[11] Abdurrahman Tâhî, İşaretler, der.: İbrahim Çokreşî, haz.: Mehmet Ildırar, Sey-Tac Yayınları, Adıyaman 2000., s. 61.

[12] Tâhî, İşaretler, ss. 64, 65.

[13] Arvâsî, Minah, s. 54.

[14] Seydâ el-Cezerî, Rabıtada Usul, 47.

[15] Seydâ el-Cezerî, a.g.e. 15.

[16] 01/07/2018 tarihinde Samandıra İlim ve Sanat Vakfında Ömer Faruk Seyda ile yapılan mülâkat.

[17] Farkınî, Mektubat, s. 214.

[18] Baz, Şeyh Seydâ ve Seydâî Kolu, s. 66.

Yorumlar (0)
Namaz Vakti 26 Kasım 2022
İmsak 06:27
Güneş 07:57
Öğle 12:56
İkindi 15:23
Akşam 17:46
Yatsı 19:10
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Fenerbahçe 13 29
2. Galatasaray 13 27
3. Adana Demirspor 13 24
4. Konyaspor 14 24
5. Başakşehir 13 24
6. Kayserispor 14 23
7. Trabzonspor 13 23
8. Beşiktaş 13 22
9. Alanyaspor 14 17
10. Gaziantep FK 13 16
11. Antalyaspor 12 16
12. Giresunspor 13 15
13. Kasımpaşa 13 15
14. Hatayspor 13 14
15. Karagümrük 13 13
16. Ankaragücü 13 13
17. Sivasspor 14 11
18. İstanbulspor 13 8
19. Ümraniye 13 7
Takımlar O P
1. Eyüpspor 14 33
2. Pendikspor 13 24
3. Keçiörengücü 13 24
4. Samsunspor 13 23
5. Rizespor 13 22
6. Bodrumspor 14 22
7. Boluspor 14 23
8. Manisa FK 13 20
9. Sakaryaspor 15 20
10. Altay 14 18
11. Bandırmaspor 13 18
12. Adanaspor 14 17
13. Göztepe 13 17
14. Tuzlaspor 14 16
15. Erzurumspor 13 14
16. Altınordu 13 12
17. Ö.K Yeni Malatya 15 11
18. Gençlerbirliği 13 7
19. Denizlispor 14 6
Takımlar O P
1. Arsenal 14 37
2. M.City 14 32
3. Newcastle 15 30
4. Tottenham 15 29
5. M. United 14 26
6. Liverpool 14 22
7. Brighton 14 21
8. Chelsea 14 21
9. Fulham 15 19
10. Brentford 15 19
11. Crystal Palace 14 19
12. Aston Villa 15 18
13. Leicester City 15 17
14. Bournemouth 15 16
15. Leeds United 14 15
16. West Ham United 15 14
17. Everton 15 14
18. Nottingham Forest 15 13
19. Southampton 15 12
20. Wolves 15 10
Takımlar O P
1. Barcelona 14 37
2. Real Madrid 14 35
3. Real Sociedad 14 26
4. Athletic Bilbao 14 24
5. Atletico Madrid 14 24
6. Real Betis 14 24
7. Osasuna 14 23
8. Rayo Vallecano 14 22
9. Villarreal 14 21
10. Valencia 14 19
11. Mallorca 14 19
12. Real Valladolid 14 17
13. Girona 14 16
14. Almeria 14 16
15. Getafe 14 14
16. Espanyol 14 12
17. Celta Vigo 14 12
18. Sevilla 14 11
19. Cadiz 14 11
20. Elche 14 4
Günün Karikatürü Tümü