Şeyh Seydâ (KS) El-Cezerî’nin Sünnete İttiba Görüşleri

Nakşibendî tarikâtında sünnete ittibâ, hak ile bâtılı ayıran bir ölçüt olmuştur. Tasavvuf yolunda ilerlemek için Hz. Peygambere ittibâ etmek en önemli şartlardan biri olarak kabul edilmiştir. Şeyh Seydâ’da bu görüşte olduğunu hem eserlerinde hem de pratik hayatta göstermiştir.

TASAVVUF 25.12.2020, 01:11 12.01.2021, 22:23 Ramazan Peri
340
Şeyh Seydâ (KS) El-Cezerî’nin Sünnete İttiba Görüşleri

Sünnet sözlükte “tâkip edilen yol, örnek alınan davranış, âdet, gelenek” gibi anlamlara gelir. Istılahta ise “Hz. Peygamber’den sâdır olan söz, fiil ve takrirlere” [1] verilen ortak addır. [2] Tasavvufun temelinde Kur’an ve sünnet modeli vardır. Çünkü Hz. Peygamber yazılı emirlerden oluşan Kur’an kitabının en önemli ve en büyük uygulayıcısı olmuştur. Bu yüzden tasavvuf ehli kişiler, aslî kaynak olan Kur’an-ı Kerim’i sünnete ittibâ ederek anlamaya ve yaşamaya çalışmışlardır. [3]

Allah Teâlâ, Kur’an-ı Kerim’de şöyle buyurmaktadır: “O Allah ki, ümmîlere kendi içlerinden bir peygamber göndermiştir. O peygamber, onlara Allah’ın âyetlerini okur, onları tezkiye eder, onlara kitabı ve hikmeti öğretir.” [4] Yine başka bir ayet-i kerîme de “Ey şanlı Peygamber, Rabbının katından sana indirilen şeyleri tebliğ et!" [5] buyurarak Hz. Peygamber’den Kur’an ayetlerini tebliğ etmesi ve hikmeti öğretmesi istenmiştir. Hikmetin ifâde ettiği manâ ise Hz. Peygamber’in ahlâkı, âdâbı, hâlleri yani kısaca sünnetinidir. “Allah’a ve Rasûlü’ne itâat edin/”; “Rasûle itâat eden Allah’a itâat etmiş olur.” gibi ayet-i kerimeler, bütün insanlığın Allah Teâlâ’ya itâatini emrettiği gibi Peygamberine itâati de zorunlu kılmıştır. [6] Hz. Peygamber’in getirdiğini kabul etmeyi, yasakladığından da kaçınmayı yine Kur’an ayetlerinden öğrenmekteyiz. “Peygamber size neyi verirse alınız/ O sizi neden men ederse ondan uzaklaşınız.” [7] ayet-i kerimesi de buna delil kabul edilmiştir. [8]

Allah Teâlâ inananlara, Hz. Peygamber’in ahlâkına (üsve-i hasene) uymayı, onun yolundan (sırât-ı müstakîm) gitmeyi ve izini tâkip etmeyi emretmiştir. Bunu birçok ayet-i kerime ile de delillendirebiliriz. [9] Hz. Peygamber’in sünnetine ittibâ etmeyen kimse, Kur’an’a da ittibâ etmemiş, aykırı hareket etmiş sayılır. [10]

İmam Rabbânî’nin oğlu Muhammed Ma’sûm, sünnete ittibâ etmeyi, hak ile bâtılı ayıran bir ölçüt olarak kabul etmiştir. Ona göre tarîkat şeyhi olan birinin, sünnete ittibâsı söz konusu değilse ondan uzaklaşmak gerekir. Cüneyd el- Bağdâdî de sünneti terkeden ya da hafife alan bir kimsenin ârif ya da zâhid görünmesine itibâr edilmemesi gerektiğini bildirmiştir. [11] Yine konuyla ilgili Muhammed b. Abdullah el-Hânî “bir kimsenin havada bağdaş kurup oturduğunu görseniz onun bu hâline aldanmayın. Kendisinin Allah ’ın emir ve yasaklarına nasıl uyduğunu ve ilâhî hududu nasıl koruduğunu görmeden bu tür hâllerine itibâr etmeyin.” demiştir. [12-4-5-6-7-8-9-10-11-12]

Hz. Peygamber’e tâbi olmadan uygulanan “zühd, tevekkül ve tebettül" [13] uygun değildir. Bu kavramlar Hz. Peygamber’e ittibâ etmedikçe müride fayda sağlamaz. [14]

Gerek ilk devir sûfileri gerekse tarikat dönemi sûfilerinin sünnete ittibâ konusunda ortak bir fikir sahibi olduğu görülmektedir. Bu sûfilerin birçok olumlu söz ve tavsiyeleri aktarılmıştır. Çünkü tasavvuf yolunun esâsında sünnete ittibâ vardır. [15] Bu yolda şer’î kuralların dışına çıkarak hiçbir hedefe ulaşılamayacağı anlaşılmaktadır.

İnceleyebildiğimiz kadarıyla Şeyh Seydâ, mektup ve eserlerinde genellikle ayet ve hadis referanslı tavsiye ve ifadelerde bulunmuştur. Dualarını Hz. Peygamber (s.a.v.)’in yaptığı dualarla yapmıştır. [16]

Halifesi ve oğlu Şeyh Muhammed Nurullah’a yazmış olduğu bir mektubunda bolluk, bereket ve afiyetin zirvesinde olduğunu belirtmiştir. Bu güzel hallerin sebebini ise şu şekilde açıklamıştır: “Allah ’ın hamdi ve Rasulü’nün bereketi ayrıca mâlum olan bu kudsî vazifenin sırrı, ilim ve amelin, sünnet-i seniyyeye dört elle sarılmanın bereketi sayesindedir.” [17]

Şeyh Seydâ, Hz. Peygamber (s.a.v.)’e vahyin gelişini de şu şekilde düşünmektedir. Hz. Peygamber (s.a.v.)’in vahyi Cebrail (a.s.)’ın kendisine inzâl etmesinden önce bu hükümleri Allah’tan aldığını belirtmiştir. Cebrail (a.s.)’in zâhiri bir vasıta olduğunu düşünmektedir. Bu düşünceye delil olarak da Askalani’nin Mevâhibu’l-Ledunniyye ve başka hadis kitaplarında bulunan şu hadis rivâyetini belirtmiştir: “Rabbim bana sual etti, ben ona cevap veremedim. Şekilden ve sınırdan berî olarak iki elini iki omzuma koydu. Soğukluğunu boynumda hissettim. Beni evvelînin ve âhirinin ilmine vâris kıldı. Bana çeşitli ilimleri öğretti. Bir ilmi gizlememi emretti. Benden başka hiç kimsenin bunu kaldıramayacağını bana bildirdi  [13-14-15-16-17] ve bu konuda beni seçti. Bana Kuran’ı öğretti, Cebrail’de bana bunları anımsatıyordu. Bir ilmi de özel ve genel herkese tebliğ etmemi emretti.” [18]

Netice olarak Nakşibendî tarikâtında sünnete ittibâ, hak ile bâtılı ayıran bir ölçüt olmuştur. Tasavvuf yolunda ilerlemek için Hz. Peygambere ittibâ etmek en önemli şartlardan biri olarak kabul edilmiştir. Şeyh Seydâ’da bu görüşte olduğunu hem eserlerinde hem de pratik hayatta göstermiştir.

Fatih Musa ELMALI ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ 2019

----------------------------------

  [1] Takrir, bir konuda sukût ederek o işi sessiz bir şekilde onaylamak demektir.

  [2] Murteza Bedir, “Sünnet”, DİA, Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, İstanbul 2004, c. 38, s. 153.

  [3] Yılmaz, Tasavvuf Mes’eleleri, s. 50.

  [4] Cum’a suresi, 62/2.

  [5] Mâide suresi, 5/67.

  [6] Yılmaz, Tasavvuf Mes’eleleri, ss. 50, 51.

  [7] Haşr suresi, 59/7.

  [8] Yılmaz, a.g.e. s. 50.

  [9] Ahzâb suresi, 33/21; Zuhruf suresi, 43/43.

[10] Yılmaz, a.g.e. s. 52.

[11] Muhammed Ma’sûm, Mektûbât, c. 2, mno: 110, ss. 184, 185.

[12] Hânî, Behcetü ’s Seniyye, s. 153.

[13] Tebettül, tasavvufta müridin her şeyden yüz çevirip Allah’a yönelmesini ifâde eden bir terimdir.

[14] Muhammed Ma’sûm, Mektûbât, s. 185.

[15] Yılmaz a.g.e. s. 56, 57.

[16] Farkınî, Mektubat, s. 143.

[17] Farkınî, Mektubat, s. 138.

[18] Farkınî, Mektubat, s. 173.

Yorumlar (0)
-3
parçalı bulutlu
Namaz Vakti 18 Ocak 2021
İmsak 06:49
Güneş 08:19
Öğle 13:19
İkindi 15:48
Akşam 18:10
Yatsı 19:35
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 18 38
2. Fenerbahçe 17 35
3. Gaziantep FK 18 34
4. Galatasaray 18 33
5. Hatayspor 18 31
6. Alanyaspor 18 30
7. Karagümrük 18 27
8. Trabzonspor 18 27
9. Antalyaspor 19 25
10. Malatyaspor 18 24
11. Sivasspor 18 23
12. Başakşehir 18 23
13. Konyaspor 18 22
14. Göztepe 18 22
15. Kasımpaşa 17 22
16. Rizespor 18 21
17. Gençlerbirliği 18 19
18. Kayserispor 18 16
19. Ankaragücü 17 15
20. Denizlispor 18 14
21. Erzurumspor 18 13
Takımlar O P
1. Giresunspor 17 35
2. İstanbulspor 17 34
3. Samsunspor 17 33
4. Altay 17 32
5. Adana Demirspor 17 31
6. Tuzlaspor 17 30
7. Ankara Keçiörengücü 17 28
8. Altınordu 17 28
9. Bursaspor 17 27
10. Bandırmaspor 17 24
11. Adanaspor 17 21
12. Ümraniye 17 20
13. Boluspor 17 19
14. Menemen Belediyespor 17 16
15. Balıkesirspor 17 16
16. Akhisar Bld.Spor 17 13
17. Ankaraspor 17 9
18. Eskişehirspor 17 3
Takımlar O P
1. M. United 18 37
2. Man City 17 35
3. Leicester City 18 35
4. Liverpool 18 34
5. Tottenham 18 33
6. Everton 17 32
7. Chelsea 18 29
8. Southampton 18 29
9. West Ham 18 29
10. Aston Villa 15 26
11. Arsenal 18 24
12. Leeds United 18 23
13. Crystal Palace 19 23
14. Wolverhampton 19 22
15. Newcastle 17 19
16. Brighton 19 17
17. Burnley 17 16
18. Fulham 17 12
19. West Bromwich 18 11
20. Sheffield United 19 5
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 16 41
2. Real Madrid 18 37
3. Barcelona 18 34
4. Villarreal 18 32
5. Real Sociedad 19 30
6. Sevilla 17 30
7. Granada 18 27
8. Celta de Vigo 18 23
9. Cádiz 18 23
10. Real Betis 18 23
11. Levante 17 21
12. Athletic Bilbao 18 21
13. Getafe 17 20
14. Valencia 18 19
15. Eibar 18 19
16. Deportivo Alaves 18 18
17. Real Valladolid 18 18
18. Elche 16 16
19. Osasuna 18 15
20. Huesca 18 12