Şeyh Seydâ (KS) El-Cezerî’nin 'Tevhid' Konusunda Düşünceleri

Şeyh Seydâ, İmam Rabbânî’nin “Yer ile her şeyin Rabbi arasında ne ilgi var.” ifadesindeki düşünceyi benimsemiştir. Yaratan ile yaratılanın arasında asla bir ilgi bulunmadığını ifade etmiştir. Müridlerine; Allah’ı mahlûka benzetmekten sakınmaları ve tek müessirin Allah olduğunu unutmamaları hususunda çokça hatırlatmada bulunmuştur.

TASAVVUF 25.12.2020, 00:23 12.01.2021, 22:23 Ramazan Peri
Şeyh Seydâ (KS) El-Cezerî’nin 'Tevhid' Konusunda Düşünceleri

Tasavvufî düşünce ve gelenekte varlık konusu, her zaman önemli bir yer tutmuştur. İslam’ın tevhîd ilkesi de bu konunun belirleyicisi olmuştur. Tasavvuf ilminde de bu ilke gereği “vahdet ve cem” anlayışı ortaya çıkmıştır. Nitekim Hz. Peygamber (s.a.v.)’in “Kaygılarını Tek’e indirenin diğer kaygılarına Allah Teâlâ’nın kefil olduğuna” [1] dâir hadisi de cem’ veya vahdet düşüncesinin temeline işaret etmektedir. [2]

Bir ile cem’ olmak ya da tevhid ve varlığın birliği ilkesi şeklinde ifade edilen düşünce “vahdet-i vücûd” ya da “vahdet-i şuhûd” adıyla meşhur olmuştur. Bu ifadelerden ilki, İbn Arabî (ö.638/1240)’ye ikincisi ise İmâm-ı Rabbânî (ö. 1034/1624)’ye izâfe edilmiştir. Her ne kadar bu düşünce İbn Arabî’ye izâfe edilmiş olsa da ilk dönem sûfilerinden de bu düşünceyi paylaşan ve kabul eden sûfiler de olmuştur. Muhammed b. Vâsi (ö. 127/744): “Hiçbir şey görmedim ki onda Allah’ı görmüş olmayayım.” Yine, Cüneyd-i Bağdâdî (ö. 299/909)’de tevhîd için: “Kadîm’i muhdesten ayırmaktır.” Diye ifade ederek bu sûfilere örnek olmuştur. Gazzâlî’nin “O’ndan başka varlık yoktur" İfâdesi de adı konmamış bir vahdet-i vücûddur. Tevhid ve vahdet düşüncesi diğer bir adla “fenâ fillâh” olarak da ifade edilip anlaşılmıştır. [3] Ayrıca “vahdet-i vücûd”u sistematize ettiği öne sürülen İbn Arabî’nin kendisi de bu kavramı kullanmamıştır. Bu kavram İbn Arabî’den sonra ortaya çıkmıştır. [4]

Manevî kemâlât ve rûhî tecrübe neticesinde ulaşılan vahdet düşüncesi, genellikle vecd ve sekr hâlinde müşâhede edildiğinden, şeriatın zâhiri ile îzâhı zor terennümler şeklinde ifade edilmiştir. Nitekim Bâyazid Bistâmî’nin “Ben kendimi tesbîh ederim, benim şânım ne yücedir.” Ya da “Cübbemin içinde Allah’dan başka bir şey yok.” gibi ifadeleri ve yine Hallac-ı Mansûr’un: “Ene’l Hak (Ben Hakk’ım)” ifadesi bu türden ifadelerdir. [5] Şeyh Seydâ, vahdet-i vücûdu; vakit seklinden ve hâl [1-2-3-4-5] galebesinden bilmiş ve bu hâl sahibini mazûr görmüştür. Ancak başkasının o kişiyi taklîd etmesini doğru bulmamıştır. Bu durumu sekr hâlinden bilip, şatahâttan etkilenmeyen kişiler haricinde olanların, konuya derinlemesine dalmasını uygun görmeyip haram olarak kabul etmiştir. [6] Ârifler sekr hâlinde söylenen sözlerin nakledilmemesi ve gizli tutulması gerektiğini ifade etmiştir. Ârif sekr hâlinden sahv hâline döndüğünde gerçekleşen tecrübenin ittihâda benzer bir hal olduğu bildirilmiş, ancak gerçek bir ittihâd olmadığı belirtilmiştir. Bu sekr hâlinin mecazî adı “ittihâd” olsa da hakîki adı “tevhîd”dir. Âriflerin bir kısmı, vahdeti ilim ve mârifet olarak bir kısmı da hal ve zevk olarak müşâhede etmiştir. [7]
Şeyh Seydâ, İmam Rabbânî’nin “Yer ile her şeyin Rabbi arasında ne ilgi var.” ifadesindeki düşünceyi benimsemiştir. Yaratan ile yaratılanın arasında asla bir ilgi bulunmadığını ifade etmiştir. Müridlerine; Allah’ı mahlûka benzetmekten sakınmaları ve tek müessirin Allah olduğunu unutmamaları hususunda çokça hatırlatmada bulunmuştur. [8]

Fatih Musa ELMALI ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ 2019

--------------------------------------

[1] İbn Mâce, Mukaddime, s. 23.

[2] Yılmaz, TasavvufMes’eleleri, s. 190.

[3]Yılmaz, a.g.e. ss. 191, 192.

[4] Yılmaz, a.g.e. s. 195.

[5] Yılmaz, a.g.e. s. 193.

[6] Farkınî, Mektubat, s. 204.

[7]Yılmaz, Tasavvuf Mes’eleleri, s. 195.

[8] Farkınî, Mektubat, s. 204.

Yorumlar (0)
15
açık
Namaz Vakti 18 Nisan 2024
İmsak 04:40
Güneş 06:13
Öğle 13:08
İkindi 16:53
Akşam 19:54
Yatsı 21:20
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 32 87
2. Fenerbahçe 32 85
3. Trabzonspor 32 52
4. Beşiktaş 32 48
5. Rizespor 32 48
6. Başakşehir 32 46
7. Kasımpasa 32 46
8. Sivasspor 32 44
9. Antalyaspor 32 42
10. Alanyaspor 32 42
11. A.Demirspor 32 40
12. Samsunspor 32 38
13. Ankaragücü 32 37
14. Kayserispor 32 37
15. Konyaspor 32 36
16. Hatayspor 32 33
17. Gaziantep FK 32 31
18. Karagümrük 32 30
19. Pendikspor 32 30
20. İstanbulspor 32 16
Takımlar O P
1. Eyüpspor 30 68
2. Göztepe 30 60
3. Kocaelispor 30 52
4. Ahlatçı Çorum FK 30 52
5. Sakaryaspor 30 51
6. Bodrumspor 30 49
7. Boluspor 30 46
8. Bandırmaspor 30 46
9. Gençlerbirliği 30 44
10. Erzurumspor 30 41
11. Keçiörengücü 30 36
12. Şanlıurfaspor 30 34
13. Ümraniye 30 34
14. Manisa FK 30 33
15. Tuzlaspor 30 32
16. Adanaspor 30 32
17. Altay 30 15
18. Giresunspor 30 7
Takımlar O P
1. M.City 32 73
2. Arsenal 32 71
3. Liverpool 32 71
4. Aston Villa 33 63
5. Tottenham 32 60
6. Newcastle 32 50
7. M. United 32 50
8. West Ham United 33 48
9. Chelsea 31 47
10. Brighton 32 44
11. Wolves 32 43
12. Fulham 33 42
13. Bournemouth 32 42
14. Crystal Palace 32 33
15. Brentford 33 32
16. Everton 32 27
17. Nottingham Forest 33 26
18. Luton Town 33 25
19. Burnley 33 20
20. Sheffield United 32 16
Takımlar O P
1. Real Madrid 31 78
2. Barcelona 31 70
3. Girona 31 65
4. Atletico Madrid 31 61
5. Athletic Bilbao 31 57
6. Real Sociedad 31 50
7. Valencia 31 47
8. Real Betis 31 45
9. Villarreal 31 39
10. Getafe 31 39
11. Osasuna 31 39
12. Las Palmas 31 37
13. Sevilla 31 34
14. Deportivo Alaves 31 32
15. Mallorca 31 31
16. Rayo Vallecano 31 31
17. Celta Vigo 31 28
18. Cadiz 31 25
19. Granada 31 17
20. Almeria 31 14
Günün Karikatürü Tümü