Şeyh Seydâ (KS) El-Cezerî’nin 'Tevhid' Konusunda Düşünceleri

Şeyh Seydâ, İmam Rabbânî’nin “Yer ile her şeyin Rabbi arasında ne ilgi var.” ifadesindeki düşünceyi benimsemiştir. Yaratan ile yaratılanın arasında asla bir ilgi bulunmadığını ifade etmiştir. Müridlerine; Allah’ı mahlûka benzetmekten sakınmaları ve tek müessirin Allah olduğunu unutmamaları hususunda çokça hatırlatmada bulunmuştur.

TASAVVUF 25.12.2020, 00:23 12.01.2021, 22:23 Ramazan Peri
Şeyh Seydâ (KS) El-Cezerî’nin 'Tevhid' Konusunda Düşünceleri

Tasavvufî düşünce ve gelenekte varlık konusu, her zaman önemli bir yer tutmuştur. İslam’ın tevhîd ilkesi de bu konunun belirleyicisi olmuştur. Tasavvuf ilminde de bu ilke gereği “vahdet ve cem” anlayışı ortaya çıkmıştır. Nitekim Hz. Peygamber (s.a.v.)’in “Kaygılarını Tek’e indirenin diğer kaygılarına Allah Teâlâ’nın kefil olduğuna” [1] dâir hadisi de cem’ veya vahdet düşüncesinin temeline işaret etmektedir. [2]

Bir ile cem’ olmak ya da tevhid ve varlığın birliği ilkesi şeklinde ifade edilen düşünce “vahdet-i vücûd” ya da “vahdet-i şuhûd” adıyla meşhur olmuştur. Bu ifadelerden ilki, İbn Arabî (ö.638/1240)’ye ikincisi ise İmâm-ı Rabbânî (ö. 1034/1624)’ye izâfe edilmiştir. Her ne kadar bu düşünce İbn Arabî’ye izâfe edilmiş olsa da ilk dönem sûfilerinden de bu düşünceyi paylaşan ve kabul eden sûfiler de olmuştur. Muhammed b. Vâsi (ö. 127/744): “Hiçbir şey görmedim ki onda Allah’ı görmüş olmayayım.” Yine, Cüneyd-i Bağdâdî (ö. 299/909)’de tevhîd için: “Kadîm’i muhdesten ayırmaktır.” Diye ifade ederek bu sûfilere örnek olmuştur. Gazzâlî’nin “O’ndan başka varlık yoktur" İfâdesi de adı konmamış bir vahdet-i vücûddur. Tevhid ve vahdet düşüncesi diğer bir adla “fenâ fillâh” olarak da ifade edilip anlaşılmıştır. [3] Ayrıca “vahdet-i vücûd”u sistematize ettiği öne sürülen İbn Arabî’nin kendisi de bu kavramı kullanmamıştır. Bu kavram İbn Arabî’den sonra ortaya çıkmıştır. [4]

Manevî kemâlât ve rûhî tecrübe neticesinde ulaşılan vahdet düşüncesi, genellikle vecd ve sekr hâlinde müşâhede edildiğinden, şeriatın zâhiri ile îzâhı zor terennümler şeklinde ifade edilmiştir. Nitekim Bâyazid Bistâmî’nin “Ben kendimi tesbîh ederim, benim şânım ne yücedir.” Ya da “Cübbemin içinde Allah’dan başka bir şey yok.” gibi ifadeleri ve yine Hallac-ı Mansûr’un: “Ene’l Hak (Ben Hakk’ım)” ifadesi bu türden ifadelerdir. [5] Şeyh Seydâ, vahdet-i vücûdu; vakit seklinden ve hâl [1-2-3-4-5] galebesinden bilmiş ve bu hâl sahibini mazûr görmüştür. Ancak başkasının o kişiyi taklîd etmesini doğru bulmamıştır. Bu durumu sekr hâlinden bilip, şatahâttan etkilenmeyen kişiler haricinde olanların, konuya derinlemesine dalmasını uygun görmeyip haram olarak kabul etmiştir. [6] Ârifler sekr hâlinde söylenen sözlerin nakledilmemesi ve gizli tutulması gerektiğini ifade etmiştir. Ârif sekr hâlinden sahv hâline döndüğünde gerçekleşen tecrübenin ittihâda benzer bir hal olduğu bildirilmiş, ancak gerçek bir ittihâd olmadığı belirtilmiştir. Bu sekr hâlinin mecazî adı “ittihâd” olsa da hakîki adı “tevhîd”dir. Âriflerin bir kısmı, vahdeti ilim ve mârifet olarak bir kısmı da hal ve zevk olarak müşâhede etmiştir. [7]
Şeyh Seydâ, İmam Rabbânî’nin “Yer ile her şeyin Rabbi arasında ne ilgi var.” ifadesindeki düşünceyi benimsemiştir. Yaratan ile yaratılanın arasında asla bir ilgi bulunmadığını ifade etmiştir. Müridlerine; Allah’ı mahlûka benzetmekten sakınmaları ve tek müessirin Allah olduğunu unutmamaları hususunda çokça hatırlatmada bulunmuştur. [8]

Fatih Musa ELMALI ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ 2019

--------------------------------------

[1] İbn Mâce, Mukaddime, s. 23.

[2] Yılmaz, TasavvufMes’eleleri, s. 190.

[3]Yılmaz, a.g.e. ss. 191, 192.

[4] Yılmaz, a.g.e. s. 195.

[5] Yılmaz, a.g.e. s. 193.

[6] Farkınî, Mektubat, s. 204.

[7]Yılmaz, Tasavvuf Mes’eleleri, s. 195.

[8] Farkınî, Mektubat, s. 204.

Yorumlar (0)
17
parçalı bulutlu
Namaz Vakti 03 Aralık 2021
İmsak 06:33
Güneş 08:04
Öğle 12:59
İkindi 15:22
Akşam 17:43
Yatsı 19:09
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 14 36
2. Konyaspor 14 26
3. Hatayspor 14 26
4. Fenerbahçe 14 24
5. Alanyaspor 14 24
6. Başakşehir 14 22
7. Karagümrük 14 22
8. Galatasaray 14 22
9. Adana Demirspor 14 20
10. Beşiktaş 14 20
11. Antalyaspor 14 18
12. Gaziantep FK 14 18
13. Altay 14 17
14. Sivasspor 14 16
15. Giresunspor 14 16
16. Kayserispor 14 16
17. Öznur Kablo Yeni Malatya 14 13
18. Göztepe 14 11
19. Kasımpaşa 14 10
20. Rizespor 14 10
Takımlar O P
1. Ümraniye 13 27
2. Ankaragücü 14 27
3. Eyüpspor 14 27
4. Bandırmaspor 13 25
5. Erzurumspor 12 25
6. İstanbulspor 13 20
7. Tuzlaspor 12 20
8. Kocaelispor 13 20
9. Samsunspor 13 19
10. Adanaspor 14 18
11. Menemenspor 13 17
12. Gençlerbirliği 13 17
13. Boluspor 13 16
14. Denizlispor 13 15
15. Bursaspor 13 14
16. Manisa FK 14 14
17. Ankara Keçiörengücü 13 13
18. Altınordu 14 13
19. Balıkesirspor 13 7
Takımlar O P
1. Chelsea 14 33
2. Man City 14 32
3. Liverpool 14 31
4. West Ham 14 24
5. Arsenal 14 23
6. Tottenham 13 22
7. M. United 14 21
8. Wolverhampton 14 21
9. Brighton 14 19
10. Leicester City 14 19
11. Crystal Palace 14 16
12. Brentford 14 16
13. Aston Villa 14 16
14. Everton 14 15
15. Leeds United 14 15
16. Southampton 14 15
17. Watford 14 13
18. Burnley 13 10
19. Norwich City 14 10
20. Newcastle 14 7
Takımlar O P
1. Real Madrid 15 36
2. Atletico Madrid 14 29
3. Real Sociedad 15 29
4. Sevilla 14 28
5. Real Betis 15 27
6. Rayo Vallecano 15 24
7. Barcelona 14 23
8. Athletic Bilbao 15 20
9. Espanyol 15 20
10. Osasuna 15 20
11. Valencia 15 19
12. Villarreal 14 16
13. Celta de Vigo 15 16
14. Mallorca 15 16
15. Deportivo Alaves 14 14
16. Granada 14 12
17. Elche 15 12
18. Cádiz 15 12
19. Getafe 15 10
20. Levante 15 7
Günün Karikatürü Tümü