Şeyh Seydâ (KS) El-Cezerî’nin Toplumsal Hayata Etkileri ve Vefatı

Tarih boyunca peygamberler ve onların vârisleri olan kişiler, toplumsal düzen ve bireylerin toplum içindeki yerlerini belirleme ve yönlendirmede en önemli role sahip kişiler olmuştur. Tanıyanlar onu âlim, ârif, mütevazı, diğergam ve misafirperver kişiliğiyle anlatmış ve toplumun büyük kesimini etkilemiş bir kişilik olarak tanımıştır.

TASAVVUF 20.12.2020, 03:50 12.01.2021, 22:26 Ramazan Peri
Şeyh Seydâ (KS) El-Cezerî’nin Toplumsal Hayata Etkileri ve Vefatı

Bu kişiler toplumsal sorunların çözümünde ve anlaşmazlıklarda sözü dinlenen birer arabuluculuk görevi üstlenmişlerdir. Bu durum onların sadece dini değil aynı zamanda sosyal ve politik etkilerinin de olduğunu göstermektedir. Şeyh Seydâ, adından da anlaşılacağı gibi tarikat liderliğinin gereği olan “Şeyh” sıfatını, medrese ilimlerini tahsil edip âlimlik sıfatını kazandığı “Seydâ” ismi gereği Şeyh Seydâ olarak anılmaktadır. Bu iki sıfat hem medrese çevresini hem de tarikat çevresini Şeyh Seydâ nın etrafında toplamıştır. Bundan dolayı da etki alanı daha geniş ve kuşatıcı olmuştur. Gerek kendi zamanında gerekse günümüzde bu etkinin izleri görülmeye devam etmektedir.

Şeyh Seydanın Cenazesi

Güneydoğu Bölgesi’nin yaygın âdetlerinden biri de; sevilen ve saygı gösterilen kimseler adına yemin etme geleneğidir. Günümüzde de hâlâ Şeyh Seydâ’nın adıyla yemin edildiğini görmekteyiz. Toplumun Şeyh Seydâ’ya verdiği önemi bilmek açısından bu âdetin hâlâ devam etmesi önemli bir işarettir. Sevdiği kişileri şahit göstermek adına yapılan bu yemin; Şeyh Seydâ’nın başına yemin olsun ki anlamına gelen “Ser e Şeyh Seydâ” olarak söylenir.[1]

Şeyh Seydâ’nın medrese ve dergâhı, nikâhların kıyıldığı, aile ve aşiretler arasında çıkan kavga ve ihtilafların giderildiği, mahkemelik bazı sorunların bile çözümlendiği, sosyal hayatı da kapsayan dinî bir kurum olarak hizmet vermiştir.[2]

Tanıyanlar onu âlim, ârif, mütevazı, diğergam ve misafirperver kişiliğiyle anlatmış ve toplumun büyük kesimini etkilemiş bir kişilik olarak tanımıştır.[3] Daha çok Doğu ve Güneydoğu Bölgelerinde var olan kan davalarında da Şeyh Seydâ’nın barışı sağlayan ve birleştirici rolünü görmekteyiz. Onun bir kan davasını sona erdirmesinin ardından taraflardan birinin; “Ben onları Allah ’ın emri ve Şeyh’in hatırı için affettim.”[4] demesi Şeyh Seydâ’nın toplumsal barışa etkisini net bir şekilde göstermektedir.

Şeyh Seydâ el-Cezerî’nin Hizmetlerinden Bazıları

Şeyh Seydâ, bazı miskînlere, felçlilere, âmâlara ve ihtiyaç sahiplerine maaş bağlamıştır. Uzaktan gelip parası biten kimseler için de bir fon ayırıp onların memleketlerine dönmelerini sağlamıştır.[5] Akıl hastası, kimsesiz, bakıma muhtaç kimseler onun dergâhına gelmiş, karınları doyrulmuş ve ihtiyaçları giderilmiştir. Hasta ve bakıma muhtaç birçok kimseye Şeyh Seydâ bizzat yemek yedirmiş ve ilgilenmiştir.[6] Tekke ve dergâh hizmetlerinin yanında çeşitli yerlerde özellikle cami yapımına da destek olmuştur. Idil’de inşa edilen ilk cami onun öncülüğünde yapılmıştır. Serdahl köyünde, Cizre merkezde, Beşiri köyünde, Kerboran’ın İzar köyünde medrese, cami yapımı ve onarımında destek ve öncü olmuştur.[7] Yine o; “Hangi hayır camilerin hayrından daha büyüktür/” diyerek şu ayet-i kerimeleri [1-2-3-4-5-6-7] örnek vermiştir:[8] “Allah'ın mescidlerini ancak Allah’a ve âhiret gününe îmân edenler imâr eder.”[9] ve “Mescidler şüphesiz Allah’ındır.”[10]

Şeyh Seydanın Kabri Kubbe

Şeyh Seydâ el- Cezerî’nin Vefatı

Şeyh Seydâ el-Cezerî 8 Şevval 1388/ 7 Ocak 1968 Pazartesi günü Cizre’de vefat etmiştir. Cenazesini yıkama ve kefenleme suretiyle teçhiz işlemleri, ilk ilim mücâzlarından Mele Süleyman-i Hoserî tarafından yapılmıştır.[11] Cenazesi, Cizre’de aile mezarlığına defnedilmiş ve kabrinin üzerine bir kubbe inşâ edilmiştir.[12]

Şeyh Seydâ, çocuklarına şu vasiyette bulunmuştur: "Benden sonra şeyhiniz Nurullah'tır. Çünkü onu hem zâhir hem de bâtında imtihan ettim. İmtihanı başarıyla kazandı." Bu vasiyetten sonra hane halkı dağılmıştır. Hizmet maksadıyla yanında bulunan Hacı Muhammed Bûzi'ye evine dönmesi için izin vermiştir. Yanında yalnızca Hacı Kasım kalmıştır. Kıbleye karşı namaz kılıyormuş gibi oturan Şeyh Seydâ’da hiç ölüm alâmeti yokken Hacı Kasım’ın dokunmasıyla vefat ettiği anlaşılmış ve aile fertlerine bildirilmiştir. Ertesi sabah cenaze işlemleri yapılıp evinin içine defnedilmiştir.[13]

Şeyh Seydâ el-Cezerî’nin vefatından önce belirttiği üzere, vefatından sonra yerine halifesi ve büyük oğlu Şeyh Nurullah Seydâ el-Cezerî 6. postnişin olarak görevi üstlenmiştir. Şeyh Seydâ el-Cezerî’nin tüm halifeleri ve müridleri ona bîât etmişlerdir.[14-8-9-10-11-12-13-14]

Fatih Musa ELMALI ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ 2019

----------------------------------

  [1] Baz, Şeyh Seydâ ve Seydâî Kolu, s. 68.

  [2] Baz, Şeyh Seydâ ve Seydâî Kolu, s. 193.

  [3] 01/07/2018 tarihinde Samandıra İlim ve Sanat Vakfında Ömer Faruk Seyda ile yapılan mülâkat.

  [4] Farkınî, Mektubat, s. 110.

  [5] Farkınî, a.g.e. s. 213.

  [6] Baz, a.g.e. s. 64.

  [7] Farkınî, a.g.e. s. 211

  [8] Farkınî, Mektubat, s. 189.

  [9] Tevbe sûresi, 8/18.

[10] Cin sûresi, 72/18.

[11] Farkınî, Mektubat, s. 42.

[12] Adak, “Seydâ", s. 21.

[13] Yüce, “Cizreli Şeyh Seydâ”, ss.43, 44, 45, 

[14] Farkınî, a.g.e. s. 60.

Yorumlar (0)
15
açık
Namaz Vakti 27 Şubat 2024
İmsak 06:11
Güneş 07:36
Öğle 13:22
İkindi 16:26
Akşam 18:58
Yatsı 20:17
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 27 72
2. Fenerbahçe 27 70
3. Trabzonspor 27 46
4. Beşiktaş 27 46
5. Kasımpasa 27 39
6. Sivasspor 27 37
7. Başakşehir 27 36
8. Rizespor 27 36
9. Antalyaspor 27 35
10. Kayserispor 27 35
11. Samsunspor 27 33
12. A.Demirspor 27 32
13. Alanyaspor 27 30
14. Karagümrük 27 29
15. Ankaragücü 27 29
16. Hatayspor 27 29
17. Konyaspor 27 28
18. Gaziantep FK 27 28
19. Pendikspor 27 26
20. İstanbulspor 27 12
Takımlar O P
1. Eyüpspor 24 58
2. Göztepe 24 49
3. Kocaelispor 24 44
4. Bodrumspor 24 42
5. Sakaryaspor 24 40
6. Boluspor 24 39
7. Bandırmaspor 24 39
8. Ahlatçı Çorum FK 24 38
9. Gençlerbirliği 24 33
10. Erzurumspor 24 30
11. Keçiörengücü 24 30
12. Manisa FK 24 28
13. Ümraniye 24 27
14. Şanlıurfaspor 24 23
15. Tuzlaspor 24 23
16. Adanaspor 24 23
17. Altay 24 15
18. Giresunspor 24 7
Takımlar O P
1. Liverpool 26 60
2. M.City 26 59
3. Arsenal 26 58
4. Aston Villa 26 52
5. Tottenham 25 47
6. M. United 26 44
7. Brighton 26 39
8. West Ham United 26 39
9. Wolves 26 38
10. Newcastle 26 37
11. Chelsea 25 35
12. Fulham 26 32
13. Crystal Palace 26 28
14. Bournemouth 25 28
15. Everton 26 25
16. Brentford 26 25
17. Nottingham Forest 26 24
18. Luton Town 25 20
19. Burnley 26 13
20. Sheffield United 26 13
Takımlar O P
1. Real Madrid 26 65
2. Girona 26 59
3. Barcelona 26 57
4. Atletico Madrid 26 52
5. Athletic Bilbao 26 49
6. Real Betis 26 42
7. Real Sociedad 26 40
8. Las Palmas 26 36
9. Valencia 25 36
10. Getafe 26 34
11. Osasuna 26 33
12. Deportivo Alaves 26 29
13. Villarreal 26 29
14. Rayo Vallecano 26 25
15. Sevilla 26 24
16. Mallorca 26 24
17. Celta Vigo 26 21
18. Cadiz 26 18
19. Granada 25 14
20. Almeria 26 9
Günün Karikatürü Tümü