Şeyh Seydâ (KS) El-Cezerî’nin Toplumsal Hayata Etkileri ve Vefatı

Tarih boyunca peygamberler ve onların vârisleri olan kişiler, toplumsal düzen ve bireylerin toplum içindeki yerlerini belirleme ve yönlendirmede en önemli role sahip kişiler olmuştur. Tanıyanlar onu âlim, ârif, mütevazı, diğergam ve misafirperver kişiliğiyle anlatmış ve toplumun büyük kesimini etkilemiş bir kişilik olarak tanımıştır.

TASAVVUF 20.12.2020, 03:50 12.01.2021, 22:26 Ramazan Peri
Şeyh Seydâ (KS) El-Cezerî’nin Toplumsal Hayata Etkileri ve Vefatı

Bu kişiler toplumsal sorunların çözümünde ve anlaşmazlıklarda sözü dinlenen birer arabuluculuk görevi üstlenmişlerdir. Bu durum onların sadece dini değil aynı zamanda sosyal ve politik etkilerinin de olduğunu göstermektedir. Şeyh Seydâ, adından da anlaşılacağı gibi tarikat liderliğinin gereği olan “Şeyh” sıfatını, medrese ilimlerini tahsil edip âlimlik sıfatını kazandığı “Seydâ” ismi gereği Şeyh Seydâ olarak anılmaktadır. Bu iki sıfat hem medrese çevresini hem de tarikat çevresini Şeyh Seydâ nın etrafında toplamıştır. Bundan dolayı da etki alanı daha geniş ve kuşatıcı olmuştur. Gerek kendi zamanında gerekse günümüzde bu etkinin izleri görülmeye devam etmektedir.

Şeyh Seydanın Cenazesi

Güneydoğu Bölgesi’nin yaygın âdetlerinden biri de; sevilen ve saygı gösterilen kimseler adına yemin etme geleneğidir. Günümüzde de hâlâ Şeyh Seydâ’nın adıyla yemin edildiğini görmekteyiz. Toplumun Şeyh Seydâ’ya verdiği önemi bilmek açısından bu âdetin hâlâ devam etmesi önemli bir işarettir. Sevdiği kişileri şahit göstermek adına yapılan bu yemin; Şeyh Seydâ’nın başına yemin olsun ki anlamına gelen “Ser e Şeyh Seydâ” olarak söylenir.[1]

Şeyh Seydâ’nın medrese ve dergâhı, nikâhların kıyıldığı, aile ve aşiretler arasında çıkan kavga ve ihtilafların giderildiği, mahkemelik bazı sorunların bile çözümlendiği, sosyal hayatı da kapsayan dinî bir kurum olarak hizmet vermiştir.[2]

Tanıyanlar onu âlim, ârif, mütevazı, diğergam ve misafirperver kişiliğiyle anlatmış ve toplumun büyük kesimini etkilemiş bir kişilik olarak tanımıştır.[3] Daha çok Doğu ve Güneydoğu Bölgelerinde var olan kan davalarında da Şeyh Seydâ’nın barışı sağlayan ve birleştirici rolünü görmekteyiz. Onun bir kan davasını sona erdirmesinin ardından taraflardan birinin; “Ben onları Allah ’ın emri ve Şeyh’in hatırı için affettim.”[4] demesi Şeyh Seydâ’nın toplumsal barışa etkisini net bir şekilde göstermektedir.

Şeyh Seydâ el-Cezerî’nin Hizmetlerinden Bazıları

Şeyh Seydâ, bazı miskînlere, felçlilere, âmâlara ve ihtiyaç sahiplerine maaş bağlamıştır. Uzaktan gelip parası biten kimseler için de bir fon ayırıp onların memleketlerine dönmelerini sağlamıştır.[5] Akıl hastası, kimsesiz, bakıma muhtaç kimseler onun dergâhına gelmiş, karınları doyrulmuş ve ihtiyaçları giderilmiştir. Hasta ve bakıma muhtaç birçok kimseye Şeyh Seydâ bizzat yemek yedirmiş ve ilgilenmiştir.[6] Tekke ve dergâh hizmetlerinin yanında çeşitli yerlerde özellikle cami yapımına da destek olmuştur. Idil’de inşa edilen ilk cami onun öncülüğünde yapılmıştır. Serdahl köyünde, Cizre merkezde, Beşiri köyünde, Kerboran’ın İzar köyünde medrese, cami yapımı ve onarımında destek ve öncü olmuştur.[7] Yine o; “Hangi hayır camilerin hayrından daha büyüktür/” diyerek şu ayet-i kerimeleri [1-2-3-4-5-6-7] örnek vermiştir:[8] “Allah'ın mescidlerini ancak Allah’a ve âhiret gününe îmân edenler imâr eder.”[9] ve “Mescidler şüphesiz Allah’ındır.”[10]

Şeyh Seydanın Kabri Kubbe

Şeyh Seydâ el- Cezerî’nin Vefatı

Şeyh Seydâ el-Cezerî 8 Şevval 1388/ 7 Ocak 1968 Pazartesi günü Cizre’de vefat etmiştir. Cenazesini yıkama ve kefenleme suretiyle teçhiz işlemleri, ilk ilim mücâzlarından Mele Süleyman-i Hoserî tarafından yapılmıştır.[11] Cenazesi, Cizre’de aile mezarlığına defnedilmiş ve kabrinin üzerine bir kubbe inşâ edilmiştir.[12]

Şeyh Seydâ, çocuklarına şu vasiyette bulunmuştur: "Benden sonra şeyhiniz Nurullah'tır. Çünkü onu hem zâhir hem de bâtında imtihan ettim. İmtihanı başarıyla kazandı." Bu vasiyetten sonra hane halkı dağılmıştır. Hizmet maksadıyla yanında bulunan Hacı Muhammed Bûzi'ye evine dönmesi için izin vermiştir. Yanında yalnızca Hacı Kasım kalmıştır. Kıbleye karşı namaz kılıyormuş gibi oturan Şeyh Seydâ’da hiç ölüm alâmeti yokken Hacı Kasım’ın dokunmasıyla vefat ettiği anlaşılmış ve aile fertlerine bildirilmiştir. Ertesi sabah cenaze işlemleri yapılıp evinin içine defnedilmiştir.[13]

Şeyh Seydâ el-Cezerî’nin vefatından önce belirttiği üzere, vefatından sonra yerine halifesi ve büyük oğlu Şeyh Nurullah Seydâ el-Cezerî 6. postnişin olarak görevi üstlenmiştir. Şeyh Seydâ el-Cezerî’nin tüm halifeleri ve müridleri ona bîât etmişlerdir.[14-8-9-10-11-12-13-14]

Fatih Musa ELMALI ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ 2019

----------------------------------

  [1] Baz, Şeyh Seydâ ve Seydâî Kolu, s. 68.

  [2] Baz, Şeyh Seydâ ve Seydâî Kolu, s. 193.

  [3] 01/07/2018 tarihinde Samandıra İlim ve Sanat Vakfında Ömer Faruk Seyda ile yapılan mülâkat.

  [4] Farkınî, Mektubat, s. 110.

  [5] Farkınî, a.g.e. s. 213.

  [6] Baz, a.g.e. s. 64.

  [7] Farkınî, a.g.e. s. 211

  [8] Farkınî, Mektubat, s. 189.

  [9] Tevbe sûresi, 8/18.

[10] Cin sûresi, 72/18.

[11] Farkınî, Mektubat, s. 42.

[12] Adak, “Seydâ", s. 21.

[13] Yüce, “Cizreli Şeyh Seydâ”, ss.43, 44, 45, 

[14] Farkınî, a.g.e. s. 60.

Yorumlar (0)
Namaz Vakti 01 Şubat 2023
İmsak 06:41
Güneş 08:08
Öğle 13:23
İkindi 16:02
Akşam 18:27
Yatsı 19:49
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 20 48
2. Fenerbahçe 20 44
3. Başakşehir 20 40
4. Beşiktaş 20 39
5. Adana Demirspor 20 37
6. Trabzonspor 20 35
7. Kayserispor 20 29
8. Konyaspor 20 27
9. Alanyaspor 21 25
10. Karagümrük 20 23
11. Gaziantep FK 20 22
12. Ankaragücü 20 22
13. Sivasspor 21 21
14. Antalyaspor 19 21
15. Giresunspor 20 21
16. Hatayspor 19 20
17. Kasımpaşa 20 19
18. İstanbulspor 20 15
19. Ümraniye 20 14
Takımlar O P
1. Samsunspor 21 41
2. Eyüpspor 21 41
3. Bodrumspor 21 38
4. Keçiörengücü 21 37
5. Pendikspor 21 34
6. Rizespor 20 34
7. Bandırmaspor 20 34
8. Sakaryaspor 21 34
9. Boluspor 21 34
10. Göztepe 21 30
11. Manisa FK 20 29
12. Adanaspor 21 22
13. Altay 21 19
14. Tuzlaspor 21 19
15. Erzurumspor 21 18
16. Altınordu 21 17
17. Ö.K Yeni Malatya 21 16
18. Gençlerbirliği 21 13
19. Denizlispor 21 13
Takımlar O P
1. Arsenal 19 50
2. M.City 20 45
3. Newcastle 20 39
4. M. United 20 39
5. Tottenham 21 36
6. Brighton 19 31
7. Fulham 21 31
8. Brentford 20 30
9. Liverpool 19 29
10. Chelsea 20 29
11. Aston Villa 20 28
12. Crystal Palace 20 24
13. Nottingham Forest 20 21
14. Leicester City 20 18
15. Leeds United 19 18
16. West Ham United 20 18
17. Wolves 20 17
18. Bournemouth 20 17
19. Everton 20 15
20. Southampton 20 15
Takımlar O P
1. Barcelona 18 47
2. Real Madrid 18 42
3. Real Sociedad 19 39
4. Atletico Madrid 19 34
5. Villarreal 19 31
6. Real Betis 18 31
7. Rayo Vallecano 19 29
8. Osasuna 19 28
9. Athletic Bilbao 19 26
10. Mallorca 19 25
11. Almeria 19 22
12. Girona 19 21
13. Sevilla 19 21
14. Valencia 18 20
15. Espanyol 19 20
16. Celta Vigo 19 20
17. Real Valladolid 19 20
18. Cadiz 19 19
19. Getafe 19 17
20. Elche 19 6
Günün Karikatürü Tümü