Şeyh Seydâ (KS) El-Cezerî’nin Dünya Hayatı

Şeyh Seydâ kaleme aldığı eser ve mektuplarında özellikle dünya hayatının aldatıcı ve geçiciliği ile ilgili uyarılarda bulunmuştur. Zamanın fitnelerinden korunmak ve tuzaklara düşmemek için takvâ yolunu tercih etmenin önemini belirtmiştir. Dünyayı ucu bucağı görünmeyen bir denize, ona meyleden kişileri de tamahkâr bir yüzücüye benzetmiştir.

TASAVVUF 26.12.2020, 02:03 12.01.2021, 22:23 Ramazan Peri
318
Şeyh Seydâ (KS) El-Cezerî’nin Dünya Hayatı

Dünya Arapça bir kelime olup âhiretin mukâbilinde bu âleme işaret etmek için kullanılan bir kelimedir. Bulunduğumuz âleme dünya denmesinin sebebi onun âhirete nisbetle çok yakın olmasıdır. [1] Gazâlî’ye (ö.505/11n) göre dünya bir kimsenin zevk aldığı, meylettiği ve onun nasibi olan şeylerin ortak adıdır.  [2] 

Tasavvufî düşüncede bâkî olan âhiret hayatının fâni olan dünya hayatına tercih edilmesi tavsiye edilmiştir. Süflî bir hayattan ulvî bir hayata geçiş amaçlanmıştır. Sûfîlerin dünyaya bakışı genellikle onun aldatıcı ve ayartıcı olduğuna dair olmuştur. Genel olarak insanı yaratılış amacından ve âhiret hayatından uzaklaştıran her çeşit araç dünya kavramıyla açıklanmıştır. Bir bakıma insan ile hakikat arasında bir perde olarak düşünülmüştür.

Şeyh Seydâ kaleme aldığı eser ve mektuplarında özellikle dünya hayatının aldatıcı ve geçiciliği ile ilgili uyarılarda bulunmuştur. Zamanın fitnelerinden korunmak ve tuzaklara düşmemek için takvâ yolunu tercih etmenin önemini belirtmiştir. Dünyayı ucu bucağı görünmeyen bir denize, ona meyleden kişileri de tamahkâr bir yüzücüye benzetmiştir. Nereye gitseler boğulacaklarını nereye varsalar helâk olacaklarını belirtmiştir. Müslümana yakışan hareketin; Allah’ın emir ve yasaklarına uymak, ona teslim olmak, dinî ve dünyevî işlerini ona ısmarlamak olduğunu belirtmiştir. [3-1-2-] 

O, mektup ve sohbetlerinde İmam Şafii’nin divanından şiirler de okumuş ve öğütlerde bulunmuştur. Bu divânda bulunan dünya ile ilgili şu beyti de sıklıkla belirtmiştir: “Allah'ın zeki ve uyanık kulları vardır. Dünyayı boşayıp fitnelerden sakındılar. Dünyaya derin bir nazarla bakıp, fark ettiler ki; burası diriler için gerçek bir vatan değildir. Onu derin ve tehlikeli bir deniz kabul edip, salih amelleri kurtuluş için gemi kıldılar.” [4] 

Dünya muhabbetini terketmek, dünyayı terkedip, el etek çekmek anlamına gelmemelidir. Böyle bir hâl miskinliğe sebebiyet verir. Bu konuyu bir tercih meselesi olarak düşünmek gerekirse, dünya muhabbetini terkeden kişi, âhiret muhabbetini tercih etmiş demektir. Diğer bir ifâdeyle Allah sevgisini dünya sevgisine tercih etmiş demektir. Seyyid Sıbgatullah Arvâsî bu meseleyi “gayeyi araca tercih etmek” olarak yorumlamıştır. [5]  Şeyh Seydâ gerçek hicretin kötü ve istenmeyen huylardan, iyi ve övülen huylara doğru olduğunu bildirmiştir. Bu hicrette bir nevi Allah’a ve Rasulüne hicret etmektir. İnsanın dünyanın aldatıcı süsü ve câzibesi içinde yaşamakta olduğunu; ancak bu süs ve câzibenin Allah’a ulaşmakta önemli bir engel teşkil ettiğini belirtmiştir. [6] 

Şeyh Seydâ dünya ve âhireti birbirine kuma olan iki kişiye benzetmiştir. Ona göre, cennet ile cehennemin birleşmeyeceği gibi dünya ile âhiret de birleşmeyecek iki zıt kutuptur. Bunun aksine delil getirenlerin delillerini boş, safsata ve göz boyama olarak nitelendirmiştir. [7] Hem Allah’ı hem de dünyayı isteyen kişinin kötü ve çirkin bir hayal kurduğunu belirtmiştir. [8]  Halifesi Şeyh Fahreddin Arnâsî’ye yazmış olduğu bir mektupta da din ile dünyayı kazanmanın yollarını arayan kişiyi hırsıza benzetmiştir. [9]

Şeyh Seydâ, dünyanın fâni ve tükenip giden bir yer olduğunu her fırsatta belirtmiştir. Elde fırsat varken, hüsrana uğramadan tam manasıyla hazırlanmak [4-5-6-7-8-9] gerektiğini, bu hazırlığın da âhiret azığı olduğunu belirtmiştir. Âhiret için yapılan hazırlığı da kâmil iman, sağlıklı akîde ve sâlih amel olarak sıralamıştır. [10] 

O, dünya hayatında, takvâ ve sâlih amelden başkasının kabirde fayda sağlamayacağını belirtmiştir. Gerisinin yokluk ve yorgunluktan ibâret, batıl ve boş işler olduğunu bildirmiştir. “Nerede köşk sahipleri?” “Nerede hüküm süren efendiler?” Diyerek dünya hayatının geçiciliğini vurgulamıştır. Aksi halde olanları dünyaya aldanmış ahmaklar olarak nitelendirmiştir. [11] 

Sonuç olarak Şeyh Seydâ dünya hayatını derin ve tehlikeli bir deniz gibi düşünmüş ve dünya kavramını deniz metaforuyla açıklamıştır. Dünyaya meyleden ve ileriyi düşünmeyen kimseleri de tamahkâr bir yüzücüye benzetmiştir. Bu denizden sağ salim karaya ulaşmanın yolunu da gemiye benzettiği salih amellerle ifâde etmiştir. Dünya hayatının tehlikesinden korunmanın en önemli yolunu da takva hayatı ve ölümü sıkça hatırlamak olarak bildirmiştir.

Fatih Musa ELMALI ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ 2019

---------------------------

  [1] Âsım Efendi, Kâmûs Tercümesi, c. 6, s. 5745.

  [2] Gazâlî, İhyâu Ulûmi’d-Dîn, çev: Ahmed Serdaroğlu, Bedir Yayınevi, c. 1-4, İstanbul 1989, c. 3, s. 491.

  [3] Farkınî, Mektubat, s. 133.

  [4] Farkınî, a.g.e. s. 155.

  [5] Arvâsî, Minah, s. 90.

  [6] Baz, Şeyh Seydâ veSeydâî Kolu, s. 109.

  [7] Farkınî, a.g.e. s. 145.

  [8] Farkınî, a.g.e. s. 147.

  [9] Farkınî, Mektubat, s. 148.

[10] Farkınî, a.g.e. s. 162.

[11] Farkınî, a.g.e. s. 162.

Yorumlar (0)
15
az bulutlu
Namaz Vakti 27 Ekim 2021
İmsak 05:57
Güneş 07:22
Öğle 12:53
İkindi 15:46
Akşam 18:14
Yatsı 19:34
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 10 24
2. Hatayspor 10 20
3. Beşiktaş 10 20
4. Alanyaspor 10 20
5. Fenerbahçe 10 19
6. Karagümrük 10 18
7. Konyaspor 10 17
8. Galatasaray 10 17
9. Altay 10 15
10. Adana Demirspor 10 13
11. Başakşehir 10 12
12. Gaziantep FK 10 12
13. Öznur Kablo Yeni Malatya 10 12
14. Sivasspor 10 11
15. Kayserispor 10 11
16. Giresunspor 10 9
17. Antalyaspor 10 9
18. Göztepe 10 8
19. Kasımpaşa 10 6
20. Rizespor 10 4
Takımlar O P
1. Ümraniye 10 24
2. Ankaragücü 10 24
3. Eyüpspor 10 20
4. Erzurumspor 10 19
5. Bandırmaspor 10 18
6. Kocaelispor 9 16
7. Tuzlaspor 9 14
8. Gençlerbirliği 9 14
9. Samsunspor 9 12
10. Boluspor 9 11
11. Bursaspor 9 11
12. Menemenspor 10 11
13. İstanbulspor 9 10
14. Denizlispor 9 10
15. Altınordu 10 10
16. Adanaspor 10 9
17. Manisa FK 10 9
18. Ankara Keçiörengücü 9 7
19. Balıkesirspor 9 6
Takımlar O P
1. Chelsea 9 22
2. Liverpool 9 21
3. Man City 9 20
4. West Ham 9 17
5. Brighton 9 15
6. Tottenham 9 15
7. M. United 9 14
8. Everton 9 14
9. Leicester City 9 14
10. Arsenal 9 14
11. Wolverhampton 9 13
12. Brentford 9 12
13. Aston Villa 9 10
14. Watford 9 10
15. Crystal Palace 9 9
16. Southampton 9 8
17. Leeds United 9 7
18. Burnley 9 4
19. Newcastle 9 4
20. Norwich City 9 2
Takımlar O P
1. Real Sociedad 10 21
2. Real Madrid 9 20
3. Sevilla 9 20
4. Atletico Madrid 9 18
5. Real Betis 10 18
6. Osasuna 10 18
7. Athletic Bilbao 10 17
8. Rayo Vallecano 10 16
9. Barcelona 9 15
10. Espanyol 11 14
11. Valencia 10 13
12. Villarreal 10 12
13. Mallorca 10 12
14. Celta de Vigo 10 10
15. Elche 11 10
16. Deportivo Alaves 10 9
17. Cádiz 11 8
18. Granada 9 7
19. Levante 10 5
20. Getafe 10 2
Günün Karikatürü Tümü