Avrupa'nın İkinci Metrosu

17 Ocak 1875 günü, İstanbul'un İlk, Avrupa'nın ise ikinci metrosu olan Şişhane Tünelidir.

BİLİM TEKNOLOJİ 21.09.2020, 01:02 Ramazan Peri
145
Avrupa'nın İkinci Metrosu

17 Ocak 1875 günü, İstanbul'un İlk, Avrupa'nın ise ikinci metrosu olan Şişhane Tüneli'nin açılışında, yıllarca projeye emek verip hayata geçiren mühendis davetliler arasında yer almıyordu.

Tünel, 1875 yılında tamamlanıp hizmete girdiğinde, 1863 yılında açılan Londra Metrosu’ndan sonra Avrupa’nın ikinci metrosu olma özelliğine sahipti. İstanbul halkının bu metro ile tanışma macerası ise Eugene-Henri Gavand isimli bir Fransız mühendisin 1867 yılında İstanbul’u ziyaretiyle başlar. Gavand, bu ziyareti sırasında dönemin önemli merkezlerinden Galata ile Pera yani Karaköy ile Beyoğlu arasında yoğun bir insan trafiği olduğunu fark eder. Bu dönemde Karamliköy İstanbul’un en ön bir finans merkezi konumundaydı ve İstanbul Borsası, bankerler, bankalar, gümrük ve işyerleri bu semtte toplanmıştı. Beyoğlu’nda ise; eğlence mekânları, oteller, lokantalar, elçilik binaları ve konutlar bulunmaktaydı.

Henri_Gavand

Henri Gavand, bu iki merkezdeki insan trafiği ilgili bir araştırma yaptı ve Galata ile Beyoğlu arasında günde yaklaşık 40 bin insanın gidip geldiğini tespit etti. Üstelik bu insanlar oldukça dik ve yorucu bir yokuşu kullanmak zorundaydılar. Gavand, bu iki merkez arasında yerin altından giden ve asansör tipinde bir demiryolu projesinin hem bu insanların işini kolaylaştıracağını hem de kendisine ciddi bir gelir getireceğini düşünerek kolları sıvadı.

Projesini hayata geçirmek üzere Fransa’ya giden Henri Gavand, mali desteği sağladıktan sonra, Tünel’in işletme imtiyazı ve inşaatı için Bâb-ı Âli’ye başvurdu ve 10 Haziran 1869’da Gavand’ın başvurusu kabul edildi. Bir sonraki aşama ise bir şirketin kurulması ve sermayenin temin edilmesiydi. 1870’de tekrar Fransa’ya giden Henri Gavand, daha önce kurduğu bağlantılar sayesinde sermaye sorununu çözdü ve şirketi kurdu. Şirketin adı: “Chemin de Fer Metropolitian de Galata a Pera” yani “Galata’dan Pera’ya İstanbul Metropolitan demiryolu” idi.

Gavand, şirketi kurmuştu fakat başına gelecek olan talihsizliklerden ilki onu bekliyordu: Fransa–Almanya Savaşı…

19 Temmuz 1870’de Fransa ile Almanya arasında savaş çıktı. Üstelik bu savaşta Fransızlar mağlup oldu ve 1 Mart 1871’de de Almanlar, Paris’i işgal etti. Bu durumda Fransa’da hiçbir malî işlem yapılamaz olmuştu. Henri Gavand ise, çaresiz bir şekilde projesini İngiltere’de kuracağı bir şirket ile hayata geçirmeye karar verdi ve “The Metropolitain of Constantinople from Galata to Pera” isimli bir şirket daha kurdu. Bâb-ı Âli’den ise imtiyazı bu şirkete vermelerini talep etti. Fakat bu işlemin gerçekleşmesi Henri Gavand’ın tahmin ettiğinden çok daha uzun sürecekti zira Osmanlı şirket kanunları Fransız yasalarına göre düzenlenmişti. Kurulan bu yeni şirket için İngiliz kanunlarına göre bir düzenleme yapılmalıydı ve bu da oldukça uzun bir süre gerektiren bir çalışmaydı. Oysaki Gavand’ın hiç vakti yoktu, çünkü yapılan sözleşme gereği işin başlaması için bir süre tanınmıştı ve bu süre zarfında çalışmaların başlamaması durumunda sözleşme iptal edilecekti. Sözleşmesinin iptalini engellemek isteyen Gavand, göstermelik de olsa bazı istimlâkler ve kazılar yaptı.

Avrupanın_İkinci_Metrosu

9 Eylül 1871 tarihine gelindiğinde İngiliz şirketlerine göre gerekli düzenlemeler yapılarak yeni şirketin imtiyazı verildi. Fakat Henri Gavand’ın talihsizliği bununla da aşılacak gibi değildi. Bu sefer de başka bir sorun gündeme geldi. 7 Eylül 1871 tarihinde Sadrazam Âli Paşa vefat etmişti. Âli Paşa, Gavand’ın yapmak istediği metro projesine en fazla desteği veren kişiler arasında yer alıyordu ve Âli Paşa’nın demiryolu yapımı konusunda son derece olumlu fikirlere sahip olduğu da herkesçe malum idi.

Âli Paşa’nın vefatından sonra yerine geçen Mahmut Nedim Paşa ise, Tünel ile ilgili tüm kayıtların gözden geçirilmesini istedi ve bu Henri Gavand’ın önüne çıkan bir başka sorun olarak kayıtlara geçmişti.

4 Nisan 1872’de bu süreç de bitti ve artık Henri Gavand, Tünel çalışmalarına başlayabilecekti. Projesi 1869’da onaylanan Gavand, şirketin kuruluşu için gereken izini ancak 1872 tarihinde alabilmişti. Tüm olumsuzluklara rağmen Henri Gavand, ortaya 555 m. uzunluğunda, 4,90 m. yüksekliğinde, 6,70 m. çapında ve 626 m. uzunluğunda demiryolunun döşendiği bir tünel çıkardı.

Kasım 1874’te tamamlanan Tünel’in açılışı ise 17 Ocak 1875’te gerçekleşti. Ancak Kasım ayında, henüz Tünel’in deneme seferleri devam etmekteyken yeni bir gelişme yaşandı. Belki de Henri Gavand’ın “daha ne olabilir ki” dediği anda Henri Gavand’ın mali destek aldığı ve projenin ortağı olan İngiliz şirket, Tünel’in gelirlerini tek başına elinde tutmak istedi ve Gavand’ı Tünel projesinden uzaklaştırdı…

17 Ocak 1875 tarihinde gerçekleşen törende bir kişi davetli değildi ve davetlilerden hiç biri bu kişinin yokluğunu fark etmedi bile. Bu kişi Tünel projesini hayata geçirmek için bin bir türlü soruna karşı mücadele veren Eugene-Henri Gavand idi. Gavand, eserinin açılış törenini halkın arasından izledi. İbrahim Özdemir

Avrupanın_İkinci_Metrosu

Yorumlar (0)
4
açık
Namaz Vakti 27 Şubat 2021
İmsak 06:10
Güneş 07:35
Öğle 13:22
İkindi 16:27
Akşam 18:59
Yatsı 20:18
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 25 54
2. Beşiktaş 25 54
3. Fenerbahçe 25 51
4. Trabzonspor 25 48
5. Alanyaspor 25 42
6. Hatayspor 25 42
7. Gaziantep FK 26 40
8. Karagümrük 25 37
9. Antalyaspor 25 33
10. Göztepe 25 32
11. Konyaspor 25 31
12. Sivasspor 24 31
13. Malatyaspor 26 31
14. Kasımpaşa 25 29
15. Rizespor 25 27
16. Kayserispor 25 25
17. Erzurumspor 25 25
18. Başakşehir 25 24
19. Denizlispor 26 21
20. Gençlerbirliği 25 21
21. Ankaragücü 24 20
Takımlar O P
1. Giresunspor 23 53
2. Samsunspor 23 49
3. İstanbulspor 23 43
4. Altınordu 23 41
5. Adana Demirspor 23 39
6. Ankara Keçiörengücü 23 38
7. Altay 23 38
8. Tuzlaspor 23 38
9. Bandırmaspor 23 31
10. Bursaspor 23 31
11. Ümraniye 23 31
12. Adanaspor 23 26
13. Menemenspor 23 26
14. Balıkesirspor 23 24
15. Boluspor 23 23
16. Akhisar Bld.Spor 23 19
17. Ankaraspor 23 14
18. Eskişehirspor 23 7
Takımlar O P
1. Man City 25 59
2. M. United 25 49
3. Leicester City 25 49
4. West Ham 25 45
5. Chelsea 25 43
6. Liverpool 25 40
7. Everton 24 40
8. Aston Villa 23 36
9. Tottenham 24 36
10. Leeds United 25 35
11. Arsenal 25 34
12. Wolverhampton 25 33
13. Crystal Palace 25 32
14. Southampton 25 30
15. Burnley 25 28
16. Brighton 25 26
17. Newcastle 25 25
18. Fulham 25 22
19. West Bromwich 25 14
20. Sheffield United 25 11
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 23 55
2. Real Madrid 24 52
3. Barcelona 24 50
4. Sevilla 23 48
5. Real Sociedad 24 41
6. Villarreal 24 37
7. Real Betis 24 36
8. Levante 25 32
9. Athletic Bilbao 24 30
10. Granada 24 30
11. Celta de Vigo 24 29
12. Valencia 24 27
13. Osasuna 24 25
14. Cádiz 24 25
15. Getafe 24 24
16. Deportivo Alaves 24 22
17. Eibar 24 21
18. Real Valladolid 24 21
19. Elche 23 21
20. Huesca 24 19
Günün Karikatürü Tümü