Esneme ve Aksırma Adabı

Halk arasında “hapşırma” diye de bilinen “aksırma”  ise bilhassa nefes kaslarının basınçlı hareketiyle kişinin içerisindeki havayı bir anda ağız ve burun yoluyla şiddetlice dışarı atmasıdır.

İSLAM VE KÜLTÜR 21.09.2020, 18:36 Ramazan Peri
Esneme ve Aksırma Adabı

Malum olduğu üzere esnemek, uyukusuzluk, yorgunluk veya can sıkıntısı sebebiyle kişinin gayr-i iradi bir şekilde ağzını açarak uzunca nefes alıp vermesidir. Bu hal, bir bakıma dalgınlık ve gaflet göstergesidir.

Halk arasında “hapşırma” diye de bilinen “aksırma”  ise bilhassa nefes kaslarının basınçlı hareketiyle kişinin içerisindeki havayı bir anda ağız ve burun yoluyla şiddetlice dışarı atmasıdır. Aksırmak vucutta meydana gelen bir zorlama sonucu olur ve bu ihtiyacı duyan kimse aksırdığı an ferahlar. Dolayısıyla bu durum esnemenin akisne vucut için bir zindelik vesilesidir. Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem de aksırmanın Allah Teâlâ’nın hoşlandığı bir durum olduğuna esnemenin ise  şeytandan geldiğine dikkat çekerek “…Sizden biriniz eseneyeceği zaman gücü nisbetinde onu gidermeye çalışsın. (Ağzını açarak hah demesin). Çünkü bir kimse esnediğinde şeytan ona güler[1] buyurmuş, bir başka rivayette ise, “Biriniz esnediğinde eliyle ağzını tutsun. Zira şeytan onun ağzın girer[2] diye uyarmıştır.

Hadis-i şerifte şeytandan geldiğine dikkat çekilen esneme, genellikle çok yiyip içmek, karnı tıka basa doldurmak, hareketsizlik, uyku ve şehvet halinin öne geçmesi gibi durumlardan kaynaklanır. Ayrıca esnemeye sebep olan şeylerden her biri şeytanın hoşlandığı şeyler olduğu için şeytan esneyene güler, hatta ağzından içeri girmek suretiyle adeta onu esir almaya çalışır. Bu sebeple esnemek hoş karşılanmamış, mümkün mertebe önüne geçilmesi tavsiye edilmiş, her şeye rağmen engellenemediği durumlarda, ağzın el ile kapatılması gerektiği ifade edilmiştir.

Allah Teâlâ’nın kullarına bir ihsanı olduğu anlaşılan aksırma âdâbıyla ilgili Resûlullah’ın tavsiyelerine gelince, bu hususta Efendimiz buyuruyor ki: “Sizden biriniz aksırdığı zaman, ‘elhamdülillah’ desin. Kardeşi veya arkadaşı da ona: Yerhamükellah diye mukabelede bulunsun. Aksıran ise, ‘yehdîkümullahu ve yuslihu bâleküm (Allah sizi hidayette kılsın ve kalbinizi ıslah etsin)’, desin.”[3]

Aksırma, beyin, burun ve boğazla alâkalı ise de gerçekte bütün uzuvlar ondan etkilenir ve sarsılır neticede bu durum vücudun zindelik ve sağlık vesilesi olarak kabul edilir. Sağlık ise en büyük nimettir. Her nimete hamd ve şükür gerekir. İşte bu sebeple aksırma nimetine karşı da Allah’a hamdedilir. Ayrıca hamd eden kimseyi de yanındaki mümin kardeşlerinin “yerhamukellah” diye adeta tebrik etmeleri tavsiye edilmiştir. Aksırdığında hamdetmeyene ise mukabelede bulunmaya gerek yoktur. Nitekim Enes radıyallahu anh diyor ki, Nebî sallallahu aleyhi ve sellem’in yanında iki kişi aksırdı. Efendimiz onlardan birine “yerhamükellah” dedi, diğerine ise söylemedi. Hakkında yerhamükellah ifadesini kullanılmayan kişi:

– Filân kimse aksırdı, ona “yerhamükellah” dedin; ben aksırdım, benim için bunu söylemedin deyince,  Peygamberimiz sallallahu aleyhi ve sellem:

“O kişi ‘elhamdülillah’ dedi, sen ise bunu söylemedin” buyurdu.[4]

Ayrıca nezle sebebiyle çokça aksıran kimseye de her aksırmasında mukabele edilmesi gerekmez. Zira hadîsi şerifte bu duruma şöyle açıklık getirilmektedir: “Kardeşine üç kez “yerhamukellah” de, şayet üçten fazla hapşırırsa artık o nezle olmuş demektir.”[5]

Diğer taraftan toplumumuzda aksırana “çok yaşa” demenin ve bunun karşılığında “sen de gör” diye mukabelede bulunmanın sünnetle ve İslâmî muâşeretle bir alâkası yoktur.

Bütün bunlarla birlikte aksırma esnasında kişinin eliyle veya bir mendille ağzını kapatması ve aşırı derecede ses çıkarmaması sünnete uygun bir davranıştır. Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem’in aksırırken ağzını bazı kere elleriyle, bazan da bir mendille kapattığı ve sesini de oldukça kıstığı belirtilmektedir.[6]

 

[1]     Buhârî, Edeb, 125; Tirmizî, Edeb, 7.

[2]     Müslim, Zühd, 57, 58; Ebû Dâvûd, Edeb, 89.

[3]     Buhârî, Edeb 126; Tirmizî, Edeb 3.

[4]     Buhârî, Edeb 127; Müslim, Zühd 53..

[5]     Ebû Dâvûd, Edeb, 92; Tirmizî, Edeb, 5.

[6]     Bk. Ebû Dâvûd, Edeb, 98; Tirmizî, Edeb, 6.

Yorumlar (0)
15
açık
Namaz Vakti 18 Temmuz 2024
İmsak 03:48
Güneş 05:40
Öğle 13:15
İkindi 17:13
Akşam 20:40
Yatsı 22:24
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 38 102
2. Fenerbahçe 38 99
3. Trabzonspor 38 67
4. Başakşehir 38 61
5. Kasımpasa 38 56
6. Beşiktaş 38 56
7. Sivasspor 38 54
8. Alanyaspor 38 52
9. Rizespor 38 50
10. Antalyaspor 38 49
11. Gaziantep FK 38 44
12. A.Demirspor 38 44
13. Samsunspor 38 43
14. Kayserispor 38 42
15. Hatayspor 38 41
16. Konyaspor 38 41
17. Ankaragücü 38 40
18. Karagümrük 38 40
19. Pendikspor 38 37
20. İstanbulspor 38 16
Takımlar O P
1. Eyüpspor 34 75
2. Göztepe 34 70
3. Sakaryaspor 34 60
4. Bodrumspor 34 57
5. Ahlatçı Çorum FK 34 56
6. Kocaelispor 34 55
7. Boluspor 34 53
8. Gençlerbirliği 34 51
9. Bandırmaspor 34 50
10. Erzurumspor 34 44
11. Ümraniye 34 43
12. Manisa FK 34 40
13. Keçiörengücü 34 40
14. Adanaspor 34 39
15. Şanlıurfaspor 34 38
16. Tuzlaspor 34 38
17. Altay 34 10
18. Giresunspor 34 7
Takımlar O P
1. M.City 38 91
2. Arsenal 38 89
3. Liverpool 38 82
4. Aston Villa 38 68
5. Tottenham 38 66
6. Chelsea 38 63
7. Newcastle 38 60
8. M. United 38 60
9. West Ham United 38 52
10. Crystal Palace 38 49
11. Brighton 38 48
12. Bournemouth 38 48
13. Fulham 38 47
14. Wolves 38 46
15. Everton 38 40
16. Brentford 38 39
17. Nottingham Forest 38 32
18. Luton Town 38 26
19. Burnley 38 24
20. Sheffield United 38 16
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 95
2. Barcelona 38 85
3. Girona 38 81
4. Atletico Madrid 38 76
5. Athletic Bilbao 38 68
6. Real Sociedad 38 60
7. Real Betis 38 57
8. Villarreal 38 53
9. Valencia 38 49
10. Deportivo Alaves 38 46
11. Osasuna 38 45
12. Getafe 38 43
13. Celta Vigo 38 41
14. Sevilla 38 41
15. Mallorca 38 40
16. Las Palmas 38 40
17. Rayo Vallecano 38 38
18. Cadiz 38 33
19. Almeria 38 21
20. Granada 38 21
Günün Karikatürü Tümü