Esneme ve Aksırma Adabı

Halk arasında “hapşırma” diye de bilinen “aksırma”  ise bilhassa nefes kaslarının basınçlı hareketiyle kişinin içerisindeki havayı bir anda ağız ve burun yoluyla şiddetlice dışarı atmasıdır.

İSLAM VE KÜLTÜR 21.09.2020, 18:36 Ramazan Peri
111
Esneme ve Aksırma Adabı

Malum olduğu üzere esnemek, uyukusuzluk, yorgunluk veya can sıkıntısı sebebiyle kişinin gayr-i iradi bir şekilde ağzını açarak uzunca nefes alıp vermesidir. Bu hal, bir bakıma dalgınlık ve gaflet göstergesidir.

Halk arasında “hapşırma” diye de bilinen “aksırma”  ise bilhassa nefes kaslarının basınçlı hareketiyle kişinin içerisindeki havayı bir anda ağız ve burun yoluyla şiddetlice dışarı atmasıdır. Aksırmak vucutta meydana gelen bir zorlama sonucu olur ve bu ihtiyacı duyan kimse aksırdığı an ferahlar. Dolayısıyla bu durum esnemenin akisne vucut için bir zindelik vesilesidir. Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem de aksırmanın Allah Teâlâ’nın hoşlandığı bir durum olduğuna esnemenin ise  şeytandan geldiğine dikkat çekerek “…Sizden biriniz eseneyeceği zaman gücü nisbetinde onu gidermeye çalışsın. (Ağzını açarak hah demesin). Çünkü bir kimse esnediğinde şeytan ona güler[1] buyurmuş, bir başka rivayette ise, “Biriniz esnediğinde eliyle ağzını tutsun. Zira şeytan onun ağzın girer[2] diye uyarmıştır.

Hadis-i şerifte şeytandan geldiğine dikkat çekilen esneme, genellikle çok yiyip içmek, karnı tıka basa doldurmak, hareketsizlik, uyku ve şehvet halinin öne geçmesi gibi durumlardan kaynaklanır. Ayrıca esnemeye sebep olan şeylerden her biri şeytanın hoşlandığı şeyler olduğu için şeytan esneyene güler, hatta ağzından içeri girmek suretiyle adeta onu esir almaya çalışır. Bu sebeple esnemek hoş karşılanmamış, mümkün mertebe önüne geçilmesi tavsiye edilmiş, her şeye rağmen engellenemediği durumlarda, ağzın el ile kapatılması gerektiği ifade edilmiştir.

Allah Teâlâ’nın kullarına bir ihsanı olduğu anlaşılan aksırma âdâbıyla ilgili Resûlullah’ın tavsiyelerine gelince, bu hususta Efendimiz buyuruyor ki: “Sizden biriniz aksırdığı zaman, ‘elhamdülillah’ desin. Kardeşi veya arkadaşı da ona: Yerhamükellah diye mukabelede bulunsun. Aksıran ise, ‘yehdîkümullahu ve yuslihu bâleküm (Allah sizi hidayette kılsın ve kalbinizi ıslah etsin)’, desin.”[3]

Aksırma, beyin, burun ve boğazla alâkalı ise de gerçekte bütün uzuvlar ondan etkilenir ve sarsılır neticede bu durum vücudun zindelik ve sağlık vesilesi olarak kabul edilir. Sağlık ise en büyük nimettir. Her nimete hamd ve şükür gerekir. İşte bu sebeple aksırma nimetine karşı da Allah’a hamdedilir. Ayrıca hamd eden kimseyi de yanındaki mümin kardeşlerinin “yerhamukellah” diye adeta tebrik etmeleri tavsiye edilmiştir. Aksırdığında hamdetmeyene ise mukabelede bulunmaya gerek yoktur. Nitekim Enes radıyallahu anh diyor ki, Nebî sallallahu aleyhi ve sellem’in yanında iki kişi aksırdı. Efendimiz onlardan birine “yerhamükellah” dedi, diğerine ise söylemedi. Hakkında yerhamükellah ifadesini kullanılmayan kişi:

– Filân kimse aksırdı, ona “yerhamükellah” dedin; ben aksırdım, benim için bunu söylemedin deyince,  Peygamberimiz sallallahu aleyhi ve sellem:

“O kişi ‘elhamdülillah’ dedi, sen ise bunu söylemedin” buyurdu.[4]

Ayrıca nezle sebebiyle çokça aksıran kimseye de her aksırmasında mukabele edilmesi gerekmez. Zira hadîsi şerifte bu duruma şöyle açıklık getirilmektedir: “Kardeşine üç kez “yerhamukellah” de, şayet üçten fazla hapşırırsa artık o nezle olmuş demektir.”[5]

Diğer taraftan toplumumuzda aksırana “çok yaşa” demenin ve bunun karşılığında “sen de gör” diye mukabelede bulunmanın sünnetle ve İslâmî muâşeretle bir alâkası yoktur.

Bütün bunlarla birlikte aksırma esnasında kişinin eliyle veya bir mendille ağzını kapatması ve aşırı derecede ses çıkarmaması sünnete uygun bir davranıştır. Peygamber Efendimiz sallallahu aleyhi ve sellem’in aksırırken ağzını bazı kere elleriyle, bazan da bir mendille kapattığı ve sesini de oldukça kıstığı belirtilmektedir.[6]

 

[1]     Buhârî, Edeb, 125; Tirmizî, Edeb, 7.

[2]     Müslim, Zühd, 57, 58; Ebû Dâvûd, Edeb, 89.

[3]     Buhârî, Edeb 126; Tirmizî, Edeb 3.

[4]     Buhârî, Edeb 127; Müslim, Zühd 53..

[5]     Ebû Dâvûd, Edeb, 92; Tirmizî, Edeb, 5.

[6]     Bk. Ebû Dâvûd, Edeb, 98; Tirmizî, Edeb, 6.

Yorumlar (0)
4
açık
Namaz Vakti 27 Şubat 2021
İmsak 06:10
Güneş 07:35
Öğle 13:22
İkindi 16:27
Akşam 18:59
Yatsı 20:18
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 25 54
2. Beşiktaş 25 54
3. Fenerbahçe 25 51
4. Trabzonspor 25 48
5. Alanyaspor 25 42
6. Hatayspor 25 42
7. Gaziantep FK 26 40
8. Karagümrük 25 37
9. Antalyaspor 25 33
10. Göztepe 25 32
11. Konyaspor 25 31
12. Sivasspor 24 31
13. Malatyaspor 26 31
14. Kasımpaşa 25 29
15. Rizespor 25 27
16. Kayserispor 25 25
17. Erzurumspor 25 25
18. Başakşehir 25 24
19. Denizlispor 26 21
20. Gençlerbirliği 25 21
21. Ankaragücü 24 20
Takımlar O P
1. Giresunspor 23 53
2. Samsunspor 23 49
3. İstanbulspor 23 43
4. Altınordu 23 41
5. Adana Demirspor 23 39
6. Ankara Keçiörengücü 23 38
7. Altay 23 38
8. Tuzlaspor 23 38
9. Bandırmaspor 23 31
10. Bursaspor 23 31
11. Ümraniye 23 31
12. Adanaspor 23 26
13. Menemenspor 23 26
14. Balıkesirspor 23 24
15. Boluspor 23 23
16. Akhisar Bld.Spor 23 19
17. Ankaraspor 23 14
18. Eskişehirspor 23 7
Takımlar O P
1. Man City 25 59
2. M. United 25 49
3. Leicester City 25 49
4. West Ham 25 45
5. Chelsea 25 43
6. Liverpool 25 40
7. Everton 24 40
8. Aston Villa 23 36
9. Tottenham 24 36
10. Leeds United 25 35
11. Arsenal 25 34
12. Wolverhampton 25 33
13. Crystal Palace 25 32
14. Southampton 25 30
15. Burnley 25 28
16. Brighton 25 26
17. Newcastle 25 25
18. Fulham 25 22
19. West Bromwich 25 14
20. Sheffield United 25 11
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 23 55
2. Real Madrid 24 52
3. Barcelona 24 50
4. Sevilla 23 48
5. Real Sociedad 24 41
6. Villarreal 24 37
7. Real Betis 24 36
8. Levante 25 32
9. Athletic Bilbao 24 30
10. Granada 24 30
11. Celta de Vigo 24 29
12. Valencia 24 27
13. Osasuna 24 25
14. Cádiz 24 25
15. Getafe 24 24
16. Deportivo Alaves 24 22
17. Eibar 24 21
18. Real Valladolid 24 21
19. Elche 23 21
20. Huesca 24 19
Günün Karikatürü Tümü