29.07.2021, 17:03

Önce akıl mı, İlim mi?

Akıl elbette önemlidir. Akıllı kişi muhatap ve mükelleftir.

Akıl sahibi tefrik eder, temyiz eder, önermede bulunur, tefekkür eder, tasavvur eder, kasdeder, azmeder, iradesini kullanır, nefse karşı koyar, büyüğünü küçüğünü tanır, hatalarından ders alır, nefsini daha iyisini yapmaya iknaya çalışır.

İlim, bir şeyin mahiyetini idrak etmektir. İlim, eşyanın hakikatine uygun olana denir.

(Cürcânî, et-Ta’rîfât, s. 155.)

Bu manada ancak Allah’ın ilmine ilim denir. Zira söylediği ile söylenilenin %100 doğru olan ancak Allah’ın hükümleri ve buyruklarıdır.

İlim doğru ve isabetli ise ilimdir.

İlim kesinse ilimdir.

Bir bilgi kesin değilse zandır, o bilgiye zannî bilgi denir. Allah Teâlâ şöyle buyurmuştur:

“Onların (insanların) çoğu sırf bir zan ardında gider. Fakat zan, hakdan hiç bir şey ifade etmez.”

(Yûnus sûresi 10/36.)

İlim daha önemlidir.

Akıl, ilim sayesinde muhatap ve mükellef olduğunu öğrenir. Akıl, ilim sayesinde hakkı-batılı, hayrı-şerri, iyiyi-kötüyü, faydalıyı-zararlıyı öğrendikten sonra tefrik ve temyiz edebilir, ilim sayesinde hüküm çıkarma kabiliyeti varsa hüküm çıkarabilir.

Akıl göze benzer, ilim ışığa benzer. Işık olursa göz görebilir. Akıl, hakikati ilim ışığı sayesinde görebilir.

Ehl-i Sünnete göre vahiy (kesin bilgi) metbû’/kendisine uyulandır; akıl, tabi/uyandır.

Aklın doğru bilgiye yani vahye, nakle uyması, vahyin sahibi Allah Teâlâ’ya uyması demektir.

Akıl ile ilim münakaşa etmiş. En sonunda ilim, akla, “Allah’ın akıl diye bir sıfatı var mı? Akıl diye bir sıfatı yoktur ama ilim diye bir sıfatı vardır” deyince akıl pes etmiş, dönmüş ilmin başını öpmüştür.

Akıl, mahlûktur. Her mahlûk acizdir. Akıl da mahlûk olduğuna göre akıl da acizdir. Her âcizin işi acziyeti ifade eder. Akıl da âciz olduğuna göre, aklın, doğru bilgi olmadan tespitleri ve teşhisleri isabetli olmaz.

Müctehidin aklı da nakil sayesinde yani doğru ilim sayesinde kıyas yoluyla hüküm çıkarabilmektedir.

Akla Gereken Şeyler

1. Önce akıl kendi aczini bilip idrak etmeli, âciz olmayan Allah’ın ilmine müracaat etmelidir.

2. Aklın, aklı yaratan Allah Teâlâ’nın ilmine ve öğretip eğittiği Hz. Peygamber’in (s.a.s.) ilmine müracaat etmesi ve sadece aklıyla hükmetmemesi, müctehid ise fıkıh usulü ile nakle müracaat ederek hüküm çıkarması, müctehid değilse müçtehidin çıkardığı icmaya muhalif olmayan hükmüne uyması gerekir.

3. Akıl, bu bilgilerle nefsini terbiye ederek kendisine tabi kılmalı, aklını da imanına yani Kitap ve Sünnet gerçeklerine tabi kalmalıdır.

“Akıl da bir tarla gibi, ekilmeye ve bakılmaya ihtiyaç duyar.”

(Cicero)

4. Akıl, kendisinden daha akıllı, daha bilgili, daha tecrübeli ve basiretlilerden istifade etmelidir.

“Akıl, akıl olduğundandır ki işlerin sonunu (ilim ve basiret ışığıyla) görür; sonu görmeyen akıl, nefis kesilir.”

(Mevlana)

“Ham düşünceleri, ancak akıl (ilim ve tecrübe ateşiyle) pişirir.”

(Firdevsî)

5. Akıllı kişi, ilmi kimden, nereden, nasıl alacağını, kimlere ne soracağını, kimlerle ve neleri istişare edeceğini bilmeli, en önemlisi, nasıl ve nerede kullanacağını bilmelidir.

“Bir insanın aklı, bilgisine göre değil, bilgi edinme yeteneğine göre ölçülür.”

(Bernard Shaw)

“Aklın üç belirtisi vardır: İyi düşünmek, iyi söylemek, iyi yapmak.”

(Demokritos)

6. Akıllı kişi, aklını kullanmalıdır.

Kullanılmayan akıl yok hükmündedir. Aklın çalışması, doğru bilgilerden ve bilgililerden, özellikle tecrübelilerden istifade etmesidir. Aklın belirtisi, işi sözünden fazla olmasıdır.

“Bir akıl iyidir, ama iki akıl daha iyidir.”

(Anton Çehov)

“Akıllı bir kimse, düşmanından da akıl öğrenmeyi ihmal etmez.”

(Beydaba)

“Akıl tamamlandığı zaman, söz azalır.”

(Hz. Ali r.a.)

7. Akıl, düşünmenin malzemesinin bilgi olduğunu bilip bilgi sahibi olduktan sonra düşünmeli, düşünenlerle beraber düşünmeli sonra karar vermelidir.

Bilgiler ve tecrübeler, ekmeğin malzemesi gibidir; aklın bilgiyi ve tecrübeyi çalıştırıp düşünmesi de pişirmesi gibidir. Ekmeğin malzemesi olmadan pişirme olmadığı ve pişirme olmadan da ekmek olmadığı gibi, aklın çalışması bilgiyle düşünmeyi birleştirmesi ve bundan sonra da karar vermesidir.

“İyi fikirler, bilgi olmadıkça iyi kararları garantilemez ve iyi bir bilgi seviyesi, iyi bir fikir olmadan pek işe yaramaz. İyi bir karar; iyi bir fikir ve iyi bir bilgi birikiminin evliliğinden doğan sağlıklı bir çocuktur.”

(Andrew Roy Duncan)

Yorumlar (0)
9
parçalı az bulutlu
Namaz Vakti 01 Aralık 2021
İmsak 06:32
Güneş 08:02
Öğle 12:58
İkindi 15:22
Akşam 17:44
Yatsı 19:09
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 14 36
2. Konyaspor 14 26
3. Hatayspor 14 26
4. Fenerbahçe 14 24
5. Alanyaspor 14 24
6. Başakşehir 14 22
7. Karagümrük 14 22
8. Galatasaray 14 22
9. Adana Demirspor 14 20
10. Beşiktaş 14 20
11. Antalyaspor 14 18
12. Gaziantep FK 14 18
13. Altay 14 17
14. Sivasspor 14 16
15. Giresunspor 14 16
16. Kayserispor 14 16
17. Öznur Kablo Yeni Malatya 14 13
18. Göztepe 14 11
19. Kasımpaşa 14 10
20. Rizespor 14 10
Takımlar O P
1. Ümraniye 13 27
2. Ankaragücü 14 27
3. Eyüpspor 14 27
4. Bandırmaspor 13 25
5. Erzurumspor 12 25
6. İstanbulspor 13 20
7. Tuzlaspor 12 20
8. Kocaelispor 13 20
9. Samsunspor 13 19
10. Adanaspor 14 18
11. Menemenspor 13 17
12. Gençlerbirliği 13 17
13. Boluspor 13 16
14. Denizlispor 13 15
15. Bursaspor 13 14
16. Manisa FK 14 14
17. Ankara Keçiörengücü 13 13
18. Altınordu 14 13
19. Balıkesirspor 13 7
Takımlar O P
1. Chelsea 13 30
2. Man City 13 29
3. Liverpool 13 28
4. West Ham 13 23
5. Arsenal 13 23
6. Wolverhampton 13 20
7. Tottenham 12 19
8. M. United 13 18
9. Brighton 13 18
10. Leicester City 13 18
11. Brentford 13 16
12. Crystal Palace 14 16
13. Aston Villa 13 16
14. Everton 13 15
15. Leeds United 14 15
16. Southampton 13 14
17. Watford 13 13
18. Norwich City 14 10
19. Burnley 12 9
20. Newcastle 14 7
Takımlar O P
1. Real Madrid 14 33
2. Atletico Madrid 14 29
3. Real Sociedad 15 29
4. Sevilla 14 28
5. Real Betis 15 27
6. Rayo Vallecano 15 24
7. Barcelona 14 23
8. Athletic Bilbao 14 20
9. Espanyol 15 20
10. Osasuna 15 20
11. Valencia 15 19
12. Villarreal 14 16
13. Celta de Vigo 15 16
14. Mallorca 15 16
15. Deportivo Alaves 14 14
16. Granada 14 12
17. Elche 15 12
18. Cádiz 15 12
19. Getafe 15 10
20. Levante 15 7
Günün Karikatürü Tümü