Osmanlı Devletinin Kuruluş ve Anadolu Siyaseti

TARİH 05.09.2020, 23:59 06.09.2020, 00:17 Ramazan Peri
Osmanlı Devletinin Kuruluş ve Anadolu Siyaseti

Moğol istilasından kaçan beylikler, uzun süre Moğollara bağlı yaşadılar. Zamanla zayıflayan bu devlete karşı bağımsızlıklarını kazanmaya çalışan beyliklerden birisi de Osmanlılardı.

Osmanlı beyliği Orhan Bey dönemine kadar genel olarak fetih hareketlerinde bulundu. Çünkü diğerlerine göre küçük olan bu beylik Bizans’a karşı yürüttüğü seferler neticesinde yavaş yavaş büyümeye başladı.

Orhan Bey döneminden itibaren bir devlet hüviyetine kavuşan Osmanlılar, 1340 yılına kadar sadece Bizans üzerine seferler düzenlerlerken, bu tarihten itibaren Anadolu’ya da yönelmeleri gerektiğinin farkına varmaya başladılar. Bunun iki önemli sebebi vardı:

1.Bütün Türk devletlerinde yerleşik bulunan “önder devlet” olma ideali yani cihana hâkim olma anlayışının olması.

2.Bizans’tan alınan yerlere kendi nüfusunu yerleştiren Osmanlılar, bu fetihlere yetecek bir nüfus bulma gereksinimi duyması.

Orhan Bey sadece kendi nüfusunun bu iskâna yetmeyeceğini düşündüğü için, Anadolu beyliklerinin de bir şekilde kendi idaresi altına girmesi gerektiğini düşünüyordu.

Orhan Bey’le başlayan bu strateji I. Murad’la devam etti. Fakat I. Murad döneminde Orhan Bey dönemine nazaran daha fazla toprak Osmanlı idaresine alındı. Belirttiğimiz gibi Anadolu siyaseti Orhan Bey döneminde olduğu gibi I. Murad döneminde de çatışmaya girmeden sulhçu bir anlayışla devam ediyordu. Nitekim Hamitoğulları’ndan toprak satın alınması, Germiyanoğulları’ndan çeyiz yoluyla toprak elde edilmesi bu siyasetin bir gereğiydi. Bununla beraber gittikçe güçlenen Osmanlılar karşısında Anadolu beylikleri de, Osmanlılarla dostça geçinmenin çarelerini arıyorlardı.

Yıldırım Beyazıd dönemi Anadolu siyaseti açısından bir dönüm noktası olmuştur. Çünkü artık Osmanlılar bu politikalarını açıkça ortaya koymaya başladılar. Bu dönemdeki politika Anadolu’yu bir Osmanlı vilayeti haline getirmektir. Yani merkeziyetçi bir yapıya büründürmekti.

Ayrıca Mısır halifesinin Sultan Beyazıd’a verdiği “Sultanû-r Rum” yani “Anadolu Sultanı” unvanı bu politikaya bir zemin hazırladı.

Ankara Savaşı sonrası Anadolu bir parçalanma sürecine girdi. Timur birçok Anadolu beyliğinin tekrar bağımsız hale gelmesine sebep oldu. Dolayısıyla Sultan Beyazıd döneminde büyük oranda kurulan Anadolu Türk Birliği tekrar parçalandı. Bu parçalanma Fetret Devri’nin uzun sürmesine de neden oldu.

Osmanlı Devleti’nin ikinci kurucusu sayılan I. Mehmed’le birlikte Anadolu üzerinde yeni bir politika izlenmeye başlandı. Artık Osmanlı Devleti kaybettiği toprakları yeniden kazanma çabasına girdi. Anadolu’yu tekrar bir çatı altında toplanan fikri yeniden hayat buldu. Bu dönem bir şekilde toparlanma, durumu düzeltme dönemiydi. Timur’un bağımsızlıklarını verdiği beylikler artık tekrar itaat altına alındı.

II. Murad dönemi I. Mehmed döneminin devamı şeklindeydi. Bu dönemde beylikler bağımsızlıklarını kazanmanın çabası içinde ve bunu ilerletmenin gayretindeydiler. Henüz Timur tehlikesi tam geçmediği için II. Murad ilk başlarda gerekli adımları atamadıysa da ortam yumuşadıkça beylikleri teker teker itaat altına almaya başladı. II. Murad döneminin sonunda Dulkadir, Candar ve Karaman beylikleri hariç, Anadolu Türk Birliği büyük oranda sağlandı.

1.1.Orhan Bey ve I. Murad Dönemi Anadolu Siyaseti

Kuruluş döneminin bu ilk devresi daha sonraki devreler için bir hazırlık niteliğindeydi. Çünkü gerek Orhan Bey, gerekse I. Murad mümkün olduğunca Anadolu beylikleriyle çatışmaya girmemeye ve barışçı bir yol izlemeye gayret ediyorlardı.

Alınan yerlere baktığımızda daha çok sıradan bir beyliğin bile müdahale edebileceği bir politikanın izlendiğini görürüz. Karesi Beyliği’nin başsız kalması neticesinde bu beyliğin topraklarının alınması, Hamitoğulları’ndan toprakların satın alınması, Germiyanoğulları’ndan çeyiz yoluyla bir kısım toprağın elde edilmesi hep bu nitelikte olan müdahalelerdi.

1.2. Orhan Bey Dönemi

1.2.1. Orhan Beyin Anadolu Siyaseti

Anadolu üzerinde Söz sahibi olabilmek için ilk teşebbüsler Orhan Bey döneminde atıldı. Orhan Bey döneminde bir devlet hüviyetini alan Osmanlılar, bir uç devletinin gereklerini yaparken de Anadolu’yu ihmal etmemeleri gerektiğini çok biliyorlardı. Çünkü Rumeli’nde ne kadar başarılı olurlarsa olsunlar Anadolu’ya sahip olmadan bu hakimiyetin çok kolay kaybedilebileceğini biliyorlardı.

Bu dönemde ilerde oluşturulacak olan Anadolu Türk Birliğinin ilk sinyalleri verilmiştir. Orhan Bey daha çok fetihlerde bulunduğu için Anadolu’yla pek ilgilenememiştir. Fakat oğlu Şehzade Süleyman Paşa’yı Anadolu’ya göndermesi buraya ne kadar değer verdiğini göstermektedir.1 Bu dönemde özellikle Karamanoğulları ve İsfendiyaroğulları büyük tehlike arz ederken, bunların da birbirleriyle çekişmesi Oran Bey’in bu başlangıç dönemi diyebileceğimiz dönemde rahat olmasını sağlamıştır.2

1.2.2. Orhan Bey Döneminde Osmanlı - Karesi İlişkileri

Karesi hakimi Aclan Bey’in ölümü üzerine (1336) büyük oğlu tahta geçti.3 Aclan Bey’in küçük oğlu Tursun Bey’in teşvikiyle Orhan Bey Karesi üzerine yürümüştür. Kuşatma sırasında kaleden atılan bir ok ile ölen Tursun Bey, Orhan Bey’in yanında büyümüştü. Buna çok üzülen Orhan Bey hemen saldırıya geçti. Karesi toprakları Osmanlı idaresine geçti.4 Buraya vali olarak Orhan Bey’in oğlu Süleyman Paşa bırakılmıştır.5

1.2.3. Orhan Bey Döneminde Diğer Beyliklerle İlişkiler

Orhan Bey döneminde Eretna Beyi Alaaddin Eretna’nın vefatı üzerine Orhan Bey oğlu Süleyman Paşa’yı sefere gönderdi ve Ankara alındı (1354).6 1354 yılında Gerede Beyliğini de Orhan Bey topraklarına kattı.7 Orhan Bey 1362 yılında vefat etti.

1.3. I. Murad Dönemi

1.3.1. I. Murad’ın Anadolu Siyaseti

Orhan Bey ile başlayan Anadolu siyaseti I.Murat ile birlikte iyice hız kazandi I. Murat yaptığı fetihlerle iyice itibarını arttırmıştır. Böylece İslam dünyasının dikkatleri Osmanlının üzerine çevrilmiştir.

Ayrıca Karamanoğulları münasebetleri ilk kez bu dönemde başlamıştır. Karamanoğullarını yenmesi Osmanlının itibarını arttırmıştır. Beylikler üzerinde artık hissedilir bir güç oluşturmuştur.

I. Murat döneminde Osmanlılar Anadolu’da etkin olmak için değişik bir toprak elde etme stratejisi izlemişlerdir.8

Birincisi çeyiz yoluyla Germiyanoğullarından, ikincisi para yoluyla Hamitoğullarından toprak alınmıştır.

Bu hızlı yükseliş; Osmanlılara karşı beyliklerin ittifak kurmalarına ve Osmanlıyı tamamen ortadan kaldırmak istemelerine neden olmuştur. Dolayısıyla Osmanlılar hem Anadolu’da hem de Rumeli’nde akılcı bir siyaset izlemek zorundalardı.9

1.3.2. I. Murad Döneminde Ankara’nın Alınması

I.Murad Tahta çıktığı zaman bu değişiklikten faydalanmak isteyen, Osmanlının büyümesini hazmedemeyen Karaman Beyi Ahileri kışkırttı. Ahiler Ankara’yı zaptetti. Bunun üzerine I. Murad ulemadan da fetva alarak Ankara’yı kuşattı. Direnemeyeceklerini anlayan Ahiler hediyeler gönderip özür dilemişlerdi.10

Böylece tekrar Rumeli’ye sefer için ortam sağlanmıştır. I.Murad izlediği siyasetle Rumeli’de geniş topraklar elde ederken Anadolu’nun bir birlik altına alınması için de önemli adımlar atmıştır.

1.3.3. I. Murad Döneminde Germiyanoğullarıyla İlişkiler

Nitekim Osmanlıların büyümesi karşısında endişelenen Germiyan Beyi, I.Murad’a haber gönderip hısım olmak istediğini bildirmiştir. Bu teklifi kabul eden I.Murad oğlu Beyazıt’a Germiyan Bey’in kızı Devlet Hatun’u aldı.11 Germiyan Beyi çeyiz olarak Kütahya şehrini, Simav ilini, Eğrigöz, Tavşanlı kalelerini Osmanlılara verdi.12

1.3.4. I. Murad Döneminde Hamidoğullarıyla İlişkiler

Hamitoğulları ile Karamanoğulları komşu idi. I. Murad, Hamidiler’in toprakları içersinde yer alan bir çok kalenin Osmanlının, Karamanoğullarına karşı güvenlikleri açısından önemli olduğunu ve usulüne uygun olarak satın almak istediklerini Hamidilere bildirmiştir. Karamanlılardan arasıra baskın yiyen Hamidiler bu teklifi istemeden de olsa kabul etmişlerdi.13

Hamidilerden Beyşehir, Seydişehir, Isparta, Yalvaç ve Karaağaç satın alınmıştır.14 Böylece öteden beri kendilerini Selçukluların varisi olarak gören Karamanlılarla Osmanlılar sınır komşusu oldular.15

I.Murad tekrar Rumeli’ye yönelmiştir. Anadoluyu boş bırakmamak için büyük oğlu Beyazıt’ı Kütahya da ortanca oğlu Yakup Beyi Karesi vilayetinde, küçük oğlu Savcı Beyi de Bursa’da bırakmıştır.

1.3.5. I. Murad Döneminde Candaroğullarıyla İlişkiler

I.Murad Candaroğullarının başına kendi taraftarı olan Süleyman’ı getirerek önemli bir yardımcı kuvvet beyliği elde etmiştir.16

1.3.6. I. Murad Döneminde Karamanoğullarıyla İlişkiler

I.Murad Karamanlıların isyan etmemesi ve Rumeli siyasetinin sekteye uğramaması için kızını Karamanlı Ali Bey ile evlendirdi. Böylece Karamanlı ile akraba olan I.Murad fetihlere devam etti. Fakat Ali Bey Hamidilerden satın alınan yerlere saldırınca I.Murad büyük bir ordu ile Konya üzerine yürüdü. Konya kalesi önünde Karamnlılar büyük bir yenilgiye uğratıldı. Ali Bey Konya kalesine sığındı. Elçi olarak I.Murad’ın kızını gönderdi.17 Merhametli bir sultan olan I.Murad kızını ve gönderilmiş olan çevre yörelerdeki alimleri kıramadı Ali Bey’i tekrar beyliğinin başına geçirdi.18

Böylece Anadolu tekrar güvenli hale getirildi. Bu arada Haçlılar tekrar birleşmiş ve Kosova Savaşı yapılmıştı. Kazanılan büyük zaferden sonra savaş meydanını gezen I.Murad bir yaralı Sırplının hançeri ile şehit edildi.19

-----------------------------------------------------

1 Vahid ÇABUK, Kuruluştan Cumhuriyete Büyük Osmanlı Tarihi, C.2, S.113

2 Ahmed RASİM, Osmanlı Tarihi, C.1, S.46

3 SEVİM Ali, Yaşar YÜCEL, Türkiye Tarihi, S.265

4 Hoca Saadettin Efendi, Tacüt-Tevarrih I, S. 79-84

5 Ahmed RASİM, a.g.e., S.48

6 Doğuştan Günümüze Büyük İslam Tarihi, C.10, S.145

7 www.Osmanli700.gen.tr/padisahlar/02 indeks.Html

8 Doğuştan Günümüze Büyük İslam Tarihi, C.10, S.152

9 Zuhuri Danışman, Osmanlı İmparaturluğu Tarihi II, S.154

10 Hoca Saadettin Efendi, a.g.e., S.111

11 Mustafa Çetin VARLIK, Germiyanoğulları Tarihi, S.57-60

12 Hoca Saadettin Efendi, a.g.e., S.148

13 Hoca Saadettin Efendi a.g.e., S.154

14 Neşri Kitab-ı Cihan-Nüma, S.209-211

15 Abdurrahman Şeref Efendi, Osmanlı Tarihi I, S.58

16 Doğuştan Günümüze Büyük İslam Tarihi, C.10, S.153

17 Hoca Saadettin Efendi, a.g.e., S.159-167

18 Neşri, a.g.e., S.220-234

19 Abdurrahman Şeref Efendi, a.g.e., S.60

Yorumlar (0)
15
açık
Namaz Vakti 15 Nisan 2024
İmsak 04:46
Güneş 06:18
Öğle 13:09
İkindi 16:52
Akşam 19:51
Yatsı 21:16
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Fenerbahçe 32 85
2. Galatasaray 31 84
3. Trabzonspor 32 52
4. Beşiktaş 32 48
5. Rizespor 32 48
6. Başakşehir 32 46
7. Kasımpasa 32 46
8. Sivasspor 32 44
9. Alanyaspor 31 42
10. Antalyaspor 32 42
11. A.Demirspor 32 40
12. Samsunspor 32 38
13. Ankaragücü 32 37
14. Kayserispor 32 37
15. Konyaspor 32 36
16. Hatayspor 32 33
17. Gaziantep FK 32 31
18. Karagümrük 32 30
19. Pendikspor 32 30
20. İstanbulspor 32 16
Takımlar O P
1. Eyüpspor 30 68
2. Göztepe 30 60
3. Kocaelispor 30 52
4. Ahlatçı Çorum FK 30 52
5. Sakaryaspor 29 50
6. Bodrumspor 29 48
7. Boluspor 30 46
8. Bandırmaspor 30 46
9. Gençlerbirliği 30 44
10. Erzurumspor 29 40
11. Keçiörengücü 30 36
12. Şanlıurfaspor 30 34
13. Ümraniye 30 34
14. Manisa FK 30 33
15. Tuzlaspor 30 32
16. Adanaspor 29 31
17. Altay 30 15
18. Giresunspor 30 7
Takımlar O P
1. M.City 32 73
2. Arsenal 32 71
3. Liverpool 32 71
4. Aston Villa 33 63
5. Tottenham 32 60
6. Newcastle 32 50
7. M. United 32 50
8. West Ham United 33 48
9. Chelsea 30 44
10. Brighton 32 44
11. Wolves 32 43
12. Fulham 33 42
13. Bournemouth 32 42
14. Crystal Palace 32 33
15. Brentford 33 32
16. Everton 31 27
17. Nottingham Forest 33 26
18. Luton Town 33 25
19. Burnley 33 20
20. Sheffield United 32 16
Takımlar O P
1. Real Madrid 31 78
2. Barcelona 31 70
3. Girona 31 65
4. Atletico Madrid 31 61
5. Athletic Bilbao 31 57
6. Real Sociedad 31 50
7. Real Betis 31 45
8. Valencia 30 44
9. Villarreal 31 39
10. Getafe 31 39
11. Osasuna 30 39
12. Las Palmas 31 37
13. Sevilla 31 34
14. Deportivo Alaves 31 32
15. Mallorca 31 31
16. Rayo Vallecano 31 31
17. Celta Vigo 31 28
18. Cadiz 31 25
19. Granada 31 17
20. Almeria 31 14
Günün Karikatürü Tümü