Şeyh Fethullah Verkânisî ve Ohin Dergâhı

Medrese tahsilini tamamladıktan sonra şunu anladım ki, zâhirî ilimlerle hakikate varmak mümkün değil. Aksine tasavvuf köprüsünden geçmek ve kemâl ehlinden bir kâmilin peşinden gitmek gerek.

TASAVVUF 10.11.2020, 00:14 16.11.2020, 12:14 Ramazan Peri
Şeyh Fethullah Verkânisî  ve Ohin Dergâhı

Şeyh Musa ez-Zülî’nin neslinden gelen Şeyh Fethullah Verkânisî, [1] 1846 yılında Siirt’e bağlı Baykan ilçesinin Verkânis köyünde doğdu. Şeyhuş- Şeria ve Şahbâzut-tarîka unvanıyla tanınan Verkânisî, medresede okutu­lan sıra derslerinin çoğunluğunu Mollakent’li Molla Abdurrahman’ın ya­nında okumuştur. Molla Resul-i Sıpkî’den Felsefe ve Matemetik okumuş, son derslerini ise Muş’lu Hacı Tayyib Efendi’nin [2] yanında okuyarak icazet almıştır. Koğak[3] köyünde bir süre kalmış ardından Abri’de bulunan med­reseye resmî müderris olarak atanmıştır.

Döneminde, Şeyh Fehim-i Arvâsî ve Şeyh Emin-i Bitlisî ile birlikte böl­genin en tanınmış ve ilmine en fazla itibar edilen, hukikî ve sosyal sorun­ları çözen şahsiyetlerinden biri olmuştur. [4] Bölgeden ve bölge dışından birçok kişi kendisine mektupla soru sorarak cevap istemişlerdir. Fethullah Verkânisî, medrese tahsilini tamamlayarak müderrislik yapmaya başladı­ğı günlerde okuduklarının ve okuttuklarının kendisini tatmin etmediğini anlamıştır. Bu halini şu şekilde ifade eder:

“Medrese tahsilini tamamladıktan sonra şunu anladım ki, zâhirî ilimlerle hakikate varmak mümkün değil. Aksine tasavvuf köprüsünden geçmek ve kemâl ehlinden bir kâmilin peşinden gitmek gerek.”

Şeyh Fethullah Verkânisî  ve Ohin Dergâhı

Bunun üzerine bir süre sonra Norşin’e giderek Abdurrahman-ı Tâği’ye intisap eder. Şeyhinin talebi üzerine Abri medresesindeki görevinden is­tifa ederek Norşin’e yerleşir ve bir yandan müderrislik yaparken aynı za­manda manevi eğitimine devam eder. Bu süre içerisinde kendisine hilafet verilir. Şeyhi Abdurrahman-ı Tâği vefat ettikten sonra onun çocuklarının medrese tahsili ve iaşesini de üzerine alarak dört yıl daha kalır. Şeyhinin oğlu Muhammed Ziyauddin (Hazret) hilafet aldığında, Tâği’nin Erzurum halifesi Ahmet Taşkesenli gelerek Fethulah Verkânisi’ye artık Norşin’de Muhammed Ziyauddin’in kalmasının daha uygun olacağı tavsiyesinde bulunur. Bu tavsiyeyi haklı bulur ve evini Ohin’e taşır. Orada dört yıl kal­dıktan sonra ailesinin yurdu olan Verkânis köyüne taşınmak ister ancak Bitlis’teki müridânı ve Norşin şeyhi olan Muhammed Ziyauddin Bitlis’te kalmasını sağlarlar. Bunun üzerine kendisi için Mermutlular Mahallesin­de bir ev ve mahallenin camisine yakın bir medrese yapılır. [5]

Şeyh Fethullah Verkânisi, 93 harbi olarak bilinen 1293 yılındaki Osmanlı-Rus savaşında Abdurrahman-ı Tâği’nin halifeleri ile birlikte sa­vaşa katılır. Sıbğatullah-i Arvâsi’nin oğlu Şeyh Celâleddin ve halifesi Şeyh Hâlid-i Oleki ile Motkan [6] bölgesinde mücâdele eder. Şeyh Halid bu savaş­ta şehid düşer.

Şeyh Fethullah iki evlilik yapmıştır. İlk eşi Züleyha Hanım, ikinci eşi ise şeyhi Abdurrahman-ı Tâği’nin kızı Tayyibe Hanımdır. 27 Eylül 1317/1899 Salı günü 53 yaşındayken vefat eder. Şeyhin vasiyetine göre evinin ya­nındaki bir yere, dönemin komutanın emri ile askerler mezar kazarlar ve Abdurrahman-ı Tâğinin bütün halifeleri ve kalabalık bir katılım ile cenaze namazı kılınır. Verkânisi genç denebilecek bir yaşta vefat etmiş olması­na rağmen birçok eser kaleme almıştır. Bunlar el-Küfrü ve’l-Kebâir, Âdâb, [7] Avâmil, Menâsiku’l-Hacc, Mektûbât, Vefât-ı Şeyh Abdurrahman-ı Tâğî ve Risâle-i Akâid’dir. [5] [6] [7]

Bilinen altı halifesi vardır.[8] Bunların isimleri şu şekildedir:

  1. Muhammed Ziyâuddîn (Hazret),
  2. Seyyid Hasan-i Arvâsî [9]
  3. Seyyid Abdulgaffâr-i Arvâsî, [10]
  4. Molla Ahmed-i Karaköyî,
  5. Molla Ömer Horosî,
  6. Molla Hasan. [11]

Ohin Dergâhı’nda Abdurrahman-i Tâğî’den sonraki tarîkat silsile­si şu şekildedir:

  1. Şeyh Abdurrahman-ı Tâgî,
  2. Şeyh Fethullah-i Verkânisî,
  3. Şeyh Muhammed Ziyâeddîn,
  4. Şeyh Muhammed Alaeddîn-i Ohinî,
  5. Şeyh Mahmud-i Karaköyî,
  6. Şeyh Muhammed Takiyyuddîn,
  7. Şeyh Muhammed Hâlid,
  8. Şeyh Muhammed Asım. Günümüzde Şeyh Muhammed Asım’ın halifelerinden
  9. Şeyh Fethullah Ayte ve
  10. Şeyh Mesud Türel dergâhta hizmet yürütmektedirler. [12]

Medrese bölümünde Şeyh Fethullah ve Şeyh Mesud’un yanında Molla Nur Muhammed Türel, Molla Sabrullah Ayte ve Molla Ziyaeddîn Ayte mü­derris olarak ilmi geleneği sürdürmektedirler.

Doç. Dr. İbrahim Baz/Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi

----------------------------------

[1] Aile silsilesi için bk. Şeyh Asım-i Ohinî, Birketü’l-Kelimât, Yazma Eser (Şahsi Kütüphanemiz­de), s. 163-164.

[2] Hacı Tayyip Efendi Şeyh Muhammed Küfrevî’nin halifelerinden olup, ilim tahsilini ise Molla Halil-i Siirdî’nin talebesi Hacı Hasan-ı Ehvedî’nin yanında tamamlamıştır. Korkusuz, age, s. 179.

[3] Muş’un Bulanık ilçesine bağlıdır. Günümüzdeki ismi Dokuzpınardır. Norşin’e 88 km. mesafe­dedir.

[4] Şeyh Asım Ohinî, Birketü’l-Kelimât, s. 167; Halil Çiçek, Şark Medreselerinin Serencâmı, İstan­bul: Beyan Yay., 2009, s. 142.

[5] Şeyh Asım Ohini, age, s. 184-207.

[6] Bugün Bitlis iline bağlı Mutki ilçesi ve çevresini ifade eden Osmanlı döneminde idari bir böl­ge adı. Bk. http://www.nisanyanmap.com

[7] Şeyh Fethullah Verkânisi, Adab-ı Fethullah, sad. A. Selahaddin Kınacı, Ankara: Sey-Tac Yay., [ts.].

[8] Şeyh Asım Ohinî, age, s. 234.

[9] Sıbğatullâh-i Arvâsî’nin oğludur.

[10] Birinci Dünya Savaşı’nda şehit düşmüştür. Seyyid Abdulğaffâr-i Arvâsî’nin oğlu Muhammed Hafid, onun oğlu Seyyid Halis, onun oğlu ise Seyyid Hasan Arvâsî’dir ve Erciş’te hizmetlerine devam etmektedir.

[11] Fethullah Ayte, “Medreseler”, Medrese Geleneği ve Modernleşme Sürecinde Medreseler Sempoz­yumu (5-7 Ekim), Muş 2013, II, 61-62; Korkusuz, age, s. 177-213.

[12] 08. 11. 2014 tarihinde Ohin dergâhını ziyaret ederek mezkûr şahıslarla görüşme yapılmıştır. Dergâhta beşyüz civarında yazma eser bulunmaktadır. Tarafımızca dijital ortama aktarmak için bir çalışma yürütülmektedir.

Yorumlar (0)
15
açık
Namaz Vakti 25 Mayıs 2024
İmsak 03:39
Güneş 05:31
Öğle 13:06
İkindi 17:04
Akşam 20:31
Yatsı 22:15
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 37 99
2. Fenerbahçe 37 96
3. Trabzonspor 37 64
4. Başakşehir 37 58
5. Beşiktaş 37 56
6. Kasımpasa 37 53
7. Alanyaspor 38 52
8. Sivasspor 37 51
9. Rizespor 37 50
10. Antalyaspor 38 49
11. A.Demirspor 37 44
12. Samsunspor 37 43
13. Kayserispor 37 42
14. Konyaspor 37 41
15. Gaziantep FK 37 41
16. Ankaragücü 37 40
17. Hatayspor 37 38
18. Karagümrük 37 37
19. Pendikspor 37 37
20. İstanbulspor 37 16
Takımlar O P
1. Eyüpspor 34 75
2. Göztepe 34 70
3. Sakaryaspor 34 60
4. Bodrumspor 34 57
5. Ahlatçı Çorum FK 34 56
6. Kocaelispor 34 55
7. Boluspor 34 53
8. Gençlerbirliği 34 51
9. Bandırmaspor 34 50
10. Erzurumspor 34 44
11. Ümraniye 34 43
12. Manisa FK 34 40
13. Keçiörengücü 34 40
14. Adanaspor 34 39
15. Şanlıurfaspor 34 38
16. Tuzlaspor 34 38
17. Altay 34 10
18. Giresunspor 34 7
Takımlar O P
1. M.City 38 91
2. Arsenal 38 89
3. Liverpool 38 82
4. Aston Villa 38 68
5. Tottenham 38 66
6. Chelsea 38 63
7. Newcastle 38 60
8. M. United 38 60
9. West Ham United 38 52
10. Crystal Palace 38 49
11. Brighton 38 48
12. Bournemouth 38 48
13. Fulham 38 47
14. Wolves 38 46
15. Everton 38 40
16. Brentford 38 39
17. Nottingham Forest 38 32
18. Luton Town 38 26
19. Burnley 38 24
20. Sheffield United 38 16
Takımlar O P
1. Real Madrid 37 94
2. Barcelona 37 82
3. Girona 38 81
4. Atletico Madrid 37 73
5. Athletic Bilbao 37 65
6. Real Sociedad 37 60
7. Real Betis 37 56
8. Villarreal 37 52
9. Valencia 37 48
10. Deportivo Alaves 37 45
11. Osasuna 37 44
12. Getafe 37 43
13. Sevilla 37 41
14. Celta Vigo 37 40
15. Las Palmas 37 39
16. Rayo Vallecano 37 38
17. Mallorca 37 37
18. Cadiz 37 33
19. Granada 38 21
20. Almeria 37 18
Günün Karikatürü Tümü