Şeyh Fethullah Verkânisî ve Ohin Dergâhı

Medrese tahsilini tamamladıktan sonra şunu anladım ki, zâhirî ilimlerle hakikate varmak mümkün değil. Aksine tasavvuf köprüsünden geçmek ve kemâl ehlinden bir kâmilin peşinden gitmek gerek.

TASAVVUF 10.11.2020, 00:14 16.11.2020, 12:14 Ramazan Peri
Şeyh Fethullah Verkânisî  ve Ohin Dergâhı

Şeyh Musa ez-Zülî’nin neslinden gelen Şeyh Fethullah Verkânisî, [1] 1846 yılında Siirt’e bağlı Baykan ilçesinin Verkânis köyünde doğdu. Şeyhuş- Şeria ve Şahbâzut-tarîka unvanıyla tanınan Verkânisî, medresede okutu­lan sıra derslerinin çoğunluğunu Mollakent’li Molla Abdurrahman’ın ya­nında okumuştur. Molla Resul-i Sıpkî’den Felsefe ve Matemetik okumuş, son derslerini ise Muş’lu Hacı Tayyib Efendi’nin [2] yanında okuyarak icazet almıştır. Koğak[3] köyünde bir süre kalmış ardından Abri’de bulunan med­reseye resmî müderris olarak atanmıştır.

Döneminde, Şeyh Fehim-i Arvâsî ve Şeyh Emin-i Bitlisî ile birlikte böl­genin en tanınmış ve ilmine en fazla itibar edilen, hukikî ve sosyal sorun­ları çözen şahsiyetlerinden biri olmuştur. [4] Bölgeden ve bölge dışından birçok kişi kendisine mektupla soru sorarak cevap istemişlerdir. Fethullah Verkânisî, medrese tahsilini tamamlayarak müderrislik yapmaya başladı­ğı günlerde okuduklarının ve okuttuklarının kendisini tatmin etmediğini anlamıştır. Bu halini şu şekilde ifade eder:

“Medrese tahsilini tamamladıktan sonra şunu anladım ki, zâhirî ilimlerle hakikate varmak mümkün değil. Aksine tasavvuf köprüsünden geçmek ve kemâl ehlinden bir kâmilin peşinden gitmek gerek.”

Şeyh Fethullah Verkânisî  ve Ohin Dergâhı

Bunun üzerine bir süre sonra Norşin’e giderek Abdurrahman-ı Tâği’ye intisap eder. Şeyhinin talebi üzerine Abri medresesindeki görevinden is­tifa ederek Norşin’e yerleşir ve bir yandan müderrislik yaparken aynı za­manda manevi eğitimine devam eder. Bu süre içerisinde kendisine hilafet verilir. Şeyhi Abdurrahman-ı Tâği vefat ettikten sonra onun çocuklarının medrese tahsili ve iaşesini de üzerine alarak dört yıl daha kalır. Şeyhinin oğlu Muhammed Ziyauddin (Hazret) hilafet aldığında, Tâği’nin Erzurum halifesi Ahmet Taşkesenli gelerek Fethulah Verkânisi’ye artık Norşin’de Muhammed Ziyauddin’in kalmasının daha uygun olacağı tavsiyesinde bulunur. Bu tavsiyeyi haklı bulur ve evini Ohin’e taşır. Orada dört yıl kal­dıktan sonra ailesinin yurdu olan Verkânis köyüne taşınmak ister ancak Bitlis’teki müridânı ve Norşin şeyhi olan Muhammed Ziyauddin Bitlis’te kalmasını sağlarlar. Bunun üzerine kendisi için Mermutlular Mahallesin­de bir ev ve mahallenin camisine yakın bir medrese yapılır. [5]

Şeyh Fethullah Verkânisi, 93 harbi olarak bilinen 1293 yılındaki Osmanlı-Rus savaşında Abdurrahman-ı Tâği’nin halifeleri ile birlikte sa­vaşa katılır. Sıbğatullah-i Arvâsi’nin oğlu Şeyh Celâleddin ve halifesi Şeyh Hâlid-i Oleki ile Motkan [6] bölgesinde mücâdele eder. Şeyh Halid bu savaş­ta şehid düşer.

Şeyh Fethullah iki evlilik yapmıştır. İlk eşi Züleyha Hanım, ikinci eşi ise şeyhi Abdurrahman-ı Tâği’nin kızı Tayyibe Hanımdır. 27 Eylül 1317/1899 Salı günü 53 yaşındayken vefat eder. Şeyhin vasiyetine göre evinin ya­nındaki bir yere, dönemin komutanın emri ile askerler mezar kazarlar ve Abdurrahman-ı Tâğinin bütün halifeleri ve kalabalık bir katılım ile cenaze namazı kılınır. Verkânisi genç denebilecek bir yaşta vefat etmiş olması­na rağmen birçok eser kaleme almıştır. Bunlar el-Küfrü ve’l-Kebâir, Âdâb, [7] Avâmil, Menâsiku’l-Hacc, Mektûbât, Vefât-ı Şeyh Abdurrahman-ı Tâğî ve Risâle-i Akâid’dir. [5] [6] [7]

Bilinen altı halifesi vardır.[8] Bunların isimleri şu şekildedir:

  1. Muhammed Ziyâuddîn (Hazret),
  2. Seyyid Hasan-i Arvâsî [9]
  3. Seyyid Abdulgaffâr-i Arvâsî, [10]
  4. Molla Ahmed-i Karaköyî,
  5. Molla Ömer Horosî,
  6. Molla Hasan. [11]

Ohin Dergâhı’nda Abdurrahman-i Tâğî’den sonraki tarîkat silsile­si şu şekildedir:

  1. Şeyh Abdurrahman-ı Tâgî,
  2. Şeyh Fethullah-i Verkânisî,
  3. Şeyh Muhammed Ziyâeddîn,
  4. Şeyh Muhammed Alaeddîn-i Ohinî,
  5. Şeyh Mahmud-i Karaköyî,
  6. Şeyh Muhammed Takiyyuddîn,
  7. Şeyh Muhammed Hâlid,
  8. Şeyh Muhammed Asım. Günümüzde Şeyh Muhammed Asım’ın halifelerinden
  9. Şeyh Fethullah Ayte ve
  10. Şeyh Mesud Türel dergâhta hizmet yürütmektedirler. [12]

Medrese bölümünde Şeyh Fethullah ve Şeyh Mesud’un yanında Molla Nur Muhammed Türel, Molla Sabrullah Ayte ve Molla Ziyaeddîn Ayte mü­derris olarak ilmi geleneği sürdürmektedirler.

Doç. Dr. İbrahim Baz/Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi

----------------------------------

[1] Aile silsilesi için bk. Şeyh Asım-i Ohinî, Birketü’l-Kelimât, Yazma Eser (Şahsi Kütüphanemiz­de), s. 163-164.

[2] Hacı Tayyip Efendi Şeyh Muhammed Küfrevî’nin halifelerinden olup, ilim tahsilini ise Molla Halil-i Siirdî’nin talebesi Hacı Hasan-ı Ehvedî’nin yanında tamamlamıştır. Korkusuz, age, s. 179.

[3] Muş’un Bulanık ilçesine bağlıdır. Günümüzdeki ismi Dokuzpınardır. Norşin’e 88 km. mesafe­dedir.

[4] Şeyh Asım Ohinî, Birketü’l-Kelimât, s. 167; Halil Çiçek, Şark Medreselerinin Serencâmı, İstan­bul: Beyan Yay., 2009, s. 142.

[5] Şeyh Asım Ohini, age, s. 184-207.

[6] Bugün Bitlis iline bağlı Mutki ilçesi ve çevresini ifade eden Osmanlı döneminde idari bir böl­ge adı. Bk. http://www.nisanyanmap.com

[7] Şeyh Fethullah Verkânisi, Adab-ı Fethullah, sad. A. Selahaddin Kınacı, Ankara: Sey-Tac Yay., [ts.].

[8] Şeyh Asım Ohinî, age, s. 234.

[9] Sıbğatullâh-i Arvâsî’nin oğludur.

[10] Birinci Dünya Savaşı’nda şehit düşmüştür. Seyyid Abdulğaffâr-i Arvâsî’nin oğlu Muhammed Hafid, onun oğlu Seyyid Halis, onun oğlu ise Seyyid Hasan Arvâsî’dir ve Erciş’te hizmetlerine devam etmektedir.

[11] Fethullah Ayte, “Medreseler”, Medrese Geleneği ve Modernleşme Sürecinde Medreseler Sempoz­yumu (5-7 Ekim), Muş 2013, II, 61-62; Korkusuz, age, s. 177-213.

[12] 08. 11. 2014 tarihinde Ohin dergâhını ziyaret ederek mezkûr şahıslarla görüşme yapılmıştır. Dergâhta beşyüz civarında yazma eser bulunmaktadır. Tarafımızca dijital ortama aktarmak için bir çalışma yürütülmektedir.

Yorumlar (0)
Namaz Vakti 28 Ocak 2023
İmsak 06:44
Güneş 08:12
Öğle 13:22
İkindi 15:58
Akşam 18:22
Yatsı 19:45
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 19 45
2. Fenerbahçe 19 41
3. Beşiktaş 19 38
4. Başakşehir 19 37
5. Trabzonspor 19 35
6. Adana Demirspor 19 34
7. Konyaspor 19 27
8. Kayserispor 19 26
9. Alanyaspor 20 25
10. Karagümrük 19 22
11. Ankaragücü 19 22
12. Giresunspor 19 21
13. Gaziantep FK 19 19
14. Kasımpaşa 19 19
15. Antalyaspor 18 18
16. Sivasspor 19 18
17. Hatayspor 18 17
18. İstanbulspor 19 15
19. Ümraniye 19 14
Takımlar O P
1. Eyüpspor 20 41
2. Samsunspor 20 38
3. Keçiörengücü 20 36
4. Bodrumspor 20 35
5. Pendikspor 20 34
6. Rizespor 20 34
7. Bandırmaspor 20 34
8. Boluspor 20 33
9. Sakaryaspor 20 31
10. Göztepe 21 30
11. Manisa FK 19 28
12. Adanaspor 20 22
13. Tuzlaspor 20 19
14. Altay 20 18
15. Erzurumspor 20 18
16. Altınordu 20 16
17. Ö.K Yeni Malatya 20 13
18. Denizlispor 20 12
19. Gençlerbirliği 20 10
Takımlar O P
1. Arsenal 19 50
2. M.City 20 45
3. Newcastle 20 39
4. M. United 20 39
5. Tottenham 21 36
6. Brighton 19 31
7. Fulham 21 31
8. Brentford 20 30
9. Liverpool 19 29
10. Chelsea 20 29
11. Aston Villa 20 28
12. Crystal Palace 20 24
13. Nottingham Forest 20 21
14. Leicester City 20 18
15. Leeds United 19 18
16. West Ham United 20 18
17. Wolves 20 17
18. Bournemouth 20 17
19. Everton 20 15
20. Southampton 20 15
Takımlar O P
1. Barcelona 17 44
2. Real Madrid 17 41
3. Real Sociedad 18 38
4. Atletico Madrid 18 31
5. Villarreal 18 31
6. Real Betis 17 28
7. Osasuna 18 28
8. Athletic Bilbao 18 26
9. Rayo Vallecano 18 26
10. Mallorca 18 25
11. Almeria 19 22
12. Girona 18 21
13. Valencia 17 20
14. Espanyol 19 20
15. Sevilla 18 18
16. Getafe 18 17
17. Celta Vigo 18 17
18. Real Valladolid 18 17
19. Cadiz 18 16
20. Elche 18 6
Günün Karikatürü Tümü